Όπως επισημαίνει ο Jim O’Neill, πρώην υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου και πρώην επικεφαλής της Goldman Sachs Asset Management, η πρόκληση προς το δολάριο δεν μπορεί πλέον να απορρίπτεται τόσο εύκολα.
Σοκ και δέος προκαλούν οι ραγδαίες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του δολαρίου, πυλώνα του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος από την εποχή του Bretton Woods.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το ενδεχόμενο ενός οργανωμένου νομισματικού αντιπάλου από το μπλοκ των BRICS δεν μοιάζει με θεωρητική άσκηση, αλλά με στρατηγικό σχέδιο σε εξέλιξη.
Ειδικότερα, η μέχρι πρότινος αδιαμφισβήτητη πρωτοκαθεδρία του δολαρίου δέχεται ολοένα και ισχυρότερες πιέσεις από τη σταδιακή άνοδο των BRICS ως οικονομικού μπλοκ με αυξανόμενο γεωπολιτικό βάρος.
Η ιδέα ενός κοινού νομίσματος των BRICS παραμένει γεμάτη δυσκολίες και αντικειμενικά εμπόδια, ωστόσο οι αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον καθιστούν το σενάριο πιο πιθανό απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Όπως επισημαίνει ο Jim O’Neill, πρώην υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου και πρώην επικεφαλής της Goldman Sachs Asset Management, η πρόκληση προς το δολάριο δεν μπορεί πλέον να απορρίπτεται τόσο εύκολα.
Θα μπορούσαν άραγε οι BRICS —Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική— να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός νομίσματος ικανού να ανταγωνιστεί σοβαρά το αμερικανικό;
Τα εμπόδια…
Μέχρι πρόσφατα, ο O’Neill, όπως και πολλοί συμβατικοί οικονομολόγοι, θεωρούσε το ενδεχόμενο αυτό μη ρεαλιστικό.
Ένα διεθνές αποθεματικό νόμισμα προϋποθέτει πλήρη ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων, ώστε επενδυτές από όλο τον κόσμο να μπορούν να τοποθετούν και να αποσύρουν χρήματα χωρίς περιορισμούς.
Επιπλέον, ένα κοινό νόμισμα —στα πρότυπα του ευρώ— απαιτεί τη σύσταση υπερεθνικής κεντρικής τράπεζας, γεγονός που συνεπάγεται απώλεια νομισματικής κυριαρχίας για τα συμμετέχοντα κράτη.
Με αυτά τα δεδομένα, φαντάζει δύσκολο τα μέλη του BRICS+ να αποδεχθούν τέτοιου είδους παραχωρήσεις.
Θα ήταν, για παράδειγμα, διατεθειμένη η Ινδία να περιορίσει την αυτονομία της κεντρικής της τράπεζας σε ένα σχήμα όπου δεσπόζει η Κίνα;
Ή να εγκαταλείψουν Ινδία και Κίνα τους ελέγχους κεφαλαίων, όταν ειδικά το ρενμίνμπι παραμένει περιορισμένο διεθνώς ακριβώς λόγω των κινεζικών περιορισμών στις ροές κεφαλαίων;
Οι καταλύτες
Κι όμως, παρά τα εμπόδια, ο O’Neill αναθεωρεί εν μέρει τη στάση του.
Πρώτον, ο Πρόεδρος της Κίνας, Xi Jinping, έχει εκφράσει ανοιχτά την πρόθεση να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του ρενμίνμπι.
Δεύτερον, αρκετοί ηγέτες των BRICS+ δηλώνουν απερίφραστα ότι επιθυμούν να μειώσουν την εξάρτηση από το δολάριο.
Τρίτον, το λεγόμενο «φαινόμενο Trump» έχει δημιουργήσει νέες αβεβαιότητες: οι πολιτικές επιλογές του Αμερικανού Προέδρου, από τους δασμούς έως τη στάση απέναντι σε θεσμούς-κλειδιά, έχουν κλονίσει την εικόνα των ΗΠΑ ως σταθερού θεματοφύλακα του διεθνούς συστήματος.
Παράλληλα, ο υπόλοιπος κόσμος αναζητά εναλλακτικές ισορροπίες μέσω νέων εμπορικών συμφωνιών, περιορίζοντας σταδιακά την αποκλειστική βαρύτητα της αμερικανικής οικονομίας, η οποία, αν και παραμένει η μεγαλύτερη παγκοσμίως, αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ — αφήνοντας το υπόλοιπο 75% εκτός αμερικανικού ελέγχου.
Επιπλέον, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η πλήρης απελευθέρωση κεφαλαίων δεν ήταν πάντοτε προϋπόθεση για την κυριαρχία ενός νομίσματος• αυτό κατέστη κανόνας κυρίως μετά την κατάρρευση του Bretton Woods.
Η περίπτωση του ευρώ
Το ευρώ, αν και δεν εκτόπισε το δολάριο, λειτούργησε αποτελεσματικά ως μέσο συναλλαγών μεταξύ των κρατών-μελών, αποδεικνύοντας ότι εναλλακτικά νομισματικά σχήματα μπορούν να σταθούν.
Υπό αυτό το πρίσμα, ένα νόμισμα BRICS —ενδεχομένως βασισμένο σε καλάθι νομισμάτων με στάθμιση ανάλογη του ΑΕΠ κάθε χώρας— θα μπορούσε αρχικά να χρησιμοποιηθεί για την εκκαθάριση του ενδο-μπλοκ εμπορίου, χωρίς πλήρη απελευθέρωση κεφαλαίων.
Αν συνδυαστεί με αύξηση των εμπορικών ροών μεταξύ των μελών, ίσως αποτελέσει ένα ρεαλιστικό βήμα.
Τέλος, ενώ οι υποστηρικτές των stablecoins σε δολάρια υποστηρίζουν ότι η ψηφιακή τεχνολογία θα ενισχύσει περαιτέρω την αμερικανική νομισματική κυριαρχία, η ίδια τεχνολογία θα μπορούσε να επιτρέψει στους BRICS+ να δημιουργήσουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, παρακάμπτοντας το δολάριο.
Το ερώτημα παραμένει ανοικτό: πρόκειται για ρεαλιστικό σχέδιο ή για υπερφίαλη φιλοδοξία;
Οι εξελίξεις των επόμενων ετών θα δώσουν την απάντηση.
www.bankingnews.gr
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το ενδεχόμενο ενός οργανωμένου νομισματικού αντιπάλου από το μπλοκ των BRICS δεν μοιάζει με θεωρητική άσκηση, αλλά με στρατηγικό σχέδιο σε εξέλιξη.
Ειδικότερα, η μέχρι πρότινος αδιαμφισβήτητη πρωτοκαθεδρία του δολαρίου δέχεται ολοένα και ισχυρότερες πιέσεις από τη σταδιακή άνοδο των BRICS ως οικονομικού μπλοκ με αυξανόμενο γεωπολιτικό βάρος.
Η ιδέα ενός κοινού νομίσματος των BRICS παραμένει γεμάτη δυσκολίες και αντικειμενικά εμπόδια, ωστόσο οι αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον καθιστούν το σενάριο πιο πιθανό απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Όπως επισημαίνει ο Jim O’Neill, πρώην υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου και πρώην επικεφαλής της Goldman Sachs Asset Management, η πρόκληση προς το δολάριο δεν μπορεί πλέον να απορρίπτεται τόσο εύκολα.
Θα μπορούσαν άραγε οι BRICS —Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική— να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός νομίσματος ικανού να ανταγωνιστεί σοβαρά το αμερικανικό;
Τα εμπόδια…
Μέχρι πρόσφατα, ο O’Neill, όπως και πολλοί συμβατικοί οικονομολόγοι, θεωρούσε το ενδεχόμενο αυτό μη ρεαλιστικό.
Ένα διεθνές αποθεματικό νόμισμα προϋποθέτει πλήρη ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων, ώστε επενδυτές από όλο τον κόσμο να μπορούν να τοποθετούν και να αποσύρουν χρήματα χωρίς περιορισμούς.
Επιπλέον, ένα κοινό νόμισμα —στα πρότυπα του ευρώ— απαιτεί τη σύσταση υπερεθνικής κεντρικής τράπεζας, γεγονός που συνεπάγεται απώλεια νομισματικής κυριαρχίας για τα συμμετέχοντα κράτη.
Με αυτά τα δεδομένα, φαντάζει δύσκολο τα μέλη του BRICS+ να αποδεχθούν τέτοιου είδους παραχωρήσεις.
Θα ήταν, για παράδειγμα, διατεθειμένη η Ινδία να περιορίσει την αυτονομία της κεντρικής της τράπεζας σε ένα σχήμα όπου δεσπόζει η Κίνα;
Ή να εγκαταλείψουν Ινδία και Κίνα τους ελέγχους κεφαλαίων, όταν ειδικά το ρενμίνμπι παραμένει περιορισμένο διεθνώς ακριβώς λόγω των κινεζικών περιορισμών στις ροές κεφαλαίων;
Οι καταλύτες
Κι όμως, παρά τα εμπόδια, ο O’Neill αναθεωρεί εν μέρει τη στάση του.
Πρώτον, ο Πρόεδρος της Κίνας, Xi Jinping, έχει εκφράσει ανοιχτά την πρόθεση να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του ρενμίνμπι.
Δεύτερον, αρκετοί ηγέτες των BRICS+ δηλώνουν απερίφραστα ότι επιθυμούν να μειώσουν την εξάρτηση από το δολάριο.
Τρίτον, το λεγόμενο «φαινόμενο Trump» έχει δημιουργήσει νέες αβεβαιότητες: οι πολιτικές επιλογές του Αμερικανού Προέδρου, από τους δασμούς έως τη στάση απέναντι σε θεσμούς-κλειδιά, έχουν κλονίσει την εικόνα των ΗΠΑ ως σταθερού θεματοφύλακα του διεθνούς συστήματος.
Παράλληλα, ο υπόλοιπος κόσμος αναζητά εναλλακτικές ισορροπίες μέσω νέων εμπορικών συμφωνιών, περιορίζοντας σταδιακά την αποκλειστική βαρύτητα της αμερικανικής οικονομίας, η οποία, αν και παραμένει η μεγαλύτερη παγκοσμίως, αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ — αφήνοντας το υπόλοιπο 75% εκτός αμερικανικού ελέγχου.
Επιπλέον, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η πλήρης απελευθέρωση κεφαλαίων δεν ήταν πάντοτε προϋπόθεση για την κυριαρχία ενός νομίσματος• αυτό κατέστη κανόνας κυρίως μετά την κατάρρευση του Bretton Woods.
Η περίπτωση του ευρώ
Το ευρώ, αν και δεν εκτόπισε το δολάριο, λειτούργησε αποτελεσματικά ως μέσο συναλλαγών μεταξύ των κρατών-μελών, αποδεικνύοντας ότι εναλλακτικά νομισματικά σχήματα μπορούν να σταθούν.
Υπό αυτό το πρίσμα, ένα νόμισμα BRICS —ενδεχομένως βασισμένο σε καλάθι νομισμάτων με στάθμιση ανάλογη του ΑΕΠ κάθε χώρας— θα μπορούσε αρχικά να χρησιμοποιηθεί για την εκκαθάριση του ενδο-μπλοκ εμπορίου, χωρίς πλήρη απελευθέρωση κεφαλαίων.
Αν συνδυαστεί με αύξηση των εμπορικών ροών μεταξύ των μελών, ίσως αποτελέσει ένα ρεαλιστικό βήμα.
Τέλος, ενώ οι υποστηρικτές των stablecoins σε δολάρια υποστηρίζουν ότι η ψηφιακή τεχνολογία θα ενισχύσει περαιτέρω την αμερικανική νομισματική κυριαρχία, η ίδια τεχνολογία θα μπορούσε να επιτρέψει στους BRICS+ να δημιουργήσουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, παρακάμπτοντας το δολάριο.
Το ερώτημα παραμένει ανοικτό: πρόκειται για ρεαλιστικό σχέδιο ή για υπερφίαλη φιλοδοξία;
Οι εξελίξεις των επόμενων ετών θα δώσουν την απάντηση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών