Γεωπολιτικό σοκ στις θαλάσσιες αρτηρίες - Από το Hormuz στη Malacca, ο πόλεμος Ιράν - ΗΠΑ διευρύνεται στον Ινδικό

Σε μια περίοδο που το παγκόσμιο εμπόριο «αιμορραγεί» μετά τους αποκλεισμούς στα Στενά του Hormuz, το πρόσφατο αμυντικό σύμφωνο των ΗΠΑ με την Ινδονησία δεν θεωρείται απλή σύμπτωση, αλλά σαφής ένδειξη ότι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν ενδέχεται να επεκτείνεται και στον Ινδικό Ωκεανό, αποκτώντας νέα μορφή στην περιοχή.

Νέα γεωπολιτική σκακιέρα στον Ινδικό Ωκεανό

Καθώς η γεωπολιτική αναταραχή εντείνεται παγκοσμίως, εκτιμάται ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ–Ινδονησίας στοχεύουν πρωτίστως στην ανάσχεση της επιρροής της Κίνας στην περιοχή.
Σύμφωνα με ανάλυση του Modern Diplomacy, η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια συγκυρία όπου η αστάθεια στα βασικά θαλάσσια περάσματα απειλεί ευθέως τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, με το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης να αυξάνεται σημαντικά.

Από τη θεωρία της «καρδιάς» στη δύναμη της θάλασσας

Ο Sir Halford Mackinder, στη θεωρία της «Heartland» (1904), υποστήριξε ότι όποιος ελέγχει την ευρασιατική ξηρά ελέγχει τον κόσμο.
Αντίθετα, ο Alfred T. Mahan, στο έργο του «The Influence of Sea Power upon History, 1660-1783», ανέδειξε ότι η κυριαρχία στη θάλασσα είναι το κλειδί της παγκόσμιας ισχύος.
Ο Mahan τόνισε ότι η ευημερία και η ισχύς ενός κράτους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών, οι οποίες επιτρέπουν την προστασία του εμπορίου του αλλά και τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών.




Στρατιωτικοποίηση 

Η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση των Στενών του Hormuz — και ενδεχομένως της Malacca στη συνέχεια — αναδεικνύει τη διαχρονική σημασία της θεωρίας του Mahan. Σήμερα, οι μεγάλες δυνάμεις επιδίδονται σε έναν αγώνα ελέγχου των θαλάσσιων διαδρόμων, μετατρέποντας κρίσιμα «chokepoints» σε γεωπολιτικά όπλα.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Hormuz, ενώ από τα Στενά της Malacca περνά πάνω από το 60% του θαλάσσιου εμπορίου της Κίνας και πάνω από το 80% των εισαγωγών πετρελαίου της.

ΗΠΑ, Κίνα και «πόλεμος δι’ αντιπροσώπων»

Τα μνημόνια συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και Σιγκαπούρης (1990, 2005, 2015) έχουν ήδη εξασφαλίσει στο αμερικανικό ναυτικό πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές. Ωστόσο, η νέα αμυντική συμφωνία με την Ινδονησία προκαλεί ιδιαίτερη αίσθηση.
Έρχεται σε μια συγκυρία όπου ΗΠΑ και Κίνα φέρονται να συγκρούονται έμμεσα στο ιρανικό μέτωπο. Το Ιράν, με φερόμενη έμμεση στήριξη από την Κίνα, εμφανίζεται να ενισχύει τη θέση του, ενώ υπάρχουν ισχυρισμοί ότι το Πεκίνο παρέχει ακόμη και στρατιωτική υποστήριξη.
Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει προτείνει διευκολύνσεις διέλευσης για χώρες που συναλλάσσονται σε πετρογιουάν, επιχειρώντας να υπονομεύσει την κυριαρχία του δολαρίου στις ενεργειακές συναλλαγές.

Στρατηγικό αδιέξοδο για την Ουάσιγκτον

Οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: μια πρόωρη αποχώρηση θα έπληττε την εικόνα της στρατιωτικής υπερδύναμης, ενώ η συνέχιση της σύγκρουσης επιβαρύνει οικονομικά — με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για κόστος άνω του 1 δισ. δολαρίων — χωρίς σαφή προοπτική νίκης.
Καθώς ο έλεγχος στα Στενά του Hormuz καθίσταται ολοένα και πιο αβέβαιος, το αμερικανικό ναυτικό φαίνεται να εξετάζει εναλλακτικά σημεία πίεσης.

Η Malacca ως νέο γεωοικονομικό «όπλο»

Τα Στενά της Malacca αναδεικνύονται ως πιθανός νέος μοχλός πίεσης των ΗΠΑ προς την Κίνα.
Μέσω της στρατηγικής συνεργασίας με την Ινδονησία, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να αποκτήσει τη δυνατότητα να επηρεάσει — ή ακόμη και να περιορίσει — τη ροή κινεζικού εμπορίου.
Δεδομένου ότι το πέρασμα ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από την Ινδονησία και τη Σιγκαπούρη, η διατήρηση ισχυρών σχέσεων με τις δύο χώρες είναι κρίσιμη για οποιαδήποτε στρατηγική επιρροής.

Παγκόσμιες επιπτώσεις και νέα ισορροπία δυνάμεων

Η πιθανή εργαλειοποίηση των Στενών της Malacca ως «μη στρατιωτικού όπλου» θα μπορούσε να έχει τεράστιες συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και επιβαρύνοντας τις οικονομίες που εξαρτώνται από τις θαλάσσιες εισαγωγές.
Το νέο αμυντικό σύμφωνο ΗΠΑ–Ινδονησίας φαίνεται να αποτελεί ένα στρατηγικό «χαρτί» απέναντι στην Κίνα, η οποία φέρεται να έχει ήδη αμφισβητήσει τον αμερικανικό έλεγχο στα Στενά του Hormuz.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ επιχειρούν όχι μόνο να ενισχύσουν την παρουσία τους στην περιοχή, αλλά και να δοκιμάσουν τα όρια της κινεζικής ανθεκτικότητας σε ένα ακόμη κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα.

«Δεν έχουμε αιώνιους συμμάχους»

Το νέο αυτό γεωπολιτικό τοπίο φέρνει στο προσκήνιο μια διαχρονική ρήση του πρώην Βρετανού πρωθυπουργού Henry John Temple:
«Δεν έχουμε αιώνιους συμμάχους, ούτε αιώνιους εχθρούς. Τα συμφέροντά μας είναι αιώνια και διαρκή».

www.bankingnews.gr