Το περιοδικό «The National Interest» υποστηρίζει ότι οι στόχοι ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν διαφέρουν σημαντικά, γεγονός που δημιουργεί εμπόδια στη στρατηγική τους
Στην Oυάσιγκτον επικρατεί εδώ και χρόνια η συμβατική αντίληψη ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μοιράζονται ένα ενιαίο στρατηγικό συμφέρον στην αντιμετώπιση του Ιράν.
Πολιτικοί και από τα δύο μεγάλα κόμματα επαναλαμβάνουν αυτή τη θέση σχεδόν σαν δόγμα, ενώ τα think tanks και το αμυντικό κατεστημένο την ενισχύουν και την εφαρμόζουν στην πράξη.
Ωστόσο, η λεγόμενη «συμβατική σοφία», ιδιαίτερα όταν αφορά τη Μέση Ανατολή, έχει συχνά αποδειχθεί λανθασμένη. Και σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού περιοδικού «The National Interest», δεν αποτελεί εξαίρεση.
Τι θέλει το Ισραήλ
Για να κατανοηθεί καλύτερα η κατάσταση, είναι απαραίτητο να εξεταστεί τι ακριβώς επιδιώκει κάθε πλευρά. Στην εξωτερική πολιτική, η ασάφεια δεν οδηγεί μόνο σε θεωρητικά λάθη αλλά συχνά κοστίζει σε ανθρώπινες ζωές και πόρους.
Το Ισραήλ επιδιώκει την πλήρη εξάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Δεν μιλά για απλή αποτροπή ή για περιορισμούς μέσω διαπραγματεύσεων, αλλά για την οριστική κατάργησή του και, όλο και περισσότερο, για την αποδυνάμωση ή ακόμη και την κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στη στρατηγική σκέψη του Ισραήλ, ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θεωρείται υπαρξιακή απειλή για την ίδια την επιβίωση της χώρας.
Οι Ισραηλινοί ηγέτες έχουν εκφράσει αυτή τη θέση επανειλημμένα και με σαφήνεια, ζητώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναλάβουν αποφασιστική δράση εναντίον του Ιράν.
Τι επιδιώκουν οι ΗΠΑ
Οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών, ωστόσο, είναι πιο περιορισμένοι και ταυτόχρονα πιο σύνθετοι.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει ένα πυρηνικό όπλο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά.
Παράλληλα θέλει να διασφαλίσει τη σταθερή ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, να αποφύγει μια ακόμη μακροχρόνια στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και να προστατεύσει την παγκόσμια οικονομία από μια μεγάλη ενεργειακή κρίση.
Επιπλέον, η αμερικανική στρατηγική θέλει να διατηρήσει την προσοχή της στραμμένη στον ανταγωνισμό με την Κίνα, που πολλοί θεωρούν την κυρίαρχη γεωπολιτική πρόκληση του 21ου αιώνα.
Οι στόχοι αυτοί δεν είναι ακριβώς οι ίδιοι με εκείνους του Ισραήλ. Υπάρχουν σημεία σύγκλισης, αλλά και σημαντικές διαφορές, ιδιαίτερα στο ερώτημα του πόσο μακριά πρέπει να φτάσει μια στρατιωτική σύγκρουση.
Ασυμμετρία συμφερόντων
Η ιστορία προσφέρει σημαντικά παραδείγματα.
Πριν από τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, η ανατροπή του Saddam Hussein υποστηρίχθηκε έντονα από κύκλους που συνδέονταν με προτεραιότητες ασφαλείας του Ισραήλ.
Τότε υποστηριζόταν ότι η αμερικανική ισχύς θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την περιοχή και να δημιουργήσει ένα πιο ασφαλές περιβάλλον.
Στην πράξη, όμως, ο πόλεμος αυτός οδήγησε σε δεκαετίες απωλειών πόρων και αξιοπιστίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το Ιράν βγήκε τελικά ενισχυμένο μετά την απομάκρυνση ενός βασικού περιφερειακού αντιπάλου του.
Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα αφορά την «ιδιοκτησία» των περιφερειακών συγκρούσεων.
Για το Ισραήλ, η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποτελεί το βασικό πεδίο στρατηγικής σκέψης, από τα κράτη του Κόλπου μέχρι τον Λίβανο και τη Συρία.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, τα συμφέροντα είναι παγκόσμια και εκτείνονται από τη Νότια Σινική Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Ευρώπη.
Μια στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν που θα οδηγούσε σε ευρύτερο πόλεμο, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες: παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Hormuz, γενικευμένη σύγκρουση με τη Hezbollah και μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.
Η ασυμμετρία των συμφερόντων είναι εμφανής. Το Ισραήλ, ως μικρό κράτος με συγκεκριμένο περιβάλλον απειλών, μπορεί να επικεντρώνεται σε έναν βασικό στόχο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως παγκόσμια δύναμη με πολλαπλές δεσμεύσεις, δεν έχουν την ίδια πολυτέλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον αδιαφορεί για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θα μπορούσε, σύμφωνα με την οπτική των ΗΠΑ, να αποσταθεροποιήσει την περιοχή.
Ωστόσο, η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και η πλήρης υλοποίηση των στρατηγικών στόχων του Ισραήλ δεν είναι ταυτόσημες επιδιώξεις.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι συμμαχίες απαιτούν ειλικρινή διαχείριση των διαφορών συμφερόντων.
Η προσποίηση ότι οι στρατηγικές επιδιώξεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ ταυτίζονται πλήρως μπορεί, σύμφωνα με το περιοδικό, να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις και σε στρατηγική σύγχυση.
www.bankingnews.gr
Πολιτικοί και από τα δύο μεγάλα κόμματα επαναλαμβάνουν αυτή τη θέση σχεδόν σαν δόγμα, ενώ τα think tanks και το αμυντικό κατεστημένο την ενισχύουν και την εφαρμόζουν στην πράξη.
Ωστόσο, η λεγόμενη «συμβατική σοφία», ιδιαίτερα όταν αφορά τη Μέση Ανατολή, έχει συχνά αποδειχθεί λανθασμένη. Και σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού περιοδικού «The National Interest», δεν αποτελεί εξαίρεση.
Τι θέλει το Ισραήλ
Για να κατανοηθεί καλύτερα η κατάσταση, είναι απαραίτητο να εξεταστεί τι ακριβώς επιδιώκει κάθε πλευρά. Στην εξωτερική πολιτική, η ασάφεια δεν οδηγεί μόνο σε θεωρητικά λάθη αλλά συχνά κοστίζει σε ανθρώπινες ζωές και πόρους.
Το Ισραήλ επιδιώκει την πλήρη εξάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Δεν μιλά για απλή αποτροπή ή για περιορισμούς μέσω διαπραγματεύσεων, αλλά για την οριστική κατάργησή του και, όλο και περισσότερο, για την αποδυνάμωση ή ακόμη και την κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στη στρατηγική σκέψη του Ισραήλ, ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θεωρείται υπαρξιακή απειλή για την ίδια την επιβίωση της χώρας.
Οι Ισραηλινοί ηγέτες έχουν εκφράσει αυτή τη θέση επανειλημμένα και με σαφήνεια, ζητώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναλάβουν αποφασιστική δράση εναντίον του Ιράν.
Τι επιδιώκουν οι ΗΠΑ
Οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών, ωστόσο, είναι πιο περιορισμένοι και ταυτόχρονα πιο σύνθετοι.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει ένα πυρηνικό όπλο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά.
Παράλληλα θέλει να διασφαλίσει τη σταθερή ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, να αποφύγει μια ακόμη μακροχρόνια στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και να προστατεύσει την παγκόσμια οικονομία από μια μεγάλη ενεργειακή κρίση.
Επιπλέον, η αμερικανική στρατηγική θέλει να διατηρήσει την προσοχή της στραμμένη στον ανταγωνισμό με την Κίνα, που πολλοί θεωρούν την κυρίαρχη γεωπολιτική πρόκληση του 21ου αιώνα.
Οι στόχοι αυτοί δεν είναι ακριβώς οι ίδιοι με εκείνους του Ισραήλ. Υπάρχουν σημεία σύγκλισης, αλλά και σημαντικές διαφορές, ιδιαίτερα στο ερώτημα του πόσο μακριά πρέπει να φτάσει μια στρατιωτική σύγκρουση.
Ασυμμετρία συμφερόντων
Η ιστορία προσφέρει σημαντικά παραδείγματα.
Πριν από τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, η ανατροπή του Saddam Hussein υποστηρίχθηκε έντονα από κύκλους που συνδέονταν με προτεραιότητες ασφαλείας του Ισραήλ.
Τότε υποστηριζόταν ότι η αμερικανική ισχύς θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την περιοχή και να δημιουργήσει ένα πιο ασφαλές περιβάλλον.
Στην πράξη, όμως, ο πόλεμος αυτός οδήγησε σε δεκαετίες απωλειών πόρων και αξιοπιστίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το Ιράν βγήκε τελικά ενισχυμένο μετά την απομάκρυνση ενός βασικού περιφερειακού αντιπάλου του.
Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα αφορά την «ιδιοκτησία» των περιφερειακών συγκρούσεων.
Για το Ισραήλ, η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποτελεί το βασικό πεδίο στρατηγικής σκέψης, από τα κράτη του Κόλπου μέχρι τον Λίβανο και τη Συρία.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, τα συμφέροντα είναι παγκόσμια και εκτείνονται από τη Νότια Σινική Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Ευρώπη.
Μια στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν που θα οδηγούσε σε ευρύτερο πόλεμο, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες: παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Hormuz, γενικευμένη σύγκρουση με τη Hezbollah και μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.
Η ασυμμετρία των συμφερόντων είναι εμφανής. Το Ισραήλ, ως μικρό κράτος με συγκεκριμένο περιβάλλον απειλών, μπορεί να επικεντρώνεται σε έναν βασικό στόχο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως παγκόσμια δύναμη με πολλαπλές δεσμεύσεις, δεν έχουν την ίδια πολυτέλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον αδιαφορεί για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θα μπορούσε, σύμφωνα με την οπτική των ΗΠΑ, να αποσταθεροποιήσει την περιοχή.
Ωστόσο, η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και η πλήρης υλοποίηση των στρατηγικών στόχων του Ισραήλ δεν είναι ταυτόσημες επιδιώξεις.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι συμμαχίες απαιτούν ειλικρινή διαχείριση των διαφορών συμφερόντων.
Η προσποίηση ότι οι στρατηγικές επιδιώξεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ ταυτίζονται πλήρως μπορεί, σύμφωνα με το περιοδικό, να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις και σε στρατηγική σύγχυση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών