Το επενδυτικό παραλήρημα σε AI, SpaceX και ψηφιακές υποδομές θυμίζει το ιστορικό κραχ της NTT το 1987. Γιατί η Wall Street εθελοτυφλεί μπροστά στη νομοτελειακή κατάρρευση και ποιοι κίνδυνοι θα μετατρέψουν την ευφορία σε απόλυτο πανικό…
Οι επενδυτές έχουν πειστεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη, το διάστημα και οι νέες ψηφιακές υποδομές αποτελούν το ασφαλέστερο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας.
Οι αποτιμήσεις των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών εκτοξεύονται, ενώ η αγορά μοιάζει να θεωρεί δεδομένο ότι η ανάπτυξη θα συνεχιστεί χωρίς εμπόδια.
Όμως η ιστορία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι όταν οι αγορές αρχίζουν να πιστεύουν πως «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά», συνήθως πλησιάζει η στιγμή της μεγάλης διόρθωσης.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα έρχεται από την Ιαπωνία και την ιστορική εισαγωγή της NTT (Nippon Telegraph and Telephone) στο χρηματιστήριο τον Φεβρουάριο του 1987, μια περίπτωση που παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες με το σημερινό επενδυτικό παραλήρημα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Η δημόσια εγγραφή της NTT υπήρξε κολοσσιαία.
Η αξία της αντιστοιχούσε στο 7%-10% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του ιαπωνικού χρηματιστηρίου εκείνης της περιόδου, ποσοστό πολλαπλάσιο ακόμη και από αυτό που αναμένεται να έχουν οι μελλοντικές εισαγωγές των OpenAI και Anthropic, αλλά και αισθητά μεγαλύτερο από την αποτίμηση που αντιπροσωπεύει σήμερα η SpaceX στις αμερικανικές αγορές.
Η υποδοχή ήταν θριαμβευτική.
Η μετοχή όχι μόνο κάλυψε κάθε προσδοκία, αλλά μέσα στους δύο πρώτους μήνες διαπραγμάτευσης διπλασίασε την αξία της, δημιουργώντας την πεποίθηση ότι οι επενδυτές είχαν ανακαλύψει το απόλυτο επενδυτικό «ιερό δισκοπότηρο».
Η αισιοδοξία δεν ήταν τυχαία.
Η NTT κυριαρχούσε απόλυτα στις τηλεπικοινωνίες της Ιαπωνίας, ελέγχοντας τα τηλεφωνικά δίκτυα, τη μετάδοση δεδομένων και σχεδόν κάθε κρίσιμη ψηφιακή υποδομή.
Για τους επενδυτές της εποχής, η εταιρεία δεν ήταν απλώς ένας τηλεπικοινωνιακός κολοσσός.
Ήταν το σύμβολο της μετάβασης της Ιαπωνίας από μια βιομηχανική υπερδύναμη στην κοινωνία της πληροφορίας.
Ακριβώς όπως σήμερα πολλοί θεωρούν ότι οι πρωταγωνιστές της τεχνητής νοημοσύνης θα κυριαρχήσουν για πάντα.
Η άνοδος της NTT ενισχύθηκε και από έναν ακόμη παράγοντα που θυμίζει έντονα τη σημερινή πραγματικότητα.
Οι ιαπωνικές τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές ήταν ουσιαστικά υποχρεωμένοι να αγοράζουν τη μετοχή.
Η μεγάλη βαρύτητα της NTT στους χρηματιστηριακούς δείκτες σήμαινε ότι όποιος δεν την κατείχε, έμοιαζε σαν να στοιχηματίζει εναντίον της ίδιας της ιαπωνικής οικονομίας.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει σήμερα με τους διαχειριστές παθητικών κεφαλαίων, οι οποίοι αναγκάζονται να αυξάνουν συνεχώς τις τοποθετήσεις τους στις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες όσο αυτές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή στους βασικούς δείκτες.
Το περιβάλλον ήταν ιδανικό για την εκτόξευση των αποτιμήσεων.
Η Bank of Japan είχε μειώσει τα επιτόκια από το 5% στο μόλις 2,5%, οδηγώντας τους επενδυτές μακριά από τα κρατικά ομόλογα και προς τις μετοχές.
Ο δείκτης Nikkei είχε σημειώσει άνοδο 14% το 1985 και ένα εντυπωσιακό 43% το 1986.
Η αίσθηση ότι η Ιαπωνία θα κυριαρχούσε στην παγκόσμια οικονομία έμοιαζε τότε αδιαμφισβήτητη.
Και ξαφνικά... όλα κατέρρευσαν
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Η Bank of Japan άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια το 1989, επιχειρώντας να περιορίσει τη χρηματοπιστωτική υπερθέρμανση.
Ο Nikkei κορυφώθηκε τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς και ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες χρηματιστηριακές καταρρεύσεις στην ιστορία.
Το πιο εντυπωσιακό όμως ήταν ότι η μετοχή της NTT είχε ξεκινήσει να καταρρέει πολύ νωρίτερα.
Είχε κορυφώσει ήδη από τον Απρίλιο του 1987.
Έναν χρόνο αργότερα είχε χάσει το 25% της αξίας της, ενώ μέχρι τον Απρίλιο του 1989 είχε υποχωρήσει επιπλέον κατά 37%.
Κατά τη δεκαετία του 1990 διαπραγματευόταν μόλις στο ένα τρίτο έως το μισό της αποτίμησης που είχε αποκτήσει μέσα στη φούσκα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η εταιρεία δεν απέτυχε.
Αντιθέτως, συνέχισε να αναπτύσσεται, επένδυσε σε νέες υπηρεσίες δεδομένων και διατήρησε ισχυρή παρουσία στις τηλεπικοινωνίες.
Παρ' όλα αυτά, η χρηματιστηριακή της αξία κατέρρευσε, επειδή οι επενδυτές είχαν προεξοφλήσει ένα σχεδόν τέλειο μέλλον.
Η αγορά είχε αποτιμήσει την εταιρεία σαν να μην υπήρχε ποτέ ανταγωνισμός, σαν τα περιθώρια κέρδους να αυξάνονταν διαρκώς και σαν οι κεφαλαιακές ανάγκες να παρέμεναν περιορισμένες.
Τίποτε από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε.
Η τεχνολογική εξέλιξη έφερε νέους ανταγωνιστές, η κινητή τηλεφωνία άλλαξε πλήρως τους κανόνες του παιχνιδιού και τα υπερκέρδη εξαφανίστηκαν.
Το ιστορικό παράδειγμα της NTT δεν σημαίνει ότι οι σημερινοί τεχνολογικοί κολοσσοί θα ακολουθήσουν αναγκαστικά την ίδια πορεία.
Ωστόσο, αναδεικνύει τρεις σοβαρούς κινδύνους που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.
Πρώτον, ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων και άφθονης ρευστότητας μπορεί να στηρίζει τις αποτιμήσεις μόνο μέχρι τη στιγμή που η νομισματική πολιτική αλλάξει.
Δεύτερον, οι εισροές από τα παθητικά επενδυτικά κεφάλαια μπορούν να ενισχύουν την άνοδο, αλλά όταν η τάση αντιστραφεί λειτουργούν με την ίδια ένταση προς την αντίθετη κατεύθυνση, επιταχύνοντας τις απώλειες.
Τρίτον, καμία τεχνολογική κυριαρχία δεν είναι μόνιμη. Η καινοτομία γεννά πάντοτε νέους ανταγωνιστές και οι σημερινοί πρωταγωνιστές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με πιέσεις στα κέρδη τους πολύ νωρίτερα από ό,τι προεξοφλούν οι αγορές.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ με απόλυτη ακρίβεια.
Συχνά όμως προειδοποιεί.
Και όταν οι αποτιμήσεις αγγίζουν επίπεδα τελειότητας, η παραμικρή απογοήτευση μπορεί να αποδειχθεί αρκετή για να μετατρέψει τον ενθουσιασμό σε πανικό και τη χρηματιστηριακή ευφορία σε μια νέα, επώδυνη φούσκα.
www.bankingnews.gr
Οι αποτιμήσεις των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών εκτοξεύονται, ενώ η αγορά μοιάζει να θεωρεί δεδομένο ότι η ανάπτυξη θα συνεχιστεί χωρίς εμπόδια.
Όμως η ιστορία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι όταν οι αγορές αρχίζουν να πιστεύουν πως «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά», συνήθως πλησιάζει η στιγμή της μεγάλης διόρθωσης.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα έρχεται από την Ιαπωνία και την ιστορική εισαγωγή της NTT (Nippon Telegraph and Telephone) στο χρηματιστήριο τον Φεβρουάριο του 1987, μια περίπτωση που παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες με το σημερινό επενδυτικό παραλήρημα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Η δημόσια εγγραφή της NTT υπήρξε κολοσσιαία.
Η αξία της αντιστοιχούσε στο 7%-10% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του ιαπωνικού χρηματιστηρίου εκείνης της περιόδου, ποσοστό πολλαπλάσιο ακόμη και από αυτό που αναμένεται να έχουν οι μελλοντικές εισαγωγές των OpenAI και Anthropic, αλλά και αισθητά μεγαλύτερο από την αποτίμηση που αντιπροσωπεύει σήμερα η SpaceX στις αμερικανικές αγορές.
Η υποδοχή ήταν θριαμβευτική.
Η μετοχή όχι μόνο κάλυψε κάθε προσδοκία, αλλά μέσα στους δύο πρώτους μήνες διαπραγμάτευσης διπλασίασε την αξία της, δημιουργώντας την πεποίθηση ότι οι επενδυτές είχαν ανακαλύψει το απόλυτο επενδυτικό «ιερό δισκοπότηρο».
Η αισιοδοξία δεν ήταν τυχαία.
Η NTT κυριαρχούσε απόλυτα στις τηλεπικοινωνίες της Ιαπωνίας, ελέγχοντας τα τηλεφωνικά δίκτυα, τη μετάδοση δεδομένων και σχεδόν κάθε κρίσιμη ψηφιακή υποδομή.
Για τους επενδυτές της εποχής, η εταιρεία δεν ήταν απλώς ένας τηλεπικοινωνιακός κολοσσός.
Ήταν το σύμβολο της μετάβασης της Ιαπωνίας από μια βιομηχανική υπερδύναμη στην κοινωνία της πληροφορίας.
Ακριβώς όπως σήμερα πολλοί θεωρούν ότι οι πρωταγωνιστές της τεχνητής νοημοσύνης θα κυριαρχήσουν για πάντα.
Η άνοδος της NTT ενισχύθηκε και από έναν ακόμη παράγοντα που θυμίζει έντονα τη σημερινή πραγματικότητα.
Οι ιαπωνικές τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές ήταν ουσιαστικά υποχρεωμένοι να αγοράζουν τη μετοχή.
Η μεγάλη βαρύτητα της NTT στους χρηματιστηριακούς δείκτες σήμαινε ότι όποιος δεν την κατείχε, έμοιαζε σαν να στοιχηματίζει εναντίον της ίδιας της ιαπωνικής οικονομίας.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει σήμερα με τους διαχειριστές παθητικών κεφαλαίων, οι οποίοι αναγκάζονται να αυξάνουν συνεχώς τις τοποθετήσεις τους στις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες όσο αυτές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή στους βασικούς δείκτες.
Το περιβάλλον ήταν ιδανικό για την εκτόξευση των αποτιμήσεων.
Η Bank of Japan είχε μειώσει τα επιτόκια από το 5% στο μόλις 2,5%, οδηγώντας τους επενδυτές μακριά από τα κρατικά ομόλογα και προς τις μετοχές.
Ο δείκτης Nikkei είχε σημειώσει άνοδο 14% το 1985 και ένα εντυπωσιακό 43% το 1986.
Η αίσθηση ότι η Ιαπωνία θα κυριαρχούσε στην παγκόσμια οικονομία έμοιαζε τότε αδιαμφισβήτητη.
Και ξαφνικά... όλα κατέρρευσαν
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Η Bank of Japan άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια το 1989, επιχειρώντας να περιορίσει τη χρηματοπιστωτική υπερθέρμανση.
Ο Nikkei κορυφώθηκε τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς και ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες χρηματιστηριακές καταρρεύσεις στην ιστορία.
Το πιο εντυπωσιακό όμως ήταν ότι η μετοχή της NTT είχε ξεκινήσει να καταρρέει πολύ νωρίτερα.
Είχε κορυφώσει ήδη από τον Απρίλιο του 1987.
Έναν χρόνο αργότερα είχε χάσει το 25% της αξίας της, ενώ μέχρι τον Απρίλιο του 1989 είχε υποχωρήσει επιπλέον κατά 37%.
Κατά τη δεκαετία του 1990 διαπραγματευόταν μόλις στο ένα τρίτο έως το μισό της αποτίμησης που είχε αποκτήσει μέσα στη φούσκα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η εταιρεία δεν απέτυχε.
Αντιθέτως, συνέχισε να αναπτύσσεται, επένδυσε σε νέες υπηρεσίες δεδομένων και διατήρησε ισχυρή παρουσία στις τηλεπικοινωνίες.
Παρ' όλα αυτά, η χρηματιστηριακή της αξία κατέρρευσε, επειδή οι επενδυτές είχαν προεξοφλήσει ένα σχεδόν τέλειο μέλλον.
Η αγορά είχε αποτιμήσει την εταιρεία σαν να μην υπήρχε ποτέ ανταγωνισμός, σαν τα περιθώρια κέρδους να αυξάνονταν διαρκώς και σαν οι κεφαλαιακές ανάγκες να παρέμεναν περιορισμένες.
Τίποτε από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε.
Η τεχνολογική εξέλιξη έφερε νέους ανταγωνιστές, η κινητή τηλεφωνία άλλαξε πλήρως τους κανόνες του παιχνιδιού και τα υπερκέρδη εξαφανίστηκαν.
Το ιστορικό παράδειγμα της NTT δεν σημαίνει ότι οι σημερινοί τεχνολογικοί κολοσσοί θα ακολουθήσουν αναγκαστικά την ίδια πορεία.
Ωστόσο, αναδεικνύει τρεις σοβαρούς κινδύνους που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.
Πρώτον, ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων και άφθονης ρευστότητας μπορεί να στηρίζει τις αποτιμήσεις μόνο μέχρι τη στιγμή που η νομισματική πολιτική αλλάξει.
Δεύτερον, οι εισροές από τα παθητικά επενδυτικά κεφάλαια μπορούν να ενισχύουν την άνοδο, αλλά όταν η τάση αντιστραφεί λειτουργούν με την ίδια ένταση προς την αντίθετη κατεύθυνση, επιταχύνοντας τις απώλειες.
Τρίτον, καμία τεχνολογική κυριαρχία δεν είναι μόνιμη. Η καινοτομία γεννά πάντοτε νέους ανταγωνιστές και οι σημερινοί πρωταγωνιστές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με πιέσεις στα κέρδη τους πολύ νωρίτερα από ό,τι προεξοφλούν οι αγορές.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ με απόλυτη ακρίβεια.
Συχνά όμως προειδοποιεί.
Και όταν οι αποτιμήσεις αγγίζουν επίπεδα τελειότητας, η παραμικρή απογοήτευση μπορεί να αποδειχθεί αρκετή για να μετατρέψει τον ενθουσιασμό σε πανικό και τη χρηματιστηριακή ευφορία σε μια νέα, επώδυνη φούσκα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών