Το Ιράν διαθέτει πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στις ΗΠΑ, καθώς μπορεί «να προκαλέσει χάος σε ολόκληρη την περιοχή» και «να ελέγχει το Στενό του Hormuz»
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump είναι εγκλωβισμένος σε ένα «θανάσιμο» αδιέξοδο…
Ανεξάρτητα από το εάν παρασύρθηκε ή όχι από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu προκειμένου να δώσει την εντολή για την επίθεση στο Ιράν, ο Trump φαίνεται πως ύστερα από 4 εβδομάδες από τη … διαταγή του, ακόμα και αν το θέλει, δεν μπορεί να απεμπλακεί από τον πόλεμο…
Ήδη αναλυτές υποστηρίζουν πως το Ιράν έχει καταφέρει, διατηρώντας τον έλεγχο του Στενού του Hormuz, να επιβάλλει de facto κυρώσεις στις ΗΠΑ ενώ πολιτικοί σχολιαστές, αφού υποστηρίζουν πως το Ιράν έχει πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από τις ΗΠΑ, τονίζουν ότι η στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν μπορεί να οδηγήσει τον πρόεδρο Trump και τους Ρεπουμπλικάνους σε μια οδυνηρή ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές του ερχόμενου Νοεμβρίου…
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια οικονομία κρέμεται από μια κλωστή με πολλούς να υποστηρίζουν πως είμαστε αντιμέτωποι με μια ενεργειακή κρίση που δεν έχει προηγούμενο, πολύ χειρότερη από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του ’70…
Και το ερώτημα που τίθεται είναι εάν ο πρόεδρος Trump μπορεί να βγει όρθιος από έναν πόλεμο που ο ίδιος άρχισε ή αν έχει ήδη χάσει τον έλεγχο…
Η απάντηση θα δοθεί σε λίγα 24ωρα και οι συνέπειες της… θα έχουν παγκόσμια ισχύ...
Μια ακόμα στιγμή… TACO
Οι πόλεμοι, σε αντίθεση με τους δασμούς, δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν ή να απενεργοποιηθούν για να εξυπηρετήσουν τα καπρίτσια ενός προέδρου ή για να στηρίξουν μόνιμα αγορές που καταρρέουν.
Έτσι, το βασικό ερώτημα μετά την αναβολή από τον πρόεδρο Donald Trump των απειλούμενων επιθέσεων κατά των ενεργειακών υποδομών του Ιράν δεν είναι αν είχε μια ακόμη στιγμή TACO («Trump always chickens out», δηλαδή υποχωρεί από φόβο…).
Το ερώτημα είναι αν ο Trump μπορεί να βγει από τον πόλεμο με το Ιράν, ακόμη και αν το ήθελε.
Αναζητώντας το διέξοδο
Μετά από μέρες ασταθούς ρητορικής, ο Trump έδειξε μια πρώτη πιθανή αποκλιμάκωση τη Δευτέρα 23/3, όταν ανέφερε 15 σημεία συμφωνίας στο πλαίσιο παραγωγικών συνομιλιών με το Ιράν.
Μόνο που η Τεχεράνη δήλωσε ότι δεν υπήρξε καμία συνομιλία.
Η πιο αισιόδοξη εκδοχή των τελευταίων εξελίξεων είναι ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν φτάσει σε ένα σημείο όπου το κόστος της κλιμάκωσης θα ήταν τόσο φρικτό που και οι δύο χρειάζονται μια διέξοδο.
Τέτοιες στιγμές μπορούν να αρχίσουν να τελειώνουν τους πολέμους.
Απειλές
Ο Trump είχε ωθήσει τους αντιπάλους του στα άκρα απειλώντας να βομβαρδίσει τα εργοστάσια ενέργειας του Ιράν αν δεν ανοίξει το Στενό του Hormuz, ένα στρατηγικό σημείο για τις εξαγωγές πετρελαίου.
Η Τεχεράνη είχε υποσχεθεί αντίποινα απειλώντας να κάνει … στάχτη κρίσιμες υποδομές σε χώρες συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Η σύγκρουση θα μπορούσε να πυροδοτήσει παγκόσμια ύφεση και να επιδεινώσει τις ανθρωπιστικές συνθήκες για τους ίδιους τους Ιρανούς πολίτες που ο Trump είχε υποσχεθεί να βοηθήσει.
Αλλά υπάρχουν πολλοί λόγοι για να διατηρεί κανείς επιφυλάξεις σχετικά με το τι έρχεται...
Καμία αξιοπιστία
Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN, oι μέρες ασταθούς και αντιφατικής ρητορικής από τον Trump και την κυβέρνησή του, καθώς και η αδυναμία τους να παρουσιάσουν ένα σταθερό, λογικό αφήγημα για τον πόλεμο ή να σχεδιάσουν μια στρατηγική εξόδου, σημαίνουν ότι οποιαδήποτε δήλωση των ΗΠΑ στερείται αξιοπιστίας.
Η συνήθεια του προέδρου να βομβαρδίζει κατά τη διάρκεια των τελεσιγράφων που ο ίδιος βάζει στο Ιράν σημαίνει ότι κανείς δεν θα εκπλησσόταν αν παραβίαζε την πενθήμερη αναστολή για πλήγματα στα εργοστάσια ενέργειας της χώρας.
Κάποιοι κυνικοί σημειώνουν επίσης ότι η αναστολή του θα διαρκέσει καθ’ όλη τη διάρκεια της χρηματιστηριακής εβδομάδας.
Με τις μετοχές να υποχωρούν και τις τιμές του πετρελαίου να ανεβαίνουν μετά το Σαββατοκύριακο, ίσως απλώς επιδίωκε να δημιουργήσει ένα μαξιλάρι σταθερότητας στις αγορές.
Και αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που επίσημες δηλώσεις αποσκοπούσαν στο να μετριάσουν την ένταση στις αγορές.
Και μάλιστα δούλεψε και πάλι: ο Dow, ο S&P 500 και ο Nasdaq ανέβηκαν πάνω από 1% τη Δευτέρα, ενώ το Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, υποχώρησε 11%.
Οι Αμερικανοί οδηγοί ελπίζουν για ανάσα στις τιμές της βενζίνης.
Θέλει να κερδίσει χρόνο
Ο Trump μπορεί να θέλει να κερδίσει χρόνο για έναν άλλο λόγο: οι δυνάμεις των ΗΠΑ που θα μπορούσαν να του δώσουν τη δυνατότητα να εισβάλει στο νησί Kharg - επίκεντρο της ιρανικής βιομηχανίας πετρελαίου και κρίσιμη οικονομική περιοχή - ή να καταλάβει νησιά και παράκτιες περιοχές στο Στενό, δεν έχουν ακόμη συγκεντρωθεί πλήρως.
Μια μονάδα πεζοναυτών που μετακινείται από την Ιαπωνία μπορεί να φτάνει σύντομα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, αλλά μια δεύτερη μόλις ξεκίνησε από τη δυτική ακτή των ΗΠΑ την προηγούμενη εβδομάδα.
Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι ο Trump αγαπά την υπερβολή.
Η εμπειρία δείχνει ότι η υπερβολική προβολή για πρόοδο στις διαπραγματεύσεις και οι ισχυρισμοί ότι το Ιράν θέλει «πολύ» μια συμφωνία μπορεί να είναι υπερβολές, ακόμα κι αν η σκόπιμη παραπλάνηση χρησιμοποιείται μερικές φορές από πολιτικούς για να δημιουργήσουν χώρο για διαπραγματεύσεις.
Οι ακραίες μεταπτώσεις του προέδρου, που τον έφερναν να μιλά για «αποκλιμάκωση» του πολέμου τη μία μέρα και για κλιμάκωση την επόμενη, ήταν ασυμβίβαστες με την «παράδοση» της σταθερής ηγεσίας κατά τη διάρκεια πολέμου.
Αλλά όλα αυτά είναι η πεμπτουσία του Trump.
Μέχρι τη Δευτέρα, όλα έμοιαζαν με τέχνασμα για να υποστηρίξει ότι οι σκληρές του τακτικές είχαν επιφέρει διπλωματική πρόοδο.
Γνώριμη τακτική
Αυτή η απρόβλεπτη μέθοδος και η τάση του να προσπαθεί να μετριάσει τις κρίσεις που ο ίδιος δημιούργησε είναι γνώριμη από την προσωπική, επιχειρηματική και πολιτική ζωή του Trump, καθώς και από τις πολλές νομικές περιπέτειές του.
Κάθε μέρα εξελίσσεται συχνά ως προσπάθεια να παραμείνει όρθιος μέχρι το βράδυ.
Με αυτή τη μέθοδο, ο Trump αναβάλλει τις συνέπειες των πράξεων του σε έναν ατελείωτο αυτοσχέδιο χορό.
Υπάρχει όμως μια σοβαρή πιθανότητα ότι η ασταθής μέθοδος του Trump μπορεί να δοκιμαστεί πέρα από τα όριά της στον Περσικό Κόλπο.
Το Ιράν μπορεί να έχει εξασθενήσει από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ και να υφίσταται τεράστιες απώλειες στα ναυτικά, αεροπορικά και χερσαία μέσα του, κατά τη διάρκεια ενός πολέμου που έχει εξαλείψει ανώτερους ηγέτες του ισλαμικού καθεστώτος.
Διατηρεί δυναμική το Ιράν
Αλλά καθώς η σύγκρουση εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα, το Ιράν έχει επίσης δείξει την ισχύ του, κλείνοντας ουσιαστικά το Στενό του Hormuz και κρατώντας όμηρo την παγκόσμια οικονομία — και τις ελπίδες των Ρεπουμπλικάνων για τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Η λογική υποδηλώνει ότι ένα καθεστώς που ήταν ήδη υπερ - ριζοσπαστικό πριν τον πόλεμο είναι απίθανο να γίνει πιο δεκτικό στις απαιτήσεις του Trump μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του και τις συνεχιζόμενες επιθέσεις από πυραύλους και αεροσκάφη των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Πιο σκληροπυρηνικοί συνομιλητές
Οι όροι του Trump για το τέλος του πολέμου — πιθανώς να περιλαμβάνουν την εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών πυραύλων μακρού βεληνεκούς από το Ιράν — μπορεί να είναι ασυμβίβαστοι.
Οι τελευταίες τρεις εβδομάδες δείχνουν ακριβώς γιατί ένα καθεστώς εκτός νόμου θα αποφάσιζε να διατηρήσει τέτοιες πολιτικές ασφαλείας απέναντι σε μελλοντικές επιθέσεις ξένων δυνάμεων.
Ακόμα κι αν ανοίξουν συνομιλίες — και το Πακιστάν έχει προσφερθεί να τις φιλοξενήσει — δεν είναι σαφές ποιος θα διαπραγματευόταν εκ μέρους του Ιράν.
Ένα καθεστώς με αποκεντρωμένη εξουσία και έχοντας απωλέσει βασικούς παράγοντες. μπορεί να δυσκολευτεί να πάρει συλλογικές αποφάσεις.
Αν, όπως πιστεύουν ορισμένοι ειδικοί, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν πλέον πλήρη έλεγχο, μπορεί να είναι ακόμη πιο σκληροπυρηνικοί από πριν.
Επιπλέον, στο παρελθόν η Ουάσιγκτον συνομιλούσε με σχετικά μετριοπαθείς Ιρανούς αξιωματούχους, μόνο για να ανακαλύψει ότι πιο ριζοσπαστικά στελέχη αντιτίθενται σε κάθε συμβιβασμό.
Κανένα σημάδι διάλυσης
Δεν θα ήταν επίσης έκπληξη αν οι ηγέτες του Ιράν ερμήνευαν τις αναποφάσιστες κινήσεις του προέδρου, τις αντιφάσεις και τα συναισθηματικά του post στα social media ως σημάδια ότι η στρατηγική τους να επιβάλλουν οικονομικές συνέπειες στον Trump λειτουργεί.
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι μέλλει γενέσθαι στο Ιράν.
Είναι πιθανό οι δολοφονίες κορυφαίων ηγετών και οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ να έχουν προκαλέσει θανάσιμες ρωγμές στο καθεστώς που δεν είναι ακόμη εμφανείς.
Αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή δημόσια σημάδια διάλυσης.
Ο αεροπορικός πόλεμος έχει σοβαρά μειώσει την περιφερειακή απειλή του Ιράν.
Αλλά αν η ωμή βία δεν το έχει ήδη φέρει στα γόνατα, ο Trump δεν έχει ακόμη εξηγήσει γιατί το Ιράν θα εγκατέλειπε το κύριο πλεονέκτημά του - τον έλεγχο του Στενού - χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.
Είναι όμως εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο πρόεδρος μπορεί να δελεαστεί από την προοπτική συνομιλιών.
Χρειάζεται έξοδο, δυσάρεστες οι επιλογές
Χρειάζεται μια έξοδο γιατί πολλές από τις πιθανές επιλογές του είναι δυσάρεστες.
Μπορεί να κλιμακώσει τον πόλεμο στη σημερινή του μορφή — επικεντρώνοντας την αμερικανική ισχύ σε ιρανικά assets γύρω από το Στενό — αλλά δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι αυτό θα μειώσει αρκετά τις δυνατότητες της Τεχεράνης ώστε τα πλοία να περάσουν με ασφάλεια.
Μπορεί να αποφασίσει να δεσμεύσει χερσαίες δυνάμεις, αλλά αυτό θα ήταν μια πολιτική γραμμή που θα θυμίζει τους «αιώνιους πολέμους» που ο Trump είχε διεξάγει.
Η επιλογή TACO - και μια δήλωση νίκης, είτε είναι αληθινή είτε όχι - φαίνεται ελκυστική.
Αλλά η αποχώρηση θα άφηνε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο που αντιτάχθηκαν στον πόλεμο εκτεθειμένους σε ένα οργισμένο και ενισχυμένο Ιράν.
Το τέλος του πολέμου χωρίς τον έλεγχο των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν μπορεί να του επιτρέψει να αναπτύξει πυρηνικά όπλα στο μέλλον και θα υπονόμευε το πιο σταθερό επιχείρημα του Trump για τον πόλεμο.
Οι πρόεδροι συχνά αντιμετωπίζουν κρίσεις χωρίς καλές επιλογές, αλλά λίγοι βρίσκονται σε μια τόσο αδιέξοδη κατάσταση όπως αυτή στο Ιράν που ο Trump δημιούργησε για τον εαυτό του.
Simon Johnson (οικονομολόγος): Το Ιράν έχει ουσιαστικά επιβάλλει κυρώσεις στις ΗΠΑ
Ενδεικτικό άλλωστε του αδιεξόδου που έχει περιέλθει ο Trump, είναι η εκτίμηση του διακεκριμένου Αμερικανό-Βρετανού οικονομολόγου που βραβεύτηκε με Νόμπελ Οικονομίας το 2024, Simon Johnson, ότι το Ιράν έχει ουσιαστικά επιβάλει κυρώσεις στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με ανάλυση του στο Project Syndicate, ο Johnson, ο οποίος υπηρέτησε ως ανώτερος οικονομολόγος στο IMF και δίδαξε στο MIT, θεωρεί ότι το Ιράν, κλείνοντας το στρατηγικό Στενό του Hormuz, έχει αντιστρέψει ουσιαστικά τη δυναμική των κυρώσεων.
Στο άρθρο του υποστηρίζει ότι το Ιράν εμποδίζει τη ροή πετρελαίου από τις αραβικές χώρες-συμμάχους των ΗΠΑ, ενώ συνεχίζει τις εξαγωγές προς την Κίνα, επιβάλλοντας στην ουσία «de facto κυρώσεις» στην αμερικανική οικονομία.
Τεράστιες επιπτώσεις στη ζωή των Αμερικανών
Ο Johnson, συγγραφέας του βιβλίου Power and Progress, αναφέρεται επίσης στις άμεσες επιπτώσεις αυτής της κατάστασης στην καθημερινή ζωή των Αμερικανών πολιτών, καθώς η άνοδος της τιμής του Brent πάνω από 100 δολάρια επηρεάζει άμεσα το κόστος καυσίμων στη Βόρεια Αμερική.
Προειδοποιεί ότι η αύξηση των τιμών βενζίνης και ντίζελ θα αυξήσει τα έξοδα μεταφοράς και τροφίμων, πλήττοντας τη βάση ψηφοφόρων του Donald Trump, κυρίως αγρότες και οδηγούς φορτηγών, και ενδεχομένως επηρεάζοντας τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Καταστροφικός στασιμοπληθωρισμός
Ο Johnson, ο οποίος σήμερα είναι πρέσβης τεχνητής νοημοσύνης στο Ηνωμένο Βασίλειο και συν-πρόεδρος του Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, τονίζει ότι η υψηλή τιμή ενέργειας περιορίζει την ικανότητα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ να μειώσει τα επιτόκια.
Συγκρίνει την κατάσταση με την εποχή του Arthur Burns τη δεκαετία του 1970, όταν η αδυναμία αντιμετώπισης του πληθωρισμού οδήγησε σε καταστροφικό στασιμοπληθωρισμό.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Ο Johnson υποστηρίζει ότι το Ιράν, με τη στήριξη πληροφοριών και drones από τη Ρωσία, αξιοποιεί το χρόνο, καθώς το Κρεμλίνο επωφελείται από την αύξηση των τιμών πετρελαίου και επιθυμεί να αποσπάσει την προσοχή και τους πόρους των ΗΠΑ από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι παρά τις δυνατότητες τεχνολογικής και αντιαεροπορικής ενίσχυσης, βραχυπρόθεσμα οι οικονομικές πιέσεις επιβαρύνουν τις ΗΠΑ, και το βασικό ερώτημα είναι εάν το εκλογικό σύστημα των ΗΠΑ μπορεί να ξεπεράσει αυτές τις «αντεστραμμένες κυρώσεις» μέσω διπλωματίας ή στρατιωτικού αποτρεπτικού μέτρου πριν εξαντληθεί η οικονομική αντοχή.
Έρχεται ήττα για Trump και Ρεπουμπλικάνους
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, ενδέχεται να υποστεί ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ο Βέλγος καθηγητής διεθνούς πολιτικής David Crickemans από το Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, όπως αναφέρει το VRT NWS.
«Ο Trump μπορεί να χάσει λόγω αυτής της περιπέτειας», προειδοποίησε ο Crickemans, ο οποίος εκτιμά ότι ο αρχηγός του Λευκού Οίκου υποτίμησε σοβαρά το Ιράν και τώρα δεν ξέρει πώς να βγει από αυτόν τον πόλεμο.
Ο Crickemans σημείωσε επίσης ότι η απόφαση του Trump να αναβάλει τις επιθέσεις κατά της ιρανικής υποδομής μπορεί να ήταν προσπάθεια να ηρεμήσει η αγορά πετρελαίου.
«Ο Trump πίστευε ότι καθορίζει τον ρυθμό αυτού του πολέμου, αλλά στην πραγματικότητα τώρα το κάνει το Ιράν», κατέληξε ο καθηγητής.
Jasmine El-Gamal (πρώην σύμβουλος Πενταγώνου): Το Ιράν διαθέτει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ
Το Ιράν διαθέτει πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στις ΗΠΑ, καθώς μπορεί «να προκαλέσει χάος σε ολόκληρη την περιοχή» και «να ελέγχει το Στενό του Hormuz», υποστηρίζει η Jasmine El-Gamal, πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου για θέματα Μέσης Ανατολής.
«Επειδή το Ιράν έχει παραμείνει όρθιο απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ και επειδή ελέγχει το Στενό του Hormuz, μπαίνει σε νέες διαπραγματεύσεις με μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ», δήλωσε η Jasmine El-Gamal.
Όπως λέει, ορισμένες από τις προϋποθέσεις που ενδέχεται να επιδιώξει το Ιράν περιλαμβάνουν «εγγυήσεις ασφαλείας» και τη διασφάλιση ότι το καθεστώς θα παραμείνει σταθερά εδραιωμένο στο ιρανικό έδαφος, καθώς μπορεί να απειλήσει ότι θα «προκαλέσει χάος σε ολόκληρη την περιοχή» αν προκληθεί.
Οι δηλώσεις της έρχονται ενώ υπάρχουν αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τη διπλωματία και πιθανές συνομιλίες: ο πρόεδρος Trump δήλωσε ότι υπάρχουν «σημαντικά σημεία συμφωνίας» για μια εκεχειρία, ενώ το Ιράν αρνήθηκε δημόσια ότι διεξάγονται άμεσες διαπραγματεύσεις.
Την ίδια στιγμή, το Πακιστάν φέρεται να προετοιμάζεται να φιλοξενήσει συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών, με τον αντιπρόεδρο JD Vance να αναμένεται να συμμετάσχει.
www.bankingnews.gr
Ανεξάρτητα από το εάν παρασύρθηκε ή όχι από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu προκειμένου να δώσει την εντολή για την επίθεση στο Ιράν, ο Trump φαίνεται πως ύστερα από 4 εβδομάδες από τη … διαταγή του, ακόμα και αν το θέλει, δεν μπορεί να απεμπλακεί από τον πόλεμο…
Ήδη αναλυτές υποστηρίζουν πως το Ιράν έχει καταφέρει, διατηρώντας τον έλεγχο του Στενού του Hormuz, να επιβάλλει de facto κυρώσεις στις ΗΠΑ ενώ πολιτικοί σχολιαστές, αφού υποστηρίζουν πως το Ιράν έχει πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από τις ΗΠΑ, τονίζουν ότι η στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν μπορεί να οδηγήσει τον πρόεδρο Trump και τους Ρεπουμπλικάνους σε μια οδυνηρή ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές του ερχόμενου Νοεμβρίου…
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια οικονομία κρέμεται από μια κλωστή με πολλούς να υποστηρίζουν πως είμαστε αντιμέτωποι με μια ενεργειακή κρίση που δεν έχει προηγούμενο, πολύ χειρότερη από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του ’70…
Και το ερώτημα που τίθεται είναι εάν ο πρόεδρος Trump μπορεί να βγει όρθιος από έναν πόλεμο που ο ίδιος άρχισε ή αν έχει ήδη χάσει τον έλεγχο…
Η απάντηση θα δοθεί σε λίγα 24ωρα και οι συνέπειες της… θα έχουν παγκόσμια ισχύ...
Μια ακόμα στιγμή… TACO
Οι πόλεμοι, σε αντίθεση με τους δασμούς, δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν ή να απενεργοποιηθούν για να εξυπηρετήσουν τα καπρίτσια ενός προέδρου ή για να στηρίξουν μόνιμα αγορές που καταρρέουν.
Έτσι, το βασικό ερώτημα μετά την αναβολή από τον πρόεδρο Donald Trump των απειλούμενων επιθέσεων κατά των ενεργειακών υποδομών του Ιράν δεν είναι αν είχε μια ακόμη στιγμή TACO («Trump always chickens out», δηλαδή υποχωρεί από φόβο…).
Το ερώτημα είναι αν ο Trump μπορεί να βγει από τον πόλεμο με το Ιράν, ακόμη και αν το ήθελε.
Αναζητώντας το διέξοδο
Μετά από μέρες ασταθούς ρητορικής, ο Trump έδειξε μια πρώτη πιθανή αποκλιμάκωση τη Δευτέρα 23/3, όταν ανέφερε 15 σημεία συμφωνίας στο πλαίσιο παραγωγικών συνομιλιών με το Ιράν.
Μόνο που η Τεχεράνη δήλωσε ότι δεν υπήρξε καμία συνομιλία.
Η πιο αισιόδοξη εκδοχή των τελευταίων εξελίξεων είναι ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν φτάσει σε ένα σημείο όπου το κόστος της κλιμάκωσης θα ήταν τόσο φρικτό που και οι δύο χρειάζονται μια διέξοδο.
Τέτοιες στιγμές μπορούν να αρχίσουν να τελειώνουν τους πολέμους.
Απειλές
Ο Trump είχε ωθήσει τους αντιπάλους του στα άκρα απειλώντας να βομβαρδίσει τα εργοστάσια ενέργειας του Ιράν αν δεν ανοίξει το Στενό του Hormuz, ένα στρατηγικό σημείο για τις εξαγωγές πετρελαίου.
Η Τεχεράνη είχε υποσχεθεί αντίποινα απειλώντας να κάνει … στάχτη κρίσιμες υποδομές σε χώρες συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Η σύγκρουση θα μπορούσε να πυροδοτήσει παγκόσμια ύφεση και να επιδεινώσει τις ανθρωπιστικές συνθήκες για τους ίδιους τους Ιρανούς πολίτες που ο Trump είχε υποσχεθεί να βοηθήσει.
Αλλά υπάρχουν πολλοί λόγοι για να διατηρεί κανείς επιφυλάξεις σχετικά με το τι έρχεται...
Καμία αξιοπιστία
Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN, oι μέρες ασταθούς και αντιφατικής ρητορικής από τον Trump και την κυβέρνησή του, καθώς και η αδυναμία τους να παρουσιάσουν ένα σταθερό, λογικό αφήγημα για τον πόλεμο ή να σχεδιάσουν μια στρατηγική εξόδου, σημαίνουν ότι οποιαδήποτε δήλωση των ΗΠΑ στερείται αξιοπιστίας.
Η συνήθεια του προέδρου να βομβαρδίζει κατά τη διάρκεια των τελεσιγράφων που ο ίδιος βάζει στο Ιράν σημαίνει ότι κανείς δεν θα εκπλησσόταν αν παραβίαζε την πενθήμερη αναστολή για πλήγματα στα εργοστάσια ενέργειας της χώρας.
Κάποιοι κυνικοί σημειώνουν επίσης ότι η αναστολή του θα διαρκέσει καθ’ όλη τη διάρκεια της χρηματιστηριακής εβδομάδας.
Με τις μετοχές να υποχωρούν και τις τιμές του πετρελαίου να ανεβαίνουν μετά το Σαββατοκύριακο, ίσως απλώς επιδίωκε να δημιουργήσει ένα μαξιλάρι σταθερότητας στις αγορές.
Και αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που επίσημες δηλώσεις αποσκοπούσαν στο να μετριάσουν την ένταση στις αγορές.
Και μάλιστα δούλεψε και πάλι: ο Dow, ο S&P 500 και ο Nasdaq ανέβηκαν πάνω από 1% τη Δευτέρα, ενώ το Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, υποχώρησε 11%.
Οι Αμερικανοί οδηγοί ελπίζουν για ανάσα στις τιμές της βενζίνης.
Θέλει να κερδίσει χρόνο
Ο Trump μπορεί να θέλει να κερδίσει χρόνο για έναν άλλο λόγο: οι δυνάμεις των ΗΠΑ που θα μπορούσαν να του δώσουν τη δυνατότητα να εισβάλει στο νησί Kharg - επίκεντρο της ιρανικής βιομηχανίας πετρελαίου και κρίσιμη οικονομική περιοχή - ή να καταλάβει νησιά και παράκτιες περιοχές στο Στενό, δεν έχουν ακόμη συγκεντρωθεί πλήρως.
Μια μονάδα πεζοναυτών που μετακινείται από την Ιαπωνία μπορεί να φτάνει σύντομα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, αλλά μια δεύτερη μόλις ξεκίνησε από τη δυτική ακτή των ΗΠΑ την προηγούμενη εβδομάδα.
Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι ο Trump αγαπά την υπερβολή.
Η εμπειρία δείχνει ότι η υπερβολική προβολή για πρόοδο στις διαπραγματεύσεις και οι ισχυρισμοί ότι το Ιράν θέλει «πολύ» μια συμφωνία μπορεί να είναι υπερβολές, ακόμα κι αν η σκόπιμη παραπλάνηση χρησιμοποιείται μερικές φορές από πολιτικούς για να δημιουργήσουν χώρο για διαπραγματεύσεις.
Οι ακραίες μεταπτώσεις του προέδρου, που τον έφερναν να μιλά για «αποκλιμάκωση» του πολέμου τη μία μέρα και για κλιμάκωση την επόμενη, ήταν ασυμβίβαστες με την «παράδοση» της σταθερής ηγεσίας κατά τη διάρκεια πολέμου.
Αλλά όλα αυτά είναι η πεμπτουσία του Trump.
Μέχρι τη Δευτέρα, όλα έμοιαζαν με τέχνασμα για να υποστηρίξει ότι οι σκληρές του τακτικές είχαν επιφέρει διπλωματική πρόοδο.
Γνώριμη τακτική
Αυτή η απρόβλεπτη μέθοδος και η τάση του να προσπαθεί να μετριάσει τις κρίσεις που ο ίδιος δημιούργησε είναι γνώριμη από την προσωπική, επιχειρηματική και πολιτική ζωή του Trump, καθώς και από τις πολλές νομικές περιπέτειές του.
Κάθε μέρα εξελίσσεται συχνά ως προσπάθεια να παραμείνει όρθιος μέχρι το βράδυ.
Με αυτή τη μέθοδο, ο Trump αναβάλλει τις συνέπειες των πράξεων του σε έναν ατελείωτο αυτοσχέδιο χορό.
Υπάρχει όμως μια σοβαρή πιθανότητα ότι η ασταθής μέθοδος του Trump μπορεί να δοκιμαστεί πέρα από τα όριά της στον Περσικό Κόλπο.
Το Ιράν μπορεί να έχει εξασθενήσει από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ και να υφίσταται τεράστιες απώλειες στα ναυτικά, αεροπορικά και χερσαία μέσα του, κατά τη διάρκεια ενός πολέμου που έχει εξαλείψει ανώτερους ηγέτες του ισλαμικού καθεστώτος.
Διατηρεί δυναμική το Ιράν
Αλλά καθώς η σύγκρουση εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα, το Ιράν έχει επίσης δείξει την ισχύ του, κλείνοντας ουσιαστικά το Στενό του Hormuz και κρατώντας όμηρo την παγκόσμια οικονομία — και τις ελπίδες των Ρεπουμπλικάνων για τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Η λογική υποδηλώνει ότι ένα καθεστώς που ήταν ήδη υπερ - ριζοσπαστικό πριν τον πόλεμο είναι απίθανο να γίνει πιο δεκτικό στις απαιτήσεις του Trump μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του και τις συνεχιζόμενες επιθέσεις από πυραύλους και αεροσκάφη των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Πιο σκληροπυρηνικοί συνομιλητές
Οι όροι του Trump για το τέλος του πολέμου — πιθανώς να περιλαμβάνουν την εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών πυραύλων μακρού βεληνεκούς από το Ιράν — μπορεί να είναι ασυμβίβαστοι.
Οι τελευταίες τρεις εβδομάδες δείχνουν ακριβώς γιατί ένα καθεστώς εκτός νόμου θα αποφάσιζε να διατηρήσει τέτοιες πολιτικές ασφαλείας απέναντι σε μελλοντικές επιθέσεις ξένων δυνάμεων.
Ακόμα κι αν ανοίξουν συνομιλίες — και το Πακιστάν έχει προσφερθεί να τις φιλοξενήσει — δεν είναι σαφές ποιος θα διαπραγματευόταν εκ μέρους του Ιράν.
Ένα καθεστώς με αποκεντρωμένη εξουσία και έχοντας απωλέσει βασικούς παράγοντες. μπορεί να δυσκολευτεί να πάρει συλλογικές αποφάσεις.
Αν, όπως πιστεύουν ορισμένοι ειδικοί, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν πλέον πλήρη έλεγχο, μπορεί να είναι ακόμη πιο σκληροπυρηνικοί από πριν.
Επιπλέον, στο παρελθόν η Ουάσιγκτον συνομιλούσε με σχετικά μετριοπαθείς Ιρανούς αξιωματούχους, μόνο για να ανακαλύψει ότι πιο ριζοσπαστικά στελέχη αντιτίθενται σε κάθε συμβιβασμό.
Κανένα σημάδι διάλυσης
Δεν θα ήταν επίσης έκπληξη αν οι ηγέτες του Ιράν ερμήνευαν τις αναποφάσιστες κινήσεις του προέδρου, τις αντιφάσεις και τα συναισθηματικά του post στα social media ως σημάδια ότι η στρατηγική τους να επιβάλλουν οικονομικές συνέπειες στον Trump λειτουργεί.
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι μέλλει γενέσθαι στο Ιράν.
Είναι πιθανό οι δολοφονίες κορυφαίων ηγετών και οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ να έχουν προκαλέσει θανάσιμες ρωγμές στο καθεστώς που δεν είναι ακόμη εμφανείς.
Αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή δημόσια σημάδια διάλυσης.
Ο αεροπορικός πόλεμος έχει σοβαρά μειώσει την περιφερειακή απειλή του Ιράν.
Αλλά αν η ωμή βία δεν το έχει ήδη φέρει στα γόνατα, ο Trump δεν έχει ακόμη εξηγήσει γιατί το Ιράν θα εγκατέλειπε το κύριο πλεονέκτημά του - τον έλεγχο του Στενού - χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.
Είναι όμως εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο πρόεδρος μπορεί να δελεαστεί από την προοπτική συνομιλιών.
Χρειάζεται έξοδο, δυσάρεστες οι επιλογές
Χρειάζεται μια έξοδο γιατί πολλές από τις πιθανές επιλογές του είναι δυσάρεστες.
Μπορεί να κλιμακώσει τον πόλεμο στη σημερινή του μορφή — επικεντρώνοντας την αμερικανική ισχύ σε ιρανικά assets γύρω από το Στενό — αλλά δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι αυτό θα μειώσει αρκετά τις δυνατότητες της Τεχεράνης ώστε τα πλοία να περάσουν με ασφάλεια.
Μπορεί να αποφασίσει να δεσμεύσει χερσαίες δυνάμεις, αλλά αυτό θα ήταν μια πολιτική γραμμή που θα θυμίζει τους «αιώνιους πολέμους» που ο Trump είχε διεξάγει.
Η επιλογή TACO - και μια δήλωση νίκης, είτε είναι αληθινή είτε όχι - φαίνεται ελκυστική.
Αλλά η αποχώρηση θα άφηνε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο που αντιτάχθηκαν στον πόλεμο εκτεθειμένους σε ένα οργισμένο και ενισχυμένο Ιράν.
Το τέλος του πολέμου χωρίς τον έλεγχο των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν μπορεί να του επιτρέψει να αναπτύξει πυρηνικά όπλα στο μέλλον και θα υπονόμευε το πιο σταθερό επιχείρημα του Trump για τον πόλεμο.
Οι πρόεδροι συχνά αντιμετωπίζουν κρίσεις χωρίς καλές επιλογές, αλλά λίγοι βρίσκονται σε μια τόσο αδιέξοδη κατάσταση όπως αυτή στο Ιράν που ο Trump δημιούργησε για τον εαυτό του.
Simon Johnson (οικονομολόγος): Το Ιράν έχει ουσιαστικά επιβάλλει κυρώσεις στις ΗΠΑ
Ενδεικτικό άλλωστε του αδιεξόδου που έχει περιέλθει ο Trump, είναι η εκτίμηση του διακεκριμένου Αμερικανό-Βρετανού οικονομολόγου που βραβεύτηκε με Νόμπελ Οικονομίας το 2024, Simon Johnson, ότι το Ιράν έχει ουσιαστικά επιβάλει κυρώσεις στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με ανάλυση του στο Project Syndicate, ο Johnson, ο οποίος υπηρέτησε ως ανώτερος οικονομολόγος στο IMF και δίδαξε στο MIT, θεωρεί ότι το Ιράν, κλείνοντας το στρατηγικό Στενό του Hormuz, έχει αντιστρέψει ουσιαστικά τη δυναμική των κυρώσεων.
Στο άρθρο του υποστηρίζει ότι το Ιράν εμποδίζει τη ροή πετρελαίου από τις αραβικές χώρες-συμμάχους των ΗΠΑ, ενώ συνεχίζει τις εξαγωγές προς την Κίνα, επιβάλλοντας στην ουσία «de facto κυρώσεις» στην αμερικανική οικονομία.
Τεράστιες επιπτώσεις στη ζωή των Αμερικανών
Ο Johnson, συγγραφέας του βιβλίου Power and Progress, αναφέρεται επίσης στις άμεσες επιπτώσεις αυτής της κατάστασης στην καθημερινή ζωή των Αμερικανών πολιτών, καθώς η άνοδος της τιμής του Brent πάνω από 100 δολάρια επηρεάζει άμεσα το κόστος καυσίμων στη Βόρεια Αμερική.
Προειδοποιεί ότι η αύξηση των τιμών βενζίνης και ντίζελ θα αυξήσει τα έξοδα μεταφοράς και τροφίμων, πλήττοντας τη βάση ψηφοφόρων του Donald Trump, κυρίως αγρότες και οδηγούς φορτηγών, και ενδεχομένως επηρεάζοντας τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Καταστροφικός στασιμοπληθωρισμός
Ο Johnson, ο οποίος σήμερα είναι πρέσβης τεχνητής νοημοσύνης στο Ηνωμένο Βασίλειο και συν-πρόεδρος του Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, τονίζει ότι η υψηλή τιμή ενέργειας περιορίζει την ικανότητα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ να μειώσει τα επιτόκια.
Συγκρίνει την κατάσταση με την εποχή του Arthur Burns τη δεκαετία του 1970, όταν η αδυναμία αντιμετώπισης του πληθωρισμού οδήγησε σε καταστροφικό στασιμοπληθωρισμό.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Ο Johnson υποστηρίζει ότι το Ιράν, με τη στήριξη πληροφοριών και drones από τη Ρωσία, αξιοποιεί το χρόνο, καθώς το Κρεμλίνο επωφελείται από την αύξηση των τιμών πετρελαίου και επιθυμεί να αποσπάσει την προσοχή και τους πόρους των ΗΠΑ από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι παρά τις δυνατότητες τεχνολογικής και αντιαεροπορικής ενίσχυσης, βραχυπρόθεσμα οι οικονομικές πιέσεις επιβαρύνουν τις ΗΠΑ, και το βασικό ερώτημα είναι εάν το εκλογικό σύστημα των ΗΠΑ μπορεί να ξεπεράσει αυτές τις «αντεστραμμένες κυρώσεις» μέσω διπλωματίας ή στρατιωτικού αποτρεπτικού μέτρου πριν εξαντληθεί η οικονομική αντοχή.
Έρχεται ήττα για Trump και Ρεπουμπλικάνους
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, ενδέχεται να υποστεί ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ο Βέλγος καθηγητής διεθνούς πολιτικής David Crickemans από το Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, όπως αναφέρει το VRT NWS.
«Ο Trump μπορεί να χάσει λόγω αυτής της περιπέτειας», προειδοποίησε ο Crickemans, ο οποίος εκτιμά ότι ο αρχηγός του Λευκού Οίκου υποτίμησε σοβαρά το Ιράν και τώρα δεν ξέρει πώς να βγει από αυτόν τον πόλεμο.
Ο Crickemans σημείωσε επίσης ότι η απόφαση του Trump να αναβάλει τις επιθέσεις κατά της ιρανικής υποδομής μπορεί να ήταν προσπάθεια να ηρεμήσει η αγορά πετρελαίου.
«Ο Trump πίστευε ότι καθορίζει τον ρυθμό αυτού του πολέμου, αλλά στην πραγματικότητα τώρα το κάνει το Ιράν», κατέληξε ο καθηγητής.
Jasmine El-Gamal (πρώην σύμβουλος Πενταγώνου): Το Ιράν διαθέτει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ
Το Ιράν διαθέτει πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στις ΗΠΑ, καθώς μπορεί «να προκαλέσει χάος σε ολόκληρη την περιοχή» και «να ελέγχει το Στενό του Hormuz», υποστηρίζει η Jasmine El-Gamal, πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου για θέματα Μέσης Ανατολής.
«Επειδή το Ιράν έχει παραμείνει όρθιο απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ και επειδή ελέγχει το Στενό του Hormuz, μπαίνει σε νέες διαπραγματεύσεις με μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ», δήλωσε η Jasmine El-Gamal.
Όπως λέει, ορισμένες από τις προϋποθέσεις που ενδέχεται να επιδιώξει το Ιράν περιλαμβάνουν «εγγυήσεις ασφαλείας» και τη διασφάλιση ότι το καθεστώς θα παραμείνει σταθερά εδραιωμένο στο ιρανικό έδαφος, καθώς μπορεί να απειλήσει ότι θα «προκαλέσει χάος σε ολόκληρη την περιοχή» αν προκληθεί.
Οι δηλώσεις της έρχονται ενώ υπάρχουν αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τη διπλωματία και πιθανές συνομιλίες: ο πρόεδρος Trump δήλωσε ότι υπάρχουν «σημαντικά σημεία συμφωνίας» για μια εκεχειρία, ενώ το Ιράν αρνήθηκε δημόσια ότι διεξάγονται άμεσες διαπραγματεύσεις.
Την ίδια στιγμή, το Πακιστάν φέρεται να προετοιμάζεται να φιλοξενήσει συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών, με τον αντιπρόεδρο JD Vance να αναμένεται να συμμετάσχει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών