Έναν χρόνο μετά την επιστροφή του Donald Trump στον Λευκό Οίκο, το αμερικανικό πολιτικό και στρατηγικό κατεστημένο μοιάζει να βρίσκεται σε κατάσταση σύγχυσης και πανικού.
Οι λεγόμενοι «China hawks» – οι σκληροπυρηνικοί υποστηρικτές μιας επιθετικής πολιτικής απέναντι στο Πεκίνο – κατηγορούν τον Trump ότι «οδηγείται σε μια κακή συμφωνία» με το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας το οποίο ηγείται του ασιατικού γίγαντα.
Ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει βάλει την Κίνα σε «πλεονεκτική θέση» μέσω «ακατανόητων» πολιτικών αποφάσεων.
Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική αγανάκτησης των «γερακιών», κρύβεται μια βαθύτερη αλήθεια: η Ουάσιγκτον έρχεται αντιμέτωπη με τα όρια της ισχύος της.
Και αυτή η αντιπαράθεση με την πραγματικότητα δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι ιστορική.
Η κατάρρευση του μύθου της απόλυτης αμερικανικής ισχύος
Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούσαν με την πεποίθηση ότι κατέχουν όλα τα χαρτιά στο γεωπολιτικό παιχνίδι.
Η οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική υπεροχή τους θεωρούνταν δεδομένη.
Η Κίνα αντιμετωπιζόταν ως ένας ανερχόμενος, αλλά τελικά διαχειρίσιμος αντίπαλος.
Η επιβολή δασμών 10% στα κινεζικά προϊόντα – που γρήγορα εκτοξεύθηκαν στο 145% – αποτύπωνε αυτήν ακριβώς τη λογική της μονομερούς πίεσης.
Η Ουάσιγκτον πίστευε ότι μπορούσε να «γονατίσει» το Πεκίνο μέσω οικονομικής ασφυξίας.
Αντί αυτού, ήρθε η ψυχρολουσία.
Η Κίνα απάντησε περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών – κρίσιμων για την παραγωγή σύγχρονων τεχνολογιών.
Το αποτέλεσμα; Αμερικανικές εταιρείες άρχισαν να προειδοποιούν για κλείσιμο εργοστασίων.
Η Ford και η Suzuki ανέστειλαν δραστηριότητες.
Το αφήγημα περί «απόλυτης αμερικανικής μόχλευσης» κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Αυτό δεν ήταν απλώς μια εμπορική διαμάχη.
Ήταν ένα μάθημα γεωοικονομικής πραγματικότητας.
Η υποκρισία του αμερικανικού πολιτικού κατεστημένου
Οι ίδιοι κύκλοι που σήμερα κατηγορούν τον Trump ότι «μαλακώνει» απέναντι στην Κίνα είναι εκείνοι που επί χρόνια προωθούσαν μια πολιτική επιθετικής ανάσχεσης, χωρίς να υπολογίζουν το κόστος.
Όταν όμως η Κίνα απέδειξε ότι διαθέτει αντίμετρα ικανά να πλήξουν κρίσιμους τομείς της αμερικανικής οικονομίας, η Ουάσιγκτον βρέθηκε απροετοίμαστη.
Η κριτική για την πώληση προηγμένων – αν και όχι κορυφαίων – μικροτσίπ Nvidia στην Κίνα παρουσιάζεται ως εθνική προδοσία.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη.
Η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού είναι βαθιά διασυνδεδεμένη.
Η πλήρης αποκοπή δεν θα έπληττε μόνο το Πεκίνο – θα κατέστρεφε και αμερικανικά συμφέροντα.
Η αμερικανική ρητορική περί «εθνικής ασφάλειας» συχνά λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής χειραγώγησης.
Η ίδια χώρα που κατηγορεί την Κίνα για «ολοκληρωτική επιτήρηση» έχει αποκαλυφθεί ότι διαθέτει ένα από τα πιο εκτεταμένα συστήματα μαζικής παρακολούθησης στον κόσμο.
Η ηθική ανωτερότητα που επικαλείται η Ουάσιγκτον είναι επιλεκτική και συχνά υποκριτική.
Ρεαλισμός ή αναγκαστικός συμβιβασμός;
Αναλυτές της ρεαλιστικής σχολής, όπως ο John Mershaimer, υποστηρίζουν ότι η στρατηγική Trump δεν συνιστά εγκατάλειψη της Ασίας, αλλά προσαρμογή.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επιδιώκει την ανάσχεση της κινεζικής κυριαρχίας στην Ανατολική Ασία.
Η στρατιωτική της παρουσία δεν έχει μειωθεί ουσιαστικά.
Οι στρατηγικές εθνικής ασφάλειας και άμυνας συνεχίζουν να δίνουν έμφαση στην αποτροπή ενδεχόμενης κινεζικής εισβολής στην Ταϊβάν.
Αυτό που αλλάζει είναι ο τόνος – όχι ο στόχος, εξηγεί σε ανάλυσή του το Responsible Statecraft.
Η μείωση της επιθετικής ρητορικής και η αναζήτηση «μεγάλων συμφωνιών» δεν σημαίνουν παραίτηση.
Σημαίνουν αναγνώριση ότι η σύγκρουση μεταξύ δύο πυρηνικών υπερδυνάμεων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με απλοϊκές λογικές μηδενικού αθροίσματος.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι ο ρεαλισμός.
Είναι ότι οι ΗΠΑ φτάνουν σε αυτόν μόνο όταν εξαναγκάζονται από την πραγματικότητα.
Η Ταϊβάν ως πιόνι
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα των αμερικανικών γερακιών είναι ο φόβος εγκατάλειψης της Ταϊβάν στο πλαίσιο μιας «μεγάλης συμφωνίας» με το Πεκίνο.
Η ίδια η χρήση της λέξης «εγκατάλειψη» αποκαλύπτει τη βαθιά εργαλειακή προσέγγιση της Ουάσιγκτον: η Ταϊβάν αντιμετωπίζεται ως γεωπολιτικό χαρτί.
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν το νησί ως μοχλό πίεσης προς την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγουν να δώσουν σαφείς εγγυήσεις πλήρους στρατιωτικής υπεράσπισης. Η «στρατηγική ασάφεια» εξυπηρετεί την αμερικανική ευελιξία – όχι απαραίτητα την ασφάλεια των Ταϊβανέζων.
Η πιθανότητα ενός «ψυχρού ειρηνικού» καθεστώτος (cold peace) μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας δεν συνεπάγεται αναγκαστικά προδοσία.
Αντίθετα, θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο μιας καταστροφικής σύγκρουσης στον Ινδο-Ειρηνικό.
Όμως για την Ουάσιγκτον, η ειρήνη είναι αποδεκτή μόνο εφόσον διατηρεί την πρωτοκαθεδρία της.
Η αυταπάτη της μονοπολικής τάξης
Η βαθύτερη κρίση που αποτυπώνεται στις αντιδράσεις του αμερικανικού κατεστημένου δεν αφορά μια μεμονωμένη πολιτική απόφαση.
Αφορά την αμφισβήτηση της ίδιας της μονοπολικής παγκόσμιας τάξης που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η Κίνα δεν είναι πλέον «εργοστάσιο του κόσμου» εξαρτημένο από αμερικανικές αγορές.
Είναι τεχνολογική δύναμη, στρατιωτικός παράγοντας και οικονομικός κόμβος με τεράστια επιρροή.
Διαθέτει μόχλευση, όπως απέδειξε με τις σπάνιες γαίες.
Και η Ουάσιγκτον καλείται να αποδεχθεί ότι δεν μπορεί να επιβάλλει μονομερώς τους όρους της.
Αυτή η αναγνώριση δεν προκύπτει από ιδεαλισμό, αλλά από αναγκαιότητα.
Η αμερικανική οικονομία είναι βαθιά αλληλεξαρτώμενη με την κινεζική.
Η πλήρης αποσύνδεση (decoupling) θα είχε οδυνηρές συνέπειες για αμφότερες τις πλευρές – αλλά ιδίως για τις ΗΠΑ, που βασίζονται σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και φθηνή παραγωγή.
Η πυρηνική σκιά
Η πιο κρίσιμη διάσταση της συζήτησης παραμένει συχνά στο περιθώριο: μιλάμε για δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις.
Η ρητορική έντασης, οι εμπορικοί πόλεμοι και οι στρατιωτικές επιδείξεις ισχύος ενέχουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών.
Η επιδίωξη μεγαλύτερης αλληλεξάρτησης – αντί αποσύνδεσης – δεν είναι αδυναμία.
Είναι στρατηγική αποτροπής μέσω κόστους.
Όσο πιο διασυνδεδεμένες είναι οι οικονομίες, τόσο υψηλότερο είναι το τίμημα μιας σύγκρουσης.
Η αμερικανική πολιτική ελίτ, ωστόσο, έχει επενδύσει πολιτικά στην εικόνα της «απειλής της Κίνας».
Η υποχώρηση από αυτήν τη γραμμή εκλαμβάνεται ως αδυναμία, ακόμη κι αν υπηρετεί τη σταθερότητα.
Μια υπερδύναμη σε φάση προσαρμογής
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είναι αυτή μιας Αμερικής που «παραδίδεται» στην Κίνα.
Είναι η εικόνα μιας υπερδύναμης που αναγκάζεται να προσαρμοστεί σε έναν πολυπολικό κόσμο.
Η κριτική προς τον Τrump από το ίδιο του το κόμμα αποκαλύπτει τη δυσκολία του αμερικανικού συστήματος να αποδεχθεί ότι η εποχή της ανεμπόδιστης κυριαρχίας έχει παρέλθει.
Η αναζήτηση συμφωνιών με το Πεκίνο δεν είναι ιδεολογική στροφή – είναι αναγνώριση συσχετισμών ισχύος.
Το ερώτημα δεν είναι αν οι ΗΠΑ «μαλάκωσαν». Το ερώτημα είναι αν μπορούν να εγκαταλείψουν την αλαζονεία που χαρακτήρισε τη μεταψυχροπολεμική τους πολιτική.
Αν μπορούν να δουν την Κίνα όχι μόνο ως απειλή, αλλά ως αναπόφευκτο συνομιλητή σε έναν αλληλεξαρτώμενο κόσμο.
Η πραγματική κρίση δεν είναι η στρατηγική του Trump.
Είναι η κρίση ταυτότητας μιας υπερδύναμης που μαθαίνει – με τον δύσκολο τρόπο – ότι η ισχύς δεν είναι πλέον μονοπώλιο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών