Ηχηρή προειδοποίηση JPMorgan: Έρχεται σοκ χωρίς προηγούμενο... η παγκόσμια «τέλεια καταιγίδα» που κάνει τα τρόφιμα είδος πολυτελείας το 2027

Ένα νέο και ιδιαίτερα σοβαρό παγκόσμιο σοκ στις τιμές των τροφίμων φαίνεται να διαμορφώνεται ενόψει του 2027, καθώς αυτή τη φορά ο κίνδυνος δεν συνδέεται με μία μόνο αιτία.
Αντίθετα, γεωπολιτικές συγκρούσεις, ενεργειακές αναταράξεις, ελλείψεις λιπασμάτων και ακραία καιρικά φαινόμενα ενδέχεται να λειτουργήσουν ταυτόχρονα, δημιουργώντας μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση για την παγκόσμια αγροτική παραγωγή.
Σε νέα ανάλυσή της με τίτλο «Food Security Is National Security: A Compounding Storm», η JPMorgan περιγράφει μια αλληλουχία εξελίξεων που ξεκινά από τον Περσικό Κόλπο, επηρεάζει την παραγωγή λιπασμάτων, περνά στον αγροτικό τομέα και τελικά μεταφέρεται στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές στα σούπερ μάρκετ.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ο συνδυασμός του χρόνου και των παραγόντων. Η παγκόσμια γεωργία ενδέχεται να κληθεί να αντιμετωπίσει ακριβότερες και λιγότερο ασφαλείς προμήθειες, την ώρα που ένα πιθανό εξαιρετικά ισχυρό El Niño θα μπορούσε να περιορίσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών.
Η ομάδα της senior global economist της αμερικανικής τράπεζας, Nora Szentivanyi, εκτιμά ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός τροφίμων θα μπορούσε να επιταχυνθεί περίπου στο 5% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027, έναντι 2,8% την αντίστοιχη περίοδο του 2026.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,6 ποσοστιαίες μονάδες στον συνολικό παγκόσμιο πληθωρισμό, περιορίζοντας σημαντικά την αποκλιμάκωση των τιμών που αναμενόταν για το επόμενο έτος.
Η JPMorgan ξεκαθαρίζει ότι το σενάριο δεν αφορά μια ξαφνική εξαφάνιση των τροφίμων από την παγκόσμια αγορά. Ο κίνδυνος αφορά έναν πολύ πιο σύνθετο μηχανισμό: χαμηλότερη αγροτική παραγωγή, αυξημένο κόστος, προβλήματα στις μεταφορές και μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση για τα νοικοκυριά και τις χώρες με περιορισμένες αντοχές.

Τα λιπάσματα στο επίκεντρο της κρίσης

Ένας από τους σημαντικότερους κρίκους αυτής της αλυσίδας είναι τα λιπάσματα, ένα προϊόν που μπορεί να μην βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής των καταναλωτών, αποτελεί όμως βασικό παράγοντα για το ύψος της αγροτικής παραγωγής και το κόστος των τροφίμων.
Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το 42% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και το 27% των εξαγωγών αμμωνίας, δύο βασικών συστατικών για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων. Αυτό καθιστά τον Περσικό Κόλπο και ειδικότερα το Στενό του Hormuz κρίσιμο όχι μόνο για τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και για την παγκόσμια επισιτιστική αλυσίδα.
Οι αναταράξεις που προκάλεσε η σύγκρουση με το Ιράν έχουν ήδη επηρεάσει την αγορά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της JPMorgan, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά 25% έως 50% από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τον Απρίλιο.
Παράλληλα, η κατάσταση επιβαρύνεται από το φυσικό αέριο, το οποίο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, μεταξύ άλλων και της ουρίας. Έτσι, μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να προκαλέσει διπλή πίεση, αυξάνοντας τόσο το ενεργειακό κόστος όσο και το κόστος παραγωγής των τροφίμων.
Οι αγρότες, ωστόσο, δεν έχουν απεριόριστα περιθώρια αντίδρασης. Το άζωτο πρέπει να είναι διαθέσιμο στα συγκεκριμένα στάδια του καλλιεργητικού κύκλου, γεγονός που σημαίνει ότι μια έλλειψη την κρίσιμη στιγμή δεν μπορεί εύκολα να καλυφθεί αρκετούς μήνες αργότερα.
Ταυτόχρονα, εάν το υψηλό κόστος αναγκάσει τους παραγωγούς να μειώσουν τη χρήση λιπασμάτων, οι αποδόσεις των καλλιεργειών ενδέχεται να υποχωρήσουν, οδηγώντας τελικά σε μικρότερη προσφορά τροφίμων.
Η αποκατάσταση των υποδομών δεν είναι επίσης άμεση. Η JPMorgan εκτιμά ότι κατεστραμμένες εγκαταστάσεις παραγωγής λιπασμάτων μπορεί να χρειαστούν από ένα έως τέσσερα χρόνια για να επανέλθουν πλήρως σε λειτουργία, ενώ για ορισμένες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου ο χρόνος αποκατάστασης μπορεί να φτάσει τα τρία έως πέντε χρόνια, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι θα σταματήσουν οι πολεμικές συγκρούσεις και οι στρατιωτικές επιθέσεις.
Οι ενδείξεις πίεσης έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στις αγορές. Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO ανήλθε τον Ιούλιο στις 131,1 μονάδες, από 130,3 μονάδες τον Ιούνιο, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών και πλέον ετών. Την ίδια περίοδο, οι τιμές των δημητριακών αυξήθηκαν κατά 3,4%, ενώ το σιτάρι κατέγραψε μηνιαία άνοδο 5,8%, υπό την επίδραση του πολέμου, των προβλημάτων στις εξαγωγές από τη Μαύρη Θάλασσα και των ακραίων θερμοκρασιών.

Το El Niño μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύμα ανατιμήσεων

Ακόμη και αν το σοκ από τα λιπάσματα μπορούσε να αντιμετωπιστεί, υπάρχει ένας δεύτερος σημαντικός κίνδυνος που έρχεται από το κλίμα: ένα ιδιαίτερα ισχυρό El Niño.
Η JPMorgan υπολογίζει ότι υπάρχει 81% πιθανότητα να εμφανιστεί πολύ ισχυρό ή «super» El Niño έως το τέλος του 2026, ενώ η πιθανότητα να διατηρηθούν οι συνθήκες El Niño και μέσα στο 2027 ανέρχεται στο 97%.
Το συγκεκριμένο καιρικό φαινόμενο μπορεί να προκαλέσει σημαντικές μεταβολές στις βροχοπτώσεις και στις θερμοκρασίες σε μεγάλες αγροτικές περιοχές του πλανήτη, προκαλώντας ανάλογα με την περιοχή ξηρασίες, έντονες βροχοπτώσεις ή πλημμύρες.
Με βάση τα ιστορικά στοιχεία που εξετάζει η JPMorgan, ισχυρά επεισόδια El Niño έχουν συνδεθεί με μέση μείωση περίπου 3,5% της αγροτικής παραγωγής στις τροπικές περιοχές.
Ένα ισχυρό El Niño από μόνο του θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων όταν οι επιπτώσεις του φτάσουν στο αποκορύφωμά τους.
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, όμως, είναι ότι το κλιματικό σοκ μπορεί να εκδηλωθεί ταυτόχρονα με τις ενεργειακές και γεωπολιτικές αναταράξεις.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ομάδας της Νόρα Σεντιβάνι, η ταυτόχρονη εμφάνιση των δύο παραγόντων θα μπορούσε να αυξήσει σχεδόν στο διπλάσιο την επίδραση στις τιμές των τροφίμων, φτάνοντας τις 1,3 έως 1,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Η JPMorgan προειδοποιεί ότι η άνοδος του κόστους των λιπασμάτων θα μπορούσε προσωρινά να ανεβάσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων στο 4%-5%. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις δεν θα εμφανιστούν απαραίτητα άμεσα.
Αυτό σημαίνει ότι ένα σοκ στις πρώτες ύλες σήμερα μπορεί να μετατραπεί σε ακριβότερα τρόφιμα αρκετούς μήνες αργότερα, όταν η αρχική αιτία της αναταραχής ενδέχεται να μην βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της επικαιρότητας.

Στο στόχαστρο σιτάρι, ρύζι, καφές και κακάο

Οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να είναι ίδιες σε όλες τις κατηγορίες τροφίμων. Η JPMorgan θεωρεί ότι μεταξύ των προϊόντων που εμφανίζουν μεγαλύτερη έκθεση βρίσκονται το ρύζι, η ζάχαρη, ο καφές και το κακάο.
Ο καφές και το κακάο είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις ενός ισχυρού El Niño, καθώς οι περιοχές στις οποίες καλλιεργούνται βρίσκονται κυρίως στις τροπικές ζώνες και η παγκόσμια παραγωγή είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένη.
Παράλληλα, οι πιέσεις στα δημητριακά ενισχύονται από την κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα.
Οι αγροτικές εξαγωγές της Ουκρανίας υποχώρησαν περίπου 75% σε ετήσια βάση κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες του Αυγούστου, καθώς οι επιθέσεις προκάλεσαν σοβαρές διαταραχές στις αποστολές μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Η Ουκρανία αντιπροσωπεύει περίπου 6% της παγκόσμιας παραγωγής σιταριού και 11% της παραγωγής καλαμποκιού.
Την ίδια στιγμή, ουκρανικές επιθέσεις προκάλεσαν προβλήματα σε σημαντικούς τερματικούς σταθμούς σιτηρών στο Νοβοροσίσκ της Ρωσίας, δημιουργώντας επιπλέον αβεβαιότητα στις διεθνείς εμπορικές ροές. Η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιταριού παγκοσμίως.
Οι διεθνείς τιμές αποτυπώνουν ήδη την ευαισθησία της αγοράς. Τον Ιούλιο, το σιτάρι αυξήθηκε κατά 5,8%, το καλαμπόκι κατά 3,6% και η ζάχαρη κατά 5,6%, καθώς οι επενδυτές αξιολογούν τόσο τις καιρικές εξελίξεις όσο και τις γεωπολιτικές αναταράξεις.

Οι φτωχότερες οικονομίες κινδυνεύουν περισσότερο

Μια νέα επισιτιστική κρίση δεν θα είχε ομοιόμορφες συνέπειες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σύμφωνα με τη JPMorgan, οι αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής είναι πιθανό να βρεθούν στην πρώτη γραμμή των πιέσεων. Οι χώρες αυτές είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις μεταβολές των καιρικών συνθηκών, ενώ τα νοικοκυριά τους διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για την αγορά τροφίμων.
Κατά συνέπεια, ακόμη και μια σχετικά μικρή ποσοστιαία αύξηση στις τιμές μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις.
Η αφετηρία είναι ήδη δύσκολη. Περίπου 645 εκατ. άνθρωποι αντιμετώπιζαν πείνα παγκοσμίως την περασμένη χρονιά, ενώ περίπου 2,1 δισ. άνθρωποι βρίσκονταν σε κατάσταση μέτριας ή σοβαρής επισιτιστικής ανασφάλειας, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 25,8% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα. Τα παγκόσμια αποθέματα σιτηρών παραμένουν σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα, ενώ τα αποθέματα ρυζιού στην Ασία χαρακτηρίζονται επίσης επαρκή. Η Κίνα έχει δημιουργήσει τα προηγούμενα χρόνια σημαντικά αποθέματα τροφίμων και λιπασμάτων, με τα αποθέματα σιτηρών της να υπολογίζονται σε περίπου 700 εκατ. τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε έναν χρόνο εγχώριας κατανάλωσης.
Ωστόσο, τα αποθέματα μπορούν να λειτουργήσουν ως «μαξιλάρι» απέναντι σε ένα προσωρινό σοκ. Δεν μπορούν να εξουδετερώσουν επ' αόριστον έναν συνδυασμό ακριβών λιπασμάτων, μειωμένων αγροτικών αποδόσεων, υψηλού ενεργειακού κόστους και προβλημάτων στις εμπορικές διαδρομές.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στην JPMorgan. Goldman Sachs και HSBC έχουν επίσης προειδοποιήσει για αυξημένους κινδύνους γύρω από τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, ενώ τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ δείχνουν ότι οι διεθνείς τιμές τροφίμων έχουν ήδη φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023.
Έτσι, εάν συνδυαστούν τελικά όλοι αυτοί οι παράγοντες, ένα σοκ που σήμερα εκδηλώνεται στον Περσικό Κόλπο και στις εγκαταστάσεις παραγωγής λιπασμάτων θα μπορούσε το 2027 να μετατραπεί σε μια νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση, φτάνοντας τελικά μέχρι το τραπέζι δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

www.bankingnews.gr