Νέo γεωπολιτικό σοκ - Το σχέδιο Κίνας - Κεντρικής Ασίας που θα σπάσει τον αμερικανικό αποκλεισμό του Ιράν

Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν αποκάλυψε μια κρίσιμη αδυναμία στο διαευρασιατικό δίκτυο μεταφορών της Κίνας.
Ως αποτέλεσμα, η εμπορευματική κίνηση μεταξύ Xi’an και Τεχεράνης εκτοξεύθηκε από ένα τρένο την εβδομάδα σε ένα κάθε λίγες ημέρες.
Παρότι αυτή η αύξηση, που περιλαμβάνει και μεταφορές αργού πετρελαίου μέσω σιδηροδρόμου, αποδεικνύει ότι η διαδρομή μπορεί προσωρινά να παρακάμψει τους θαλάσσιους αποκλεισμούς, αναδεικνύει ταυτόχρονα και ένα ανυπέρβλητο όριο.
Οι σιδηρόδρομοι απλώς δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τους ωκεανούς. Ένα μόνο τρένο μεταφέρει περίπου 100 TEUs, ενώ τα σύγχρονα φορτηγά πλοία μεταφέρουν χιλιάδες.
Παράλληλα, ο αποκλεισμός προκάλεσε αύξηση 40% στο κόστος μεταφοράς, εκτοξεύοντας τις τιμές των κοντέινερ σε μη βιώσιμα επίπεδα, περίπου 7.000 δολάρια.
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από μια σοβαρή δομική ανισορροπία: το εμπόριο παραμένει σε μεγάλο βαθμό μονόδρομο, από την Κίνα προς το Ιράν.
Παρότι ξεκίνησαν σιδηροδρομικές εισαγωγές πετρελαίου, δεν διαθέτουν την απαιτούμενη κλίμακα για να δημιουργήσουν έναν αμοιβαίο εμπορικό κύκλο μεταφορών.
Κατά συνέπεια, η συγκεκριμένη διαδρομή παραμένει μια προσωρινή γραμμή έκτακτης ανάγκης και όχι ένας μόνιμος στρατηγικός εμπορικός διάδρομος.

Οι αδυναμίες των κινεζικών χερσαίων διαδρόμων

Η κρίση αυτή αποκαλύπτει έναν βαθύτερο συστημικό κίνδυνο στα υπάρχοντα χερσαία δίκτυα της Κίνας, τα οποία βασίζονται σε μονοδιάστατες διαδρομές και πολλαπλά ευάλωτα σημεία.
Η παραδοσιακή βόρεια διαδρομή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διέλευση μέσω Ρωσίας, γεγονός που την καθιστά εκτεθειμένη στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές ρήξεις.
Ταυτόχρονα, ο νότιος διάδρομος περνά από εξαιρετικά ασταθείς περιοχές όπως το Ιράν και η Τουρκία, αφήνοντάς τον ευάλωτο σε περιφερειακές συγκρούσεις και διεθνείς κυρώσεις.
Ακόμη και οι παραδοσιακές θαλάσσιες διαδρομές παραμένουν μόνιμα περιορισμένες από στρατηγικά «σημεία ασφυξίας» όπως τα Στενά της Μαλάκκα και τα Στενά του Hormuz. 
Σε μια εποχή κατακερματισμένης παγκόσμιας ασφάλειας, αυτά τα δίκτυα κινδυνεύουν να αποδομηθούν σταδιακά μέσω αποκλεισμών και κυρώσεων από αντίπαλες δυνάμεις, γεγονός που αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη της Κίνας για σταθερούς, διαφοροποιημένους και ελεγχόμενους εναλλακτικούς διαδρόμους.

Το σχέδιο του διαδρόμου TUT



Σύμφωνα με το Modern Diplomacy, η Κίνα θα μπορούσε να υιοθετήσει τη δημιουργία αυτού που υποθετικά ονομάζεται διάδρομος Τουρκμενιστάν–Ουζμπεκιστάν–Τατζικιστάν (TUT), ο οποίος προσφέρει μια συστημική απάντηση στα προβλήματα διαμετακόμισης.
Τοποθετώντας την Κασπία Θάλασσα ως κεντρικό κόμβο σύνδεσης της Κεντρικής Ασίας, του Καυκάσου και της Ευρώπης, ο διάδρομος TUT παρακάμπτει τόσο τις γεωπολιτικές επιπλοκές των ρωσικών συνόρων όσο και τους κινδύνους ασφαλείας του νότιου Ιράν, προσφέροντας μια κρίσιμη τρίτη διαδρομή για τις ευρασιατικές μεταφορές.

Τα τρία στρατηγικά πλεονεκτήματα

Η διαδρομή αυτή προσφέρει τρία ξεχωριστά στρατηγικά πλεονεκτήματα.
Το πρώτο είναι ο σημαντικά χαμηλότερος γεωπολιτικός κίνδυνος.
Οι τρεις περίκλειστες χώρες της Κεντρικής Ασίας διατηρούν σχετικά σταθερό πολιτικό περιβάλλον και ισχυρούς διμερείς δεσμούς με την Κίνα, γεγονός που τις καθιστά πολύ ασφαλέστερες σε σύγκριση με τις παραδοσιακές εναλλακτικές.
Το δεύτερο αφορά την ανώτερη εφοδιαστική αποτελεσματικότητα.
Η διαδρομή, που εκτείνεται για λίγες μόνο χιλιάδες χιλιόμετρα από την Κεντρική Ασία έως την Κασπία, μειώνει σημαντικά τις αποστάσεις μεταφοράς, περιορίζοντας τόσο τον χρόνο όσο και το κόστος logistics.
Το τρίτο πλεονέκτημα είναι η υψηλή διαλειτουργικότητα του δικτύου.
Ο διάδρομος TUT μπορεί να συνδεθεί δυναμικά με υπάρχουσες γραμμές, όπως οι σιδηρόδρομοι Κίνας–Κιργιστάν–Ουζμπεκιστάν και Κίνας–Ιράν.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα ενιαίο και αλληλοεπικαλυπτόμενο δίκτυο μεταφορών, όπου τα φορτία μπορούν να ανακατευθυνθούν άμεσα εάν αποκλειστεί κάποιο κρίσιμο σημείο, αποτρέποντας την πλήρη παράλυση του εμπορίου.

Ενεργειακή ασφάλεια και πρόσβαση στην Ευρώπη

Από την οπτική της κινεζικής ενεργειακής ασφάλειας, ο διάδρομος αλλάζει τις ισορροπίες στο εμπόριο της Μέσης Ανατολής.
Αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε άμεσες σιδηροδρομικές γραμμές ή στα ευάλωτα Στενά του Hormuz, το ιρανικό πετρέλαιο θα μπορούσε να μεταφέρεται μέσω της Κασπίας Θάλασσας σε λιμάνια του Τουρκμενιστάν ή του Αζερμπαϊτζάν και στη συνέχεια να διοχετεύεται ανατολικά μέσω αγωγών ή σιδηροδρόμων.
Αντίστροφα, κινεζικά βιομηχανικά προϊόντα υψηλής αξίας, όπως εξαρτήματα αυτοκινήτων και ηλεκτρονικά, θα μπορούσαν να κινούνται δυτικά μέσω της Κασπίας προς τη Γεωργία και την Τουρκία, εξασφαλίζοντας μια άμεση «πίσω πόρτα» προς τις ευρωπαϊκές αγορές, πλήρως προστατευμένη από θαλάσσιους αποκλεισμούς.

Η γεωπολιτική ανατροπή στην Ευρασία

Πέρα από το εμπόριο, ο διάδρομος TUT αναδιαμορφώνει και τη γεωπολιτική ισορροπία στην Ευρασία.
Η Κεντρική Ασία θεωρούνταν ιστορικά η «πίσω αυλή» της Ρωσίας, με τη Μόσχα να αξιοποιεί τις παραδοσιακές διαδρομές διαμετακόμισης για να διατηρεί την επιρροή της στην εξωτερική συνδεσιμότητα της περιοχής.
Αυτό φάνηκε και από την αργή πρόοδο του σιδηροδρόμου Κίνας–Κιργιστάν–Ουζμπεκιστάν λόγω ρωσικών αντιδράσεων.
Ο διάδρομος TUT, ωστόσο, δημιουργεί ένα δίκτυο μεταφορών ανεξάρτητο από τον άμεσο έλεγχο της Μόσχας, προσφέροντας στα κράτη της Κεντρικής Ασίας μια κρίσιμη εναλλακτική σύνδεση με τον υπόλοιπο κόσμο και περιορίζοντας ουσιαστικά τη ρωσική επιρροή.

Τα μεγάλα εμπόδια του σχεδίου

Παρά τις τεράστιες προοπτικές του, η κατασκευή του διαδρόμου TUT συνοδεύεται από πολύπλοκα θεσμικά εμπόδια.
Η διέλευση από πολλές διαφορετικές χώρες σημαίνει ότι πρέπει να γεφυρωθούν διαφορετικά πολιτικά συστήματα, άνισα επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης και αντικρουόμενα νομικά πλαίσια.
Για να ξεπεραστούν αυτά τα προβλήματα συντονισμού, εφόσον η Κίνα επιθυμεί πραγματικά να προχωρήσει σε ένα τέτοιο έργο, οι σχεδιαστές θα πρέπει να εισαγάγουν καινοτόμους μηχανισμούς διακυβέρνησης, όπως ειδικά καθεστώτα ζωνών και διεθνοποιημένη διαχείριση διαμετακόμισης.

www.bankingnews.gr