To Ιράν θα ξαναγράψει τους κανόνες της παγκόσμιας ενέργεια
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν έχει ανατρέψει το γεωπολιτικό status quo στην περιοχή.
Καθώς η Ουάσιγκτον βρίσκεται εκ νέου παγιδευμένη σε ένα αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή, πληροφορίες αναφέρουν ότι η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump αναζητά ολοένα και περισσότερο μια πολιτική διέξοδο.
Τα παράκτια κράτη του Στενού του Hormuz διαθέτουν μια σπάνια συλλογική ευκαιρία να προσφέρουν στον Αμερικανό πρόεδρο μια στρατηγική εξόδου.
Αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία για τη δημιουργία μιας νέας, τοπικά διαχειριζόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας για τα Στενά του Hormuz, τα κράτη της περιοχής μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη στρατηγική τους σημασία τόσο στη γεωπολιτική όσο και στην παγκόσμια οικονομία.
Η εναλλακτική είναι μια παρατεταμένη σύγκρουση, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει στην επιβολή μιας νέας περιφερειακής τάξης μονομερώς από την Τεχεράνη.
Δύο κακές επιλογές
Επιδιώκοντας να ισορροπήσουν τις θέσεις τους, τα κράτη του Gulf Cooperation Council φαίνεται να βρίσκονται παγιδευμένα ανάμεσα σε δύο δυσμενείς επιλογές.
Η αντιπαράθεση με τον Trump, ιδιαίτερα εν μέσω πολέμου, συνεπάγεται υψηλό κόστος και απρόβλεπτες αντιδράσεις από έναν ολοένα και πιο απρόβλεπτο ηγέτη.
Την ίδια στιγμή, η αδυναμία τους να αποφύγουν την εικόνα του έστω και παθητικού συμμέτοχου στην επίθεση κατά του Ιράν τα καθιστά δυνητικούς στόχους, στο πλαίσιο της ολοένα και πιο επιθετικής στρατιωτικής στρατηγικής της Τεχεράνης, η οποία επιδιώκει να αποτρέψει την επανάληψη παρόμοιων συγκρούσεων στο μέλλον.
Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει, ωστόσο, και τα όρια της αμερικανικής «ομπρέλας» ασφάλειας.
Τα όρια αυτά —ιδίως σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από μια ιστορικά άνευ όρων συμμαχία με το Ισραήλ, όπου τα ισραηλινά συμφέροντα φαίνεται να υπερισχύουν των αμερικανικών στην περιοχή— καταδεικνύουν ότι το υφιστάμενο status quo δεν είναι βιώσιμο.
Μια νέα τάξη πραγμάτων
Μια νέα τάξη πραγμάτων θεωρείται αναπόφευκτη, καθώς οι συνθήκες για όλα τα κράτη της περιοχής επιδεινώνονται όσο η σύγκρουση κλιμακώνεται.
Δεν υφίσταται πλέον σενάριο στο οποίο το Ιράν παραμένει στόχος, ενώ τα κράτη του GCC συνεχίζουν κανονικά, όπως συνέβη στον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025.
Η ικανότητα του Ιράν να περιορίζει τη θαλάσσια κυκλοφορία με drones χαμηλού κόστους, τα οποία μπορούν να παραχθούν υπόγεια και να εκτοξευθούν από οποιοδήποτε σημείο της χώρας, του προσδίδει σημαντική γεωστρατηγική ισχύ.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι αυτή η ισχύς θα αξιοποιηθεί για τη διαμόρφωση μιας νέας τάξης στα Στενά του Hormuz.
Οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και κρατών του GCC έχουν περάσει από διακυμάνσεις μετά την Islamic Revolution, με μακρές περιόδους έντασης να εναλλάσσονται με πιο πρόσφατες φάσεις προσέγγισης.
Ωστόσο, οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν σε στρατιωτικές και οικονομικές υποδομές των κρατών του GCC, καθώς και η απέλαση Ιρανών διπλωματών από ορισμένες πρωτεύουσες, συνιστούν σαφή οπισθοδρόμηση.
Μεσανατολική ανασφάλεια
Παράλληλα, η κρίση αυτή αναδεικνύει ότι η ασφάλεια αποτελεί συλλογικό αγαθό: η ανασφάλεια ενός κράτους μεταφράζεται σε ανασφάλεια για ολόκληρη την περιοχή.
Μια αρχιτεκτονική ασφάλειας που οικοδομείται εις βάρος ενός γείτονα δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Αν και το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να αποδομεί την προηγούμενη τάξη, η νέα δεν χρειάζεται να είναι αποκλειστικά ιρανικής έμπνευσης.
Για μια διέξοδο, αναζητούνται παραδείγματα από την ευρωπαϊκή ιστορία.
Από το Συμβούλιο της Βιέννης, που σταθεροποίησε την Ευρώπη μετά τους ναπολεόντειους πολέμους, έως την προοδευτική ενοποίηση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα ιστορικά αυτά ορόσημα λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης, όχι ως έτοιμα πρότυπα.
Η ιδιαιτερότητα του Hormuz
Τα Στενά του Hormuz παρουσιάζουν μια νομική ιδιαιτερότητα, καθώς παραμένουν από τις ελάχιστες κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες χωρίς ειδική διεθνή συνθήκη ρύθμισης.
Σε αντίθεση με την Τουρκία, της οποίας ο έλεγχος στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων κατοχυρώνεται μέσω της Montreux Convention, το Hormuz λειτουργεί χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο, γεγονός που το καθιστά ευάλωτο σε παρεμβάσεις μεγάλων δυνάμεων.
Η σύγκληση ενός «Congress for Hormuz» θα μπορούσε να συμβάλει στη συλλογική διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας, καλύπτοντας το υφιστάμενο νομικό κενό και διασφαλίζοντας τη σταθερότητα τόσο της περιοχής όσο και της παγκόσμιας οικονομίας.
Βραχυπρόθεσμα, ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναλειτουργία των Στενών, προσφέροντας στον Trump μια διέξοδο από το αδιέξοδο.
Μακροπρόθεσμα, θα ενίσχυε τη θέση των κρατών του GCC, προστατεύοντάς τα από έναν σύμμαχο που ενδέχεται να θυσιάσει το διεθνές δίκαιο και τη σταθερότητα της περιοχής προς όφελος του Ισραήλ.
Υπόθεση όμορων κρατών
Το μέλλον των Στενών του Hormuz ανήκει στους λαούς της περιοχής και όχι στις υπερδυνάμεις που τα εκμεταλλεύονται και συμβάλλουν στην αποσταθεροποίησή τους.
Παρά το γεγονός ότι μια πολυμερής πλατφόρμα και μια επίσημη συνθήκη αποτελούν την ιδανική λύση για μακροπρόθεσμη σταθερότητα, η παρούσα σύγκρουση καθιστά σαφές ότι η διαμόρφωση μιας νέας τάξης αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για την Τεχεράνη.
Εάν τα κράτη του GCC επιλέξουν να δώσουν προτεραιότητα στους δυτικούς συμμάχους τους αντί της περιφερειακής συνεργασίας —κάτι που ενδέχεται να παρατείνει τη σύγκρουση— το Ιράν αναμένεται να προχωρήσει μονομερώς στη διαμόρφωση της νέας τάξης.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η νέα πραγματικότητα θα προκύψει όχι μέσω συναίνεσης, αλλά ως αποτέλεσμα στρατηγικής επιβίωσης.
Και τότε, το κοινό έδαφος για ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία θα είναι σημαντικά περιορισμένο — μια χαμένη ευκαιρία.
Τα κράτη του GCC καλούνται πλέον να αποφασίσουν αν θα διαμορφώσουν τα ίδια τη νέα εποχή στην περιοχή ή αν θα περιοριστούν στον ρόλο του παθητικού παρατηρητή.
www.bankingnews.gr
Καθώς η Ουάσιγκτον βρίσκεται εκ νέου παγιδευμένη σε ένα αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή, πληροφορίες αναφέρουν ότι η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump αναζητά ολοένα και περισσότερο μια πολιτική διέξοδο.
Τα παράκτια κράτη του Στενού του Hormuz διαθέτουν μια σπάνια συλλογική ευκαιρία να προσφέρουν στον Αμερικανό πρόεδρο μια στρατηγική εξόδου.
Αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία για τη δημιουργία μιας νέας, τοπικά διαχειριζόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας για τα Στενά του Hormuz, τα κράτη της περιοχής μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη στρατηγική τους σημασία τόσο στη γεωπολιτική όσο και στην παγκόσμια οικονομία.
Η εναλλακτική είναι μια παρατεταμένη σύγκρουση, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει στην επιβολή μιας νέας περιφερειακής τάξης μονομερώς από την Τεχεράνη.
Δύο κακές επιλογές
Επιδιώκοντας να ισορροπήσουν τις θέσεις τους, τα κράτη του Gulf Cooperation Council φαίνεται να βρίσκονται παγιδευμένα ανάμεσα σε δύο δυσμενείς επιλογές.
Η αντιπαράθεση με τον Trump, ιδιαίτερα εν μέσω πολέμου, συνεπάγεται υψηλό κόστος και απρόβλεπτες αντιδράσεις από έναν ολοένα και πιο απρόβλεπτο ηγέτη.
Την ίδια στιγμή, η αδυναμία τους να αποφύγουν την εικόνα του έστω και παθητικού συμμέτοχου στην επίθεση κατά του Ιράν τα καθιστά δυνητικούς στόχους, στο πλαίσιο της ολοένα και πιο επιθετικής στρατιωτικής στρατηγικής της Τεχεράνης, η οποία επιδιώκει να αποτρέψει την επανάληψη παρόμοιων συγκρούσεων στο μέλλον.
Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει, ωστόσο, και τα όρια της αμερικανικής «ομπρέλας» ασφάλειας.
Τα όρια αυτά —ιδίως σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από μια ιστορικά άνευ όρων συμμαχία με το Ισραήλ, όπου τα ισραηλινά συμφέροντα φαίνεται να υπερισχύουν των αμερικανικών στην περιοχή— καταδεικνύουν ότι το υφιστάμενο status quo δεν είναι βιώσιμο.
Μια νέα τάξη πραγμάτων
Μια νέα τάξη πραγμάτων θεωρείται αναπόφευκτη, καθώς οι συνθήκες για όλα τα κράτη της περιοχής επιδεινώνονται όσο η σύγκρουση κλιμακώνεται.
Δεν υφίσταται πλέον σενάριο στο οποίο το Ιράν παραμένει στόχος, ενώ τα κράτη του GCC συνεχίζουν κανονικά, όπως συνέβη στον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025.
Η ικανότητα του Ιράν να περιορίζει τη θαλάσσια κυκλοφορία με drones χαμηλού κόστους, τα οποία μπορούν να παραχθούν υπόγεια και να εκτοξευθούν από οποιοδήποτε σημείο της χώρας, του προσδίδει σημαντική γεωστρατηγική ισχύ.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι αυτή η ισχύς θα αξιοποιηθεί για τη διαμόρφωση μιας νέας τάξης στα Στενά του Hormuz.
Οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και κρατών του GCC έχουν περάσει από διακυμάνσεις μετά την Islamic Revolution, με μακρές περιόδους έντασης να εναλλάσσονται με πιο πρόσφατες φάσεις προσέγγισης.
Ωστόσο, οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν σε στρατιωτικές και οικονομικές υποδομές των κρατών του GCC, καθώς και η απέλαση Ιρανών διπλωματών από ορισμένες πρωτεύουσες, συνιστούν σαφή οπισθοδρόμηση.
Μεσανατολική ανασφάλεια
Παράλληλα, η κρίση αυτή αναδεικνύει ότι η ασφάλεια αποτελεί συλλογικό αγαθό: η ανασφάλεια ενός κράτους μεταφράζεται σε ανασφάλεια για ολόκληρη την περιοχή.
Μια αρχιτεκτονική ασφάλειας που οικοδομείται εις βάρος ενός γείτονα δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Αν και το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να αποδομεί την προηγούμενη τάξη, η νέα δεν χρειάζεται να είναι αποκλειστικά ιρανικής έμπνευσης.
Για μια διέξοδο, αναζητούνται παραδείγματα από την ευρωπαϊκή ιστορία.
Από το Συμβούλιο της Βιέννης, που σταθεροποίησε την Ευρώπη μετά τους ναπολεόντειους πολέμους, έως την προοδευτική ενοποίηση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα ιστορικά αυτά ορόσημα λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης, όχι ως έτοιμα πρότυπα.
Η ιδιαιτερότητα του Hormuz
Τα Στενά του Hormuz παρουσιάζουν μια νομική ιδιαιτερότητα, καθώς παραμένουν από τις ελάχιστες κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες χωρίς ειδική διεθνή συνθήκη ρύθμισης.
Σε αντίθεση με την Τουρκία, της οποίας ο έλεγχος στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων κατοχυρώνεται μέσω της Montreux Convention, το Hormuz λειτουργεί χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο, γεγονός που το καθιστά ευάλωτο σε παρεμβάσεις μεγάλων δυνάμεων.
Η σύγκληση ενός «Congress for Hormuz» θα μπορούσε να συμβάλει στη συλλογική διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας, καλύπτοντας το υφιστάμενο νομικό κενό και διασφαλίζοντας τη σταθερότητα τόσο της περιοχής όσο και της παγκόσμιας οικονομίας.
Βραχυπρόθεσμα, ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναλειτουργία των Στενών, προσφέροντας στον Trump μια διέξοδο από το αδιέξοδο.
Μακροπρόθεσμα, θα ενίσχυε τη θέση των κρατών του GCC, προστατεύοντάς τα από έναν σύμμαχο που ενδέχεται να θυσιάσει το διεθνές δίκαιο και τη σταθερότητα της περιοχής προς όφελος του Ισραήλ.
Υπόθεση όμορων κρατών
Το μέλλον των Στενών του Hormuz ανήκει στους λαούς της περιοχής και όχι στις υπερδυνάμεις που τα εκμεταλλεύονται και συμβάλλουν στην αποσταθεροποίησή τους.
Παρά το γεγονός ότι μια πολυμερής πλατφόρμα και μια επίσημη συνθήκη αποτελούν την ιδανική λύση για μακροπρόθεσμη σταθερότητα, η παρούσα σύγκρουση καθιστά σαφές ότι η διαμόρφωση μιας νέας τάξης αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για την Τεχεράνη.
Εάν τα κράτη του GCC επιλέξουν να δώσουν προτεραιότητα στους δυτικούς συμμάχους τους αντί της περιφερειακής συνεργασίας —κάτι που ενδέχεται να παρατείνει τη σύγκρουση— το Ιράν αναμένεται να προχωρήσει μονομερώς στη διαμόρφωση της νέας τάξης.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η νέα πραγματικότητα θα προκύψει όχι μέσω συναίνεσης, αλλά ως αποτέλεσμα στρατηγικής επιβίωσης.
Και τότε, το κοινό έδαφος για ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία θα είναι σημαντικά περιορισμένο — μια χαμένη ευκαιρία.
Τα κράτη του GCC καλούνται πλέον να αποφασίσουν αν θα διαμορφώσουν τα ίδια τη νέα εποχή στην περιοχή ή αν θα περιοριστούν στον ρόλο του παθητικού παρατηρητή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών