Την ώρα που η Ιαπωνία παρακολουθούσε τις εξελίξεις παθητικά, η Κίνα αναμόρφωσε την παγκόσμια μεταποίηση με τον ίδιο τρόπο που το έκανε η ίδια η Ιαπωνία τη δεκαετία του 1980, και η ιαπωνική βιομηχανία εξακολουθεί να μην έχει βρει απάντηση σε ανταγωνιστές όπως ο γίγαντας ηλεκτρικών οχημάτων BYD ή η επιτυχία του μοντέλου AI DeepSeek
Η Ελλάδα ήταν μακριά από τα πρωτοσέλιδα πριν ξεσπάσει η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη το 2010, το ίδιο ισχύει σήμερα για την Ιαπωνία, η οποία εξαιτίας του τεράστιου χρέους και της διολίσθησης το γεν βάζει υποψηφιότητα για να πρωταγωνιστήσει στη μεγαλύτερη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που θα γνωρίζει η ανθρώπινη ιστορία.
Η πολιτική καριέρα της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας, Sanae Takaichi, καταποντίζεται σχεδόν εξίσου γρήγορα με το γεν αυτόν τον καιρό — και οι δύο εξελίξεις συνδέονται στενά.
Το γεν έχει διολισθήσει προς τα 164 ανά δολάριο, στο ασθενέστερο επίπεδό του από το 1986, ωθούμενο εν μέρει από τις ίδιες οικονομικές πιέσεις που πλήττουν τα ποσοστά αποδοχής της Takaichi.
Μια νέα δημοσκόπηση της Mainichi Shimbun δείχνει ότι η υποστήριξη προς το υπουργικό της συμβούλιο υποχώρησε κατά 10 μονάδες, στο 41% στα μέσα Ιουλίου, πέφτοντας κάτω από το 50% για πρώτη φορά.
Ωστόσο, η πτώση του γεν είναι ανησυχητική για τρεις λόγους που οι παγκόσμιες αγορές έχουν σε μεγάλο βαθμό παραβλέψει.
Πρώτον, αποκαλύπτει πόσο λείπουν από το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (LDP) νέες στρατηγικές για να συμβαδίσει με μια ταχύτερα αναπτυσσόμενη Κίνα.
Ένα αδύναμο γεν αποτελεί τον βασικό αναπτυξιακό μοχλό για το LDP εδώ και 25 χρόνια.
Και η φθίνουσα δημοτικότητα της Takaichi επιδεινώνει το πρόβλημα, καθώς η ίδια επενδύει πολιτικό κεφάλαιο σε έναν αντιδημοφιλή Νόμο περί Αυτοκρατορικού Οίκου — ο οποίος αλλάζει τους κανόνες που διέπουν τόσο τον γάμο όσο και την υιοθεσία εντός της βασιλικής οικογένειας της Ιαπωνίας — αντί να εστιάζει στις οικονομικές ανησυχίες.
Δεύτερον, παρατηρείται μια παράξενη σιωπή από την Ουάσιγκτον καθώς το γεν καταγράφει νέα σύγχρονα χαμηλά.
Δεδομένης της κλίμακας του τρέχοντος εμπορικού πολέμου — ο Trump μόλις επέβαλε νέους δασμούς 10%-12,5% στους περισσότερους βασικούς εμπορικούς εταίρους — θα περίμενε κανείς οξεία κριτική κατά της Ιαπωνίας για χειραγώγηση της συναλλαγματικής της ισοτιμίας.
Αντιθέτως, το υπουργείο Οικονομίας υπό υον Scott Bessent δεν έχει πει σχεδόν τίποτα για το γεν.
Τρίτον, το γεν δεν φαίνεται πλέον να προσελκύει τη ζήτηση ως ασφαλές καταφύγιο που προσέλκυε κάποτε εν μέσω παγκόσμιας αναταραχής.
Αυτό μπορεί να αντανακλά την ευρύτερη ισχύ του δολαρίου παρά την αδυναμία του γεν — ούτε ο χρυσός σημειώνει άνοδο — αλλά ενδέχεται επίσης να επιβεβαιώνει έναν φόβο που τρέφεται εδώ και καιρό στο Τόκιο: ότι το παγκόσμιο κεφάλαιο απλώς παρακάμπτει την Ιαπωνία.
Η σκιά της Κίνας και οι γεωπολιτικές πιέσεις
Προς το παρόν, προτεραιότητα του Τόκιο είναι η τόνωση μίας επιβραδυνόμενης οικονομίας.
Η Ιαπωνία προβλέπεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 0,5% το 2026 — πολύ χαμηλότερα από την πορεία πληθωρισμού που καταγράφει η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BοJ) το μεγαλύτερο μέρος του έτους.
Από τότε που η BοJ αύξησε τα επιτόκια σε υψηλό 31 ετών στο 1% στα μέσα Ιουνίου, ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναδειχθεί σοβαρός κίνδυνος, απειλώντας να ωθήσει την Ιαπωνία (η οποία εξαρτάται από τις εισαγωγές πετρελαίου) σε στασιμοπληθωρισμό — ένα σενάριο που θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολο στη διαχείριση από τον αποπληθωρισμό των προηγούμενων δεκαετιών.
Παρά τις δημόσιες δηλώσεις και την περιοδική παρέμβαση, η πραγματικότητα είναι ότι η κυβέρνηση της Takaichi εξακολουθεί να θέλει ένα ασθενέστερο γεν — όχι απαραίτητα μια βουτιά στα 170/δολ., αλλά μια υποχώρηση στο εύρος 140-150 δολ. θα αύξανε την πίεση στην οικονομία των 4,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων της Ιαπωνίας.
Η σκιά της Κίνας πλανάται βαριά
Το Πεκίνο διένυσε τα τελευταία δύο χρόνια εξάγοντας υπερβάλλουσα βιομηχανική παραγωγή παγκοσμίως, εντείνοντας τον ανταγωνισμό τιμών (σε οικονομικούς όρους τον αποπληθρωρισμό) που η κυβέρνηση του Προέδρου Xi Jinping δυσκολεύεται να τιθασεύσει.
Ένα ισχυρότερο γεν θα άμβλυνε την ικανότητα της Ιαπωνίας να ανταγωνίζεται στις τιμές στο εξαγωγικό εμπόριο — το οποίο λαμβάνει, επίσης, ώθηση από την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Η κεφαλαιοποίηση της κινεζικής SoftBank Group έχει πλέον ξεπεράσει εκείνη της Toyota, ενώ εταιρείες όπως η Kioxia και η Taiyo Yuden κερδίζουν σταθερά επίσης έδαφος.
Ανεξάρτητα από το τι δηλώνει δημόσια η Takaichi, η ίδια ανησυχεί ότι ένα πιο ισχυρό γεν θα μπορούσε να επιβραδύνει αυτή τη δυναμική, μαζί με το ευρύτερο ράλι που ώθησε τον δείκτη Nikkei 225 πάνω από τις 72.000 μονάδες τον περασμένο μήνα (έκτοτε έχει υποχωρήσει γύρω στις 64.000, αφού ξεκίνησε τη χρονιά κοντά στις 50.000).
Η πολιτική των παρεμβάσεων και το φάντασμα του Takahashi
Παρόλα αυτά, οι αξιωματούχοι εκφράζουν ρητορικά οργή για την ολίσθηση του νομίσματος χωρίς να κάνουν πολλά για να αντιμετωπίσουν τη βασική του αιτία. Η Υπουργός Οικονομικών Satsuki Katayama συνεχίζει να προειδοποιεί ότι είναι έτοιμη για «αποφασιστική δράση» εάν το γεν αποδυναμωθεί υπερβολικά, και το Τόκιο παρενέβη πράγματι στην αγορά συναλλάγματος τον Απρίλιο και τον Μάιο όταν η ισοτιμία ξεπέρασε το 160.
Ο έλεγχος της καμπύλης των αποδόσεων στα ομόλογα
Όμως, όπως σημειώνει η στρατηγική αναλύτρια της Deutsche Bank, Mallika Sachdeva, χωρίς ένα αξιόπιστο σχέδιο για τον περιορισμό του εκτινασσόμενου χρέους της Ιαπωνίας, αυτές οι κινήσεις είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολικές: εάν η δημοσιονομική κατάσταση καταστεί η κυρίαρχη πολιτική ανησυχία, η διαχείριση του νομίσματος θα μπορούσε όλο και περισσότερο να δώσει τη θέση της στη διαχείριση της καμπύλης των αποδόσεων αγορά ομολόγων, και ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση χειρίζεται αυτή την ισορροπία θα διαμορφώσει την πορεία του γεν στο μέλλον.
Γι' αυτό οι παρεμβάσεις του παρελθόντος δεν έχουν αποδώσει αυτή τη φορά — οι traders έχουν παρακολουθήσει αυτό το μοτίβο να επαναλαμβάνεται πολύ συχνά για να περιμένουν διαφορετικό αποτέλεσμα.
Το Τόκιο διαθέτει ακόμη μοχλούς πίεσης, ακόμη και αν η χρήση τους θα ήταν επικίνδυνη.
Ο ένας δρόμος περιλαμβάνει την πειθώ προς τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent να συμμετάσχει σε μια διαρκή, συντονισμένη παρέμβαση.
Η πιο ριζοσπαστική επιλογή θα ήταν η αναβίωση της αναπληθωριστικής στρατηγικής του Korekiyo Takahashi — του υπουργού Οικονομικών που συχνά αποκαλείται «Keynes της Ιαπωνίας» — ο οποίος συνδύασε την επιθετική νομισματική χαλάρωση με τη δημοσιονομική επέκταση, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων αγορών κρατικού χρέους από την κεντρική τράπεζα, για να βγάλει την Ιαπωνία από τη Μεγάλη Ύφεση τη δεκαετία του 1930.
Ο πρώην πρόεδρος της Federal Reserve, Ben Bernanke, έχει επαινέσει την προσέγγιση, και πολλοί οικονομολόγοι τη θεωρούν πρόδρομο της Σύγχρονης Νομισματικής Θεωρίας (MMT). Ο μέντορας της Takaichi, Shinzo Abe, είχε ακολουθήσει το παράδειγμα του Takahashi κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του 2012-2020, ωθώντας την BoJ προς μια τεράστια ποσοτική χαλάρωση (QE) από το 2013.
Μέχρι το 2018, ο ισολογισμός της BοJ είχε μεγαλώσει περισσότερο από ολόκληρη την οικονομία της Ιαπωνίας — πρωτιά μεταξύ των ομάδας των G7.
Ωστόσο, ακόμη και ο Abe σταμάτησε πριν προχωρήσει πλήρως στη νομισματοποίηση χρέους τύπου Takahashi.
Οι κίνδυνοι της νομισματικής πολιτικής και οι προειδοποιήσεις
Η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής τώρα, το 2026, θα μπορούσε εύκολα να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Είκοσι επτά χρόνια επιτοκίων κοντά στο μηδέν και ενός αδύναμου γεν δεν αναβίωσαν ποτέ την αναπτυξιακή μηχανή της Ιαπωνίας — αν μη τι άλλο, άμβλυναν τον επείγοντα χαρακτήρα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Η απώλεια του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος
Ενώ η Ιαπωνία παρακολουθούσε τις εξελίξεις παθητικά, η Κίνα αναμόρφωσε την παγκόσμια μεταποίηση με τον ίδιο τρόπο που έκανε η ίδια η Ιαπωνία τη δεκαετία του 1980, και η ιαπωνική βιομηχανία εξακολουθεί να μην έχει βρει απάντηση σε ανταγωνιστές όπως ο γίγαντας ηλεκτρικών οχημάτων BYD ή η επιτυχία του μοντέλου AI DeepSeek.
Όλα αυτά αφήνουν την BοJ αντιμέτωπη με μια επισφαλή περίοδο καθώς προσπαθεί να συνεχίσει την εξομάλυνση των επιτοκίων.
Η οικονομολόγος της Moody’s Analytics, Sarah Tan, επισημαίνει ότι οι προοπτικές του πληθωρισμού εξαρτώνται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την επίδρασή τους στις τιμές των εμπορευμάτων.
Η Tan λέει ότι εάν οι ονομαστικοί μισθοί αποτύχουν να συμβαδίσουν, τα πραγματικά εισοδήματα και οι καταναλωτικές δαπάνες ενδέχεται να υποστούν σημαντική πτώση, με οποιαδήποτε περαιτέρω υποτίμηση του γεν να προσθέτει απλώς στον εισαγόμενο πληθωρισμό.
Η ομάδα της Takaichi φαίνεται να αντλεί τα λάθος διδάγματα από δύο εποχές ποσοτικής χαλάρωσης — την εκδοχή της δεκαετίας του 2000 και το αρχικό μοντέλο του Takahashi στη δεκαετία του 1930.
Η σύγχρονη ποσοτική χαλάρωση (QE) χρονολογείται από το 2001, όταν ο τότε διοικητής της BOJ, Masaru Hayami, τη χρησιμοποίησε για να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό και να περιορίσει μια κρίση «κόκκινων» δανείων που κληροδοτήθηκε από τη δεκαετία του 1990.
Η προσέγγιση εξαπλώθηκε αργότερα στις ΗΠΑ, τη Βρετανία, την Ευρωζώνη και την Αυστραλία μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Ωστόσο, ενώ αυτές οι κεντρικές τράπεζες τελικά εξομάλυναν την πολιτική τους, η Ιαπωνία δεν απογαλακτίστηκε ποτέ πλήρως από τη νομισματική στήριξη. Παρά τα χρόνια σύσφιξης, η BOJ εξακολουθεί να κατέχει περισσότερα από τα μισά συνολικά εκδοθέντα ιαπωνικά κρατικά ομόλογα και παραμένει ο μεγαλύτερος κάτοχος μετοχών στη χώρα.
Ο νυν διοικητής Kazuo Ueda έχει προχωρήσει περισσότερο προς την έξοδο από τα μηδενικά επιτόκια φέτος από ό,τι κατάφερε ο προκάτοχός του Toshihiko Fukui μεταξύ 2003 και 2008, όταν τα επιτόκια τελικά επέστρεψαν στο μηδέν και η ποσοτική χαλάρωση επέστρεψε έως το 2009.
Η ομάδα του Ueda αναμένεται να αφήσει τα επιτόκια αμετάβλητα στις 31 Ιουλίου. Μακροπρόθεσμα, πάντως, είναι αποφασισμένος να μην επαναλάβει αυτόν τον κύκλο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο του Ueda μπορεί να είναι το ίδιο το LDP, το οποίο βασίζεται ουσιαστικά σε ένα οικονομικό εγχειρίδιο — την δημοσιονομική τόνωση — για επτά δεκαετίες σχεδόν αδιάλειπτης διακυβέρνησης από το 1955.
Ακόμη και ανώτερα στελέχη του κόμματος παραδέχονται τώρα κατ' ιδίαν ότι ένα τέταρτο του αιώνα με μηδενικά επιτόκια απέτυχε, με την παρατεταμένη πτώση του γεν να αποτελεί το τίμημα που πληρώνεται τώρα.
Η Takaichi, πάντως, δείχνει ελάχιστα σημεία απόκλισης από αυτή την παράδοση. Η οικονομική της προσέγγιση μέχρι στιγμής μοιάζει σχεδόν αδιάκριτη από του Abe — και, κατ' επέκταση, από το μοντέλο Takahashi που τον ενέπνευσε.
Πολιτική κατάρρευση - Ο κίνδυνος μιας «στιγμής Liz Truss»
Η ένταση κορυφώθηκε για λίγο αυτόν τον μήνα όταν η κυβέρνηση της Takaichi άφησε να εννοηθεί ότι το Government Pension Investment Fund — το μεγαλύτερο συνταξιοδοτικό Fund στον κόσμο — μπορεί να επαναπατρίσει μεγάλες ποσότητες υπερπόντιου κεφαλαίου, μια κίνηση που θα είχε ενισχύσει το γεν.
Το Τόκιο έκτοτε έχει κάνει πίσω, τροφοδοτώντας την ανησυχία ότι οι αξιωματούχοι θα βασιστούν ανt’ αυτού στην BOJ για να ξαναρχίσει τις αγορές ομολόγων — ένα βήμα που η Sachdeva της Deutsche Bank προειδοποιεί ότι «θα μπορούσε να αποβεί πολύ αρνητική εξελίξη» εάν φανεί ότι η κεντρική τράπεζα συμπράττει για να στηρίξει την αγορά ομολόγων.
Αυτός είναι ο πυρήνας της αντιπαράθεσης.
Ο Ueda εισήλθε στο 2026 μοιάζοντας με τον διοικητή που τελικά θα βγάλει την Ιαπωνία από τον αποπληθωρισμό, έχοντας αυξήσει το βασικό επιτόκιο σε υψηλό 30 ετών στο 0,75% τον Δεκέμβριο και στο 1% τον περασμένο μήνα.
Όμως ο πόλεμος στο Ιράν, που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, ανέτρεψε αυτά τα σχέδια — εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και τις πιέσεις από τους δασμούς ακριβώς τη στιγμή που η κυβέρνηση αντιδρά σε περαιτέρω σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής.
Η Takaichi έχει αποκαλέσει ανοιχτά τις πρόσθετες αυξήσεις επιτοκίων «ηλίθιες», και τον Μάρτιο νομοθέτες την ανέκριναν άμεσα σχετικά με το αν ασκεί πίεση στην BOJ.
Ενώ είναι τυπικά ανεξάρτητη, η BοJ αντιμετωπίζει πολύ μεγαλύτερη πολιτική πίεση από ομολόγους της όπως η Fed ή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — καθιστώντας την αντίσταση της Takaichi στην καταπολέμηση του πληθωρισμού ιδιαίτερα εντυπωσιακή, ακριβώς τη στιγμή που τα σοκ τιμών που προκαλεί το Ιράν απειλούν να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία της περιοχής.
Ένας αστάθμητος παράγοντας εδώ είναι ότι, καθώς η ανάπτυξη της Κίνας επιβραδύνεται, ο Πρόεδρος Xi μπορεί πολύ καλά να στραφεί σε ένα ασθενέστερο γιουάν για να τονώσει τις εξαγωγές, χρησιμοποιώντας πολιτική κάλυψη από τις δικές προσπάθειες υποτίμησης του νομίσματος στο Τόκιο.
Αυτό σίγουρα θα τραβούσε την προσοχή του Bessent στην Ουάσιγκτον.
Ένας άλλος είναι ότι οι αγορές ομολόγων γίνονται νευρικές.
Όπως σημειώνει ο Robin Brooks, οικονομολόγος στο Brookings Institution, η Takaichi επιδιώκει να τερματίσει την υπερβολική δημοσιονομική λιτότητα.
«Αυτό είναι εξαιρετικά ανεύθυνο», επισημαίνει, προειδοποιώντας ότι το Τόκιο θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει «στα αρχικά στάδια μιας παγκόσμιας κρίσης χρέους.
Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί απότομα παντού.
Οι αγορές χάνουν την υπομονή τους με κυβερνήσεις που είναι χρόνια ανίκανες ή απρόθυμες να μειώσουν το δημόσιο χρέος.
Δεν είναι ώρα να προσποιούμαστε ότι το τεράστιο χρέος της Ιαπωνίας δεν είναι πρόβλημα.
Η άρνηση δεν είναι σχέδιο».
Εξ ου και οι φόβοι για μια «στιγμής Liz Truss» στο Τόκιο.
Στα τέλη του 2022, η τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας, Truss, αποσταθεροποίησε την αγορά χρέους επιχειρώντας να περάσει κρυφά μια χρηματοδοτούμενη φοροελαφρύνση πίσω από την πλάτη των traders ομολόγων, οδηγώντας στην αποχώρηση από την πρωθυπουργία .
Η ακραία αναταραχή της αγοράς παραμένει προειδοποιητικό παράδειγμα για την Takaichi καθώς το κόμμα της εξετάζει φοροελαφρύνσεις.
Με λόγο χρέους προς ΑΕΠ στο 260% και τον πληθυσμό να γερνά σε ταχείς ρυθμούς, η Takaichi πρέπει να κινηθεί προσεκτικά.
Αυτή δεν είναι η πρώτη επαφή των παγκόσμιων επενδυτών με τις φήμες του τύπου «τα πράγματα είναι διαφορετικά αυτή τη φορά» γύρω από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας.
Αυτό σημαίνει ότι όποιος ποντάρει σε ένα ράλι του γεν μπορεί να το μετανιώσει όταν έρθει το τέλος του έτους - και ενδεχομένως ανοίξουν οι πύλες για έναν χρηματοπιστωτικό Αρμαγεδδώνα.
www.bankingews.gr
Η πολιτική καριέρα της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας, Sanae Takaichi, καταποντίζεται σχεδόν εξίσου γρήγορα με το γεν αυτόν τον καιρό — και οι δύο εξελίξεις συνδέονται στενά.
Το γεν έχει διολισθήσει προς τα 164 ανά δολάριο, στο ασθενέστερο επίπεδό του από το 1986, ωθούμενο εν μέρει από τις ίδιες οικονομικές πιέσεις που πλήττουν τα ποσοστά αποδοχής της Takaichi.
Μια νέα δημοσκόπηση της Mainichi Shimbun δείχνει ότι η υποστήριξη προς το υπουργικό της συμβούλιο υποχώρησε κατά 10 μονάδες, στο 41% στα μέσα Ιουλίου, πέφτοντας κάτω από το 50% για πρώτη φορά.
Ωστόσο, η πτώση του γεν είναι ανησυχητική για τρεις λόγους που οι παγκόσμιες αγορές έχουν σε μεγάλο βαθμό παραβλέψει.
Πρώτον, αποκαλύπτει πόσο λείπουν από το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (LDP) νέες στρατηγικές για να συμβαδίσει με μια ταχύτερα αναπτυσσόμενη Κίνα.
Ένα αδύναμο γεν αποτελεί τον βασικό αναπτυξιακό μοχλό για το LDP εδώ και 25 χρόνια.
Και η φθίνουσα δημοτικότητα της Takaichi επιδεινώνει το πρόβλημα, καθώς η ίδια επενδύει πολιτικό κεφάλαιο σε έναν αντιδημοφιλή Νόμο περί Αυτοκρατορικού Οίκου — ο οποίος αλλάζει τους κανόνες που διέπουν τόσο τον γάμο όσο και την υιοθεσία εντός της βασιλικής οικογένειας της Ιαπωνίας — αντί να εστιάζει στις οικονομικές ανησυχίες.
Δεύτερον, παρατηρείται μια παράξενη σιωπή από την Ουάσιγκτον καθώς το γεν καταγράφει νέα σύγχρονα χαμηλά.
Δεδομένης της κλίμακας του τρέχοντος εμπορικού πολέμου — ο Trump μόλις επέβαλε νέους δασμούς 10%-12,5% στους περισσότερους βασικούς εμπορικούς εταίρους — θα περίμενε κανείς οξεία κριτική κατά της Ιαπωνίας για χειραγώγηση της συναλλαγματικής της ισοτιμίας.
Αντιθέτως, το υπουργείο Οικονομίας υπό υον Scott Bessent δεν έχει πει σχεδόν τίποτα για το γεν.
Τρίτον, το γεν δεν φαίνεται πλέον να προσελκύει τη ζήτηση ως ασφαλές καταφύγιο που προσέλκυε κάποτε εν μέσω παγκόσμιας αναταραχής.
Αυτό μπορεί να αντανακλά την ευρύτερη ισχύ του δολαρίου παρά την αδυναμία του γεν — ούτε ο χρυσός σημειώνει άνοδο — αλλά ενδέχεται επίσης να επιβεβαιώνει έναν φόβο που τρέφεται εδώ και καιρό στο Τόκιο: ότι το παγκόσμιο κεφάλαιο απλώς παρακάμπτει την Ιαπωνία.
Η σκιά της Κίνας και οι γεωπολιτικές πιέσεις
Προς το παρόν, προτεραιότητα του Τόκιο είναι η τόνωση μίας επιβραδυνόμενης οικονομίας.
Η Ιαπωνία προβλέπεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 0,5% το 2026 — πολύ χαμηλότερα από την πορεία πληθωρισμού που καταγράφει η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BοJ) το μεγαλύτερο μέρος του έτους.
Από τότε που η BοJ αύξησε τα επιτόκια σε υψηλό 31 ετών στο 1% στα μέσα Ιουνίου, ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναδειχθεί σοβαρός κίνδυνος, απειλώντας να ωθήσει την Ιαπωνία (η οποία εξαρτάται από τις εισαγωγές πετρελαίου) σε στασιμοπληθωρισμό — ένα σενάριο που θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολο στη διαχείριση από τον αποπληθωρισμό των προηγούμενων δεκαετιών.
Παρά τις δημόσιες δηλώσεις και την περιοδική παρέμβαση, η πραγματικότητα είναι ότι η κυβέρνηση της Takaichi εξακολουθεί να θέλει ένα ασθενέστερο γεν — όχι απαραίτητα μια βουτιά στα 170/δολ., αλλά μια υποχώρηση στο εύρος 140-150 δολ. θα αύξανε την πίεση στην οικονομία των 4,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων της Ιαπωνίας.
Η σκιά της Κίνας πλανάται βαριά
Το Πεκίνο διένυσε τα τελευταία δύο χρόνια εξάγοντας υπερβάλλουσα βιομηχανική παραγωγή παγκοσμίως, εντείνοντας τον ανταγωνισμό τιμών (σε οικονομικούς όρους τον αποπληθρωρισμό) που η κυβέρνηση του Προέδρου Xi Jinping δυσκολεύεται να τιθασεύσει.
Ένα ισχυρότερο γεν θα άμβλυνε την ικανότητα της Ιαπωνίας να ανταγωνίζεται στις τιμές στο εξαγωγικό εμπόριο — το οποίο λαμβάνει, επίσης, ώθηση από την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Η κεφαλαιοποίηση της κινεζικής SoftBank Group έχει πλέον ξεπεράσει εκείνη της Toyota, ενώ εταιρείες όπως η Kioxia και η Taiyo Yuden κερδίζουν σταθερά επίσης έδαφος.
Ανεξάρτητα από το τι δηλώνει δημόσια η Takaichi, η ίδια ανησυχεί ότι ένα πιο ισχυρό γεν θα μπορούσε να επιβραδύνει αυτή τη δυναμική, μαζί με το ευρύτερο ράλι που ώθησε τον δείκτη Nikkei 225 πάνω από τις 72.000 μονάδες τον περασμένο μήνα (έκτοτε έχει υποχωρήσει γύρω στις 64.000, αφού ξεκίνησε τη χρονιά κοντά στις 50.000).
Η πολιτική των παρεμβάσεων και το φάντασμα του Takahashi
Παρόλα αυτά, οι αξιωματούχοι εκφράζουν ρητορικά οργή για την ολίσθηση του νομίσματος χωρίς να κάνουν πολλά για να αντιμετωπίσουν τη βασική του αιτία. Η Υπουργός Οικονομικών Satsuki Katayama συνεχίζει να προειδοποιεί ότι είναι έτοιμη για «αποφασιστική δράση» εάν το γεν αποδυναμωθεί υπερβολικά, και το Τόκιο παρενέβη πράγματι στην αγορά συναλλάγματος τον Απρίλιο και τον Μάιο όταν η ισοτιμία ξεπέρασε το 160.
Ο έλεγχος της καμπύλης των αποδόσεων στα ομόλογα
Όμως, όπως σημειώνει η στρατηγική αναλύτρια της Deutsche Bank, Mallika Sachdeva, χωρίς ένα αξιόπιστο σχέδιο για τον περιορισμό του εκτινασσόμενου χρέους της Ιαπωνίας, αυτές οι κινήσεις είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολικές: εάν η δημοσιονομική κατάσταση καταστεί η κυρίαρχη πολιτική ανησυχία, η διαχείριση του νομίσματος θα μπορούσε όλο και περισσότερο να δώσει τη θέση της στη διαχείριση της καμπύλης των αποδόσεων αγορά ομολόγων, και ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση χειρίζεται αυτή την ισορροπία θα διαμορφώσει την πορεία του γεν στο μέλλον.
Γι' αυτό οι παρεμβάσεις του παρελθόντος δεν έχουν αποδώσει αυτή τη φορά — οι traders έχουν παρακολουθήσει αυτό το μοτίβο να επαναλαμβάνεται πολύ συχνά για να περιμένουν διαφορετικό αποτέλεσμα.
Το Τόκιο διαθέτει ακόμη μοχλούς πίεσης, ακόμη και αν η χρήση τους θα ήταν επικίνδυνη.
Ο ένας δρόμος περιλαμβάνει την πειθώ προς τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent να συμμετάσχει σε μια διαρκή, συντονισμένη παρέμβαση.
Η πιο ριζοσπαστική επιλογή θα ήταν η αναβίωση της αναπληθωριστικής στρατηγικής του Korekiyo Takahashi — του υπουργού Οικονομικών που συχνά αποκαλείται «Keynes της Ιαπωνίας» — ο οποίος συνδύασε την επιθετική νομισματική χαλάρωση με τη δημοσιονομική επέκταση, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων αγορών κρατικού χρέους από την κεντρική τράπεζα, για να βγάλει την Ιαπωνία από τη Μεγάλη Ύφεση τη δεκαετία του 1930.
Ο πρώην πρόεδρος της Federal Reserve, Ben Bernanke, έχει επαινέσει την προσέγγιση, και πολλοί οικονομολόγοι τη θεωρούν πρόδρομο της Σύγχρονης Νομισματικής Θεωρίας (MMT). Ο μέντορας της Takaichi, Shinzo Abe, είχε ακολουθήσει το παράδειγμα του Takahashi κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του 2012-2020, ωθώντας την BoJ προς μια τεράστια ποσοτική χαλάρωση (QE) από το 2013.
Μέχρι το 2018, ο ισολογισμός της BοJ είχε μεγαλώσει περισσότερο από ολόκληρη την οικονομία της Ιαπωνίας — πρωτιά μεταξύ των ομάδας των G7.
Ωστόσο, ακόμη και ο Abe σταμάτησε πριν προχωρήσει πλήρως στη νομισματοποίηση χρέους τύπου Takahashi.
Οι κίνδυνοι της νομισματικής πολιτικής και οι προειδοποιήσεις
Η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής τώρα, το 2026, θα μπορούσε εύκολα να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Είκοσι επτά χρόνια επιτοκίων κοντά στο μηδέν και ενός αδύναμου γεν δεν αναβίωσαν ποτέ την αναπτυξιακή μηχανή της Ιαπωνίας — αν μη τι άλλο, άμβλυναν τον επείγοντα χαρακτήρα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Η απώλεια του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος
Ενώ η Ιαπωνία παρακολουθούσε τις εξελίξεις παθητικά, η Κίνα αναμόρφωσε την παγκόσμια μεταποίηση με τον ίδιο τρόπο που έκανε η ίδια η Ιαπωνία τη δεκαετία του 1980, και η ιαπωνική βιομηχανία εξακολουθεί να μην έχει βρει απάντηση σε ανταγωνιστές όπως ο γίγαντας ηλεκτρικών οχημάτων BYD ή η επιτυχία του μοντέλου AI DeepSeek.
Όλα αυτά αφήνουν την BοJ αντιμέτωπη με μια επισφαλή περίοδο καθώς προσπαθεί να συνεχίσει την εξομάλυνση των επιτοκίων.
Η οικονομολόγος της Moody’s Analytics, Sarah Tan, επισημαίνει ότι οι προοπτικές του πληθωρισμού εξαρτώνται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την επίδρασή τους στις τιμές των εμπορευμάτων.
Η Tan λέει ότι εάν οι ονομαστικοί μισθοί αποτύχουν να συμβαδίσουν, τα πραγματικά εισοδήματα και οι καταναλωτικές δαπάνες ενδέχεται να υποστούν σημαντική πτώση, με οποιαδήποτε περαιτέρω υποτίμηση του γεν να προσθέτει απλώς στον εισαγόμενο πληθωρισμό.
Η ομάδα της Takaichi φαίνεται να αντλεί τα λάθος διδάγματα από δύο εποχές ποσοτικής χαλάρωσης — την εκδοχή της δεκαετίας του 2000 και το αρχικό μοντέλο του Takahashi στη δεκαετία του 1930.
Η σύγχρονη ποσοτική χαλάρωση (QE) χρονολογείται από το 2001, όταν ο τότε διοικητής της BOJ, Masaru Hayami, τη χρησιμοποίησε για να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό και να περιορίσει μια κρίση «κόκκινων» δανείων που κληροδοτήθηκε από τη δεκαετία του 1990.
Η προσέγγιση εξαπλώθηκε αργότερα στις ΗΠΑ, τη Βρετανία, την Ευρωζώνη και την Αυστραλία μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Ωστόσο, ενώ αυτές οι κεντρικές τράπεζες τελικά εξομάλυναν την πολιτική τους, η Ιαπωνία δεν απογαλακτίστηκε ποτέ πλήρως από τη νομισματική στήριξη. Παρά τα χρόνια σύσφιξης, η BOJ εξακολουθεί να κατέχει περισσότερα από τα μισά συνολικά εκδοθέντα ιαπωνικά κρατικά ομόλογα και παραμένει ο μεγαλύτερος κάτοχος μετοχών στη χώρα.
Ο νυν διοικητής Kazuo Ueda έχει προχωρήσει περισσότερο προς την έξοδο από τα μηδενικά επιτόκια φέτος από ό,τι κατάφερε ο προκάτοχός του Toshihiko Fukui μεταξύ 2003 και 2008, όταν τα επιτόκια τελικά επέστρεψαν στο μηδέν και η ποσοτική χαλάρωση επέστρεψε έως το 2009.
Η ομάδα του Ueda αναμένεται να αφήσει τα επιτόκια αμετάβλητα στις 31 Ιουλίου. Μακροπρόθεσμα, πάντως, είναι αποφασισμένος να μην επαναλάβει αυτόν τον κύκλο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο του Ueda μπορεί να είναι το ίδιο το LDP, το οποίο βασίζεται ουσιαστικά σε ένα οικονομικό εγχειρίδιο — την δημοσιονομική τόνωση — για επτά δεκαετίες σχεδόν αδιάλειπτης διακυβέρνησης από το 1955.
Ακόμη και ανώτερα στελέχη του κόμματος παραδέχονται τώρα κατ' ιδίαν ότι ένα τέταρτο του αιώνα με μηδενικά επιτόκια απέτυχε, με την παρατεταμένη πτώση του γεν να αποτελεί το τίμημα που πληρώνεται τώρα.
Η Takaichi, πάντως, δείχνει ελάχιστα σημεία απόκλισης από αυτή την παράδοση. Η οικονομική της προσέγγιση μέχρι στιγμής μοιάζει σχεδόν αδιάκριτη από του Abe — και, κατ' επέκταση, από το μοντέλο Takahashi που τον ενέπνευσε.
Πολιτική κατάρρευση - Ο κίνδυνος μιας «στιγμής Liz Truss»
Η ένταση κορυφώθηκε για λίγο αυτόν τον μήνα όταν η κυβέρνηση της Takaichi άφησε να εννοηθεί ότι το Government Pension Investment Fund — το μεγαλύτερο συνταξιοδοτικό Fund στον κόσμο — μπορεί να επαναπατρίσει μεγάλες ποσότητες υπερπόντιου κεφαλαίου, μια κίνηση που θα είχε ενισχύσει το γεν.
Το Τόκιο έκτοτε έχει κάνει πίσω, τροφοδοτώντας την ανησυχία ότι οι αξιωματούχοι θα βασιστούν ανt’ αυτού στην BOJ για να ξαναρχίσει τις αγορές ομολόγων — ένα βήμα που η Sachdeva της Deutsche Bank προειδοποιεί ότι «θα μπορούσε να αποβεί πολύ αρνητική εξελίξη» εάν φανεί ότι η κεντρική τράπεζα συμπράττει για να στηρίξει την αγορά ομολόγων.
Αυτός είναι ο πυρήνας της αντιπαράθεσης.
Ο Ueda εισήλθε στο 2026 μοιάζοντας με τον διοικητή που τελικά θα βγάλει την Ιαπωνία από τον αποπληθωρισμό, έχοντας αυξήσει το βασικό επιτόκιο σε υψηλό 30 ετών στο 0,75% τον Δεκέμβριο και στο 1% τον περασμένο μήνα.
Όμως ο πόλεμος στο Ιράν, που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, ανέτρεψε αυτά τα σχέδια — εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και τις πιέσεις από τους δασμούς ακριβώς τη στιγμή που η κυβέρνηση αντιδρά σε περαιτέρω σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής.
Η Takaichi έχει αποκαλέσει ανοιχτά τις πρόσθετες αυξήσεις επιτοκίων «ηλίθιες», και τον Μάρτιο νομοθέτες την ανέκριναν άμεσα σχετικά με το αν ασκεί πίεση στην BOJ.
Ενώ είναι τυπικά ανεξάρτητη, η BοJ αντιμετωπίζει πολύ μεγαλύτερη πολιτική πίεση από ομολόγους της όπως η Fed ή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — καθιστώντας την αντίσταση της Takaichi στην καταπολέμηση του πληθωρισμού ιδιαίτερα εντυπωσιακή, ακριβώς τη στιγμή που τα σοκ τιμών που προκαλεί το Ιράν απειλούν να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία της περιοχής.
Ένας αστάθμητος παράγοντας εδώ είναι ότι, καθώς η ανάπτυξη της Κίνας επιβραδύνεται, ο Πρόεδρος Xi μπορεί πολύ καλά να στραφεί σε ένα ασθενέστερο γιουάν για να τονώσει τις εξαγωγές, χρησιμοποιώντας πολιτική κάλυψη από τις δικές προσπάθειες υποτίμησης του νομίσματος στο Τόκιο.
Αυτό σίγουρα θα τραβούσε την προσοχή του Bessent στην Ουάσιγκτον.
Ένας άλλος είναι ότι οι αγορές ομολόγων γίνονται νευρικές.
Όπως σημειώνει ο Robin Brooks, οικονομολόγος στο Brookings Institution, η Takaichi επιδιώκει να τερματίσει την υπερβολική δημοσιονομική λιτότητα.
«Αυτό είναι εξαιρετικά ανεύθυνο», επισημαίνει, προειδοποιώντας ότι το Τόκιο θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει «στα αρχικά στάδια μιας παγκόσμιας κρίσης χρέους.
Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί απότομα παντού.
Οι αγορές χάνουν την υπομονή τους με κυβερνήσεις που είναι χρόνια ανίκανες ή απρόθυμες να μειώσουν το δημόσιο χρέος.
Δεν είναι ώρα να προσποιούμαστε ότι το τεράστιο χρέος της Ιαπωνίας δεν είναι πρόβλημα.
Η άρνηση δεν είναι σχέδιο».
Εξ ου και οι φόβοι για μια «στιγμής Liz Truss» στο Τόκιο.
Στα τέλη του 2022, η τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας, Truss, αποσταθεροποίησε την αγορά χρέους επιχειρώντας να περάσει κρυφά μια χρηματοδοτούμενη φοροελαφρύνση πίσω από την πλάτη των traders ομολόγων, οδηγώντας στην αποχώρηση από την πρωθυπουργία .
Η ακραία αναταραχή της αγοράς παραμένει προειδοποιητικό παράδειγμα για την Takaichi καθώς το κόμμα της εξετάζει φοροελαφρύνσεις.
Με λόγο χρέους προς ΑΕΠ στο 260% και τον πληθυσμό να γερνά σε ταχείς ρυθμούς, η Takaichi πρέπει να κινηθεί προσεκτικά.
Αυτή δεν είναι η πρώτη επαφή των παγκόσμιων επενδυτών με τις φήμες του τύπου «τα πράγματα είναι διαφορετικά αυτή τη φορά» γύρω από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας.
Αυτό σημαίνει ότι όποιος ποντάρει σε ένα ράλι του γεν μπορεί να το μετανιώσει όταν έρθει το τέλος του έτους - και ενδεχομένως ανοίξουν οι πύλες για έναν χρηματοπιστωτικό Αρμαγεδδώνα.
www.bankingews.gr
Σχόλια αναγνωστών