H παγίδα της Ταϊβάν - ΗΠΑ και Κίνα παίζουν με τη φωτιά στο πιο επικίνδυνο μέτωπο της Ασίας

H Ταϊβάν παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα στις σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς συνδυάζει ζητήματα κυριαρχίας, εθνικής ταυτότητας, στρατιωτικής ασφάλειας και την άλυτη κληρονομιά του κινεζικού εμφυλίου πολέμου.
Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν τμήμα της Κίνας και χαρακτηρίζει το ζήτημα ως βασικό εθνικό συμφέρον. Η Ταϊβάν, από την πλευρά της, απορρίπτει τις κινεζικές αξιώσεις κυριαρχίας και υποστηρίζει ότι αποτελεί ήδη μια αυτοδιοικούμενη δημοκρατία, γνωστή επισήμως ως Δημοκρατία της Κίνας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν λαμβάνουν θέση ως προς το ζήτημα της κυριαρχίας της Ταϊβάν, διατηρούν όμως εκτεταμένους οικονομικούς δεσμούς και σχέσεις ασφαλείας με την Ταϊπέι.
Η διαμάχη έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς έχουν ενταθεί τόσο η στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από την Ταϊβάν όσο και οι αμερικανικές πωλήσεις όπλων προς το νησί.

Γιατί η Κίνα διεκδικεί την Ταϊβάν;

Η Κίνα υποστηρίζει ότι η Ταϊβάν αποτελεί μέρος της κινεζικής επικράτειας από την αρχαιότητα. Το νησί έγινε επαρχία της δυναστείας Qing το 1885, προτού παραχωρηθεί στην Ιαπωνία το 1895 μετά τον Πρώτο Σινοϊαπωνικό Πόλεμο.
Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1945, η Ταϊβάν πέρασε υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Κίνας.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο κινεζικός εμφύλιος πόλεμος ολοκληρώθηκε με τις κομμουνιστικές δυνάμεις του Mao Zedong να ιδρύουν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας στην ηπειρωτική χώρα. Η ηττημένη κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Κίνας μεταφέρθηκε στην Ταϊβάν.
Το Πεκίνο θεωρεί τη διαίρεση αυτή ανεπίλυτη συνέπεια του εμφυλίου πολέμου. Χαρακτηρίζει την Ταϊβάν κινεζική επαρχία και απορρίπτει οποιαδήποτε άποψη ότι το νησί έχει δικαίωμα να εξελιχθεί σε ξεχωριστό κράτος.
Η Κίνα δηλώνει ότι προτιμά την ειρηνική επανένωση, ωστόσο δεν έχει ποτέ αποκλείσει τη χρήση βίας για την επίτευξή της.
Κινέζοι αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα χαρακτηρίσει την Ταϊβάν μέρος των βασικών συμφερόντων της Κίνας και έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε κίνηση προς επίσημη ανεξαρτησία της Ταϊβάν θα αποτελούσε παραβίαση «κόκκινης γραμμής».
Το Πεκίνο αντιτίθεται επίσης έντονα στις υψηλού επιπέδου επαφές ξένων κυβερνήσεων με την Ταϊβάν, ιδίως όταν πρόκειται για τις Ηνωμένες Πολιτείες, θεωρώντας τέτοιες επαφές παρέμβαση σε ένα ζήτημα το οποίο αντιμετωπίζει ως εσωτερική υπόθεση της Κίνας.

Πώς αντιδρά η Κίνα στις σχέσεις ΗΠΑ–Ταϊβάν;

Η Κίνα έχει επανειλημμένα απαντήσει σε σημαντικές επαφές μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ταϊβάν με στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από το νησί.
Το 2022, η Κίνα πραγματοποίησε μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από την Ταϊβάν μετά την επίσκεψη στην Ταϊπέι της τότε Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, Nancy Pelosi.
Έκτοτε, το Πεκίνο έχει πραγματοποιήσει αρκετούς ακόμη γύρους στρατιωτικών ασκήσεων μετά από εξελίξεις που αφορούσαν τις σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ταϊβάν.
Η στρατιωτική πίεση έχει συμπέσει χρονικά με την ενίσχυση της αμερικανικής υποστήριξης ασφαλείας προς την Ταϊβάν.
Στα τέλη του 2025, η κυβέρνηση Trump ενέκρινε πακέτο πωλήσεων όπλων ύψους 11 δισ. δολαρίων προς την Ταϊβάν, το οποίο περιγράφηκε ως το μεγαλύτερο σχετικό πακέτο που είχε εγκριθεί ποτέ για το νησί.
Η Κίνα έχει επανειλημμένα απαιτήσει από την Ουάσιγκτον να σταματήσει τις πωλήσεις όπλων προς την Ταϊβάν, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν την κινεζική κυριαρχία και αυξάνουν την ένταση στα Στενά της Ταϊβάν.

Ποια είναι η θέση της Ταϊβάν;

Η Ταϊβάν απορρίπτει τις αξιώσεις κυριαρχίας του Πεκίνου και λειτουργεί ως δημοκρατικό πολιτικό σύστημα με δική της κυβέρνηση, ένοπλες δυνάμεις, εκλογές και θεσμούς.
Η Ταϊπέι υποστηρίζει ότι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας δεν έχει ποτέ κυβερνήσει την Ταϊβάν και συνεπώς δεν έχει δικαίωμα να διεκδικεί κυριαρχία επί του νησιού ή να εκπροσωπεί τον πληθυσμό του διεθνώς.
Η επίσημη ονομασία της Ταϊβάν παραμένει «Δημοκρατία της Κίνας», αντανακλώντας την ιστορική κυβέρνηση που μεταφέρθηκε στο νησί το 1949.
Οι αρχές της Ταϊβάν υποστηρίζουν ότι το νησί ασκεί ήδη ανεξάρτητη αυτοδιοίκηση και ότι δεν υπάρχει ανάγκη για ξεχωριστή διακήρυξη ανεξαρτησίας.
Ο President Lai Ching-te έχει επανειλημμένα προτείνει συνομιλίες με το Πεκίνο, όμως η Κίνα έχει απορρίψει τις προτάσεις του.
Το Πεκίνο δεν αναγνωρίζει τον Lai ως πρόεδρο της Ταϊβάν και τον χαρακτηρίζει αυτονομιστή.
Καμία από τις δύο πλευρές δεν αναγνωρίζει επισήμως την εξουσία της άλλης επί της επικράτειάς της, γεγονός που διατηρεί το πολιτικό καθεστώς της Ταϊβάν ανεπίλυτο.

Ποια είναι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διέκοψαν τις επίσημες διπλωματικές σχέσεις με την Ταϊπέι το 1979 και εγκαθίδρυσαν διπλωματικές σχέσεις με το Πεκίνο.
Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στην Ταϊβάν βασίζεται εν μέρει στον Taiwan Relations Act, ο οποίος προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διαθέτουν στην Ταϊβάν αμυντικά οπλικά συστήματα.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ δεν λαμβάνουν επισήμως θέση ως προς την τελική κυριαρχία της Ταϊβάν στο πλαίσιο της πολιτικής τους περί «Μίας Κίνας».
Η Ουάσιγκτον έχει επίσης διατηρήσει διαβεβαιώσεις ασφαλείας προς την Ταϊβάν.
Το 2022, το αμερικανικό State Department πρόσθεσε αναφορές στις λεγόμενες Six Assurances, δηλαδή δεσμεύσεις ασφαλείας που είχαν δοθεί κατά την κυβέρνηση Reagan και αποχαρακτηρίστηκαν επισήμως το 2020.
Μεταξύ αυτών των διαβεβαιώσεων είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν συμφωνήσει να καθορίσουν συγκεκριμένη ημερομηνία για τον τερματισμό των πωλήσεων όπλων προς την Ταϊβάν ούτε να διαβουλεύονται με το Πεκίνο πριν εγκρίνουν τέτοιες πωλήσεις.
Η Κίνα εξακολουθεί να απαιτεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες να τερματίσουν τη στρατιωτική υποστήριξή τους προς την Ταϊβάν.

Πώς διατηρούν σχέσεις Ουάσιγκτον και Ταϊπέι;

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ταϊβάν δεν διατηρούν επίσημες διπλωματικές σχέσεις, η μεταξύ τους σχέση περιλαμβάνει εκτεταμένη οικονομική συνεργασία και συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας.
Η Ουάσιγκτον διατηρεί το American Institute in Taiwan, το οποίο εκτελεί πολλές από τις λειτουργίες που συνήθως συνδέονται με μια διπλωματική αποστολή.
Η Ταϊβάν διατηρεί επίσης στενές επαφές με Αμερικανούς νομοθέτες και άλλους αξιωματούχους.
Οι πρόεδροι της Ταϊβάν συνήθως διέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο ανεπίσημων ενδιάμεσων σταθμών όταν ταξιδεύουν προς και από διπλωματικούς εταίρους στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.
Οι επισκέψεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν συναντήσεις με Αμερικανούς νομοθέτες, παρά την απουσία επίσημων διπλωματικών σχέσεων.
Η άμεση επικοινωνία μεταξύ των προέδρων των ΗΠΑ και της Ταϊβάν παραμένει ασυνήθιστη.
Ο Donald Trump δήλωσε τον Μάιο ότι θα συνομιλούσε με τον Lai, ωστόσο η τηλεφωνική αυτή επικοινωνία δεν είχε πραγματοποιηθεί κατά τον χρόνο δημοσίευσης της πηγής του άρθρου.
Η σχέση του Trump με την Ταϊβάν είχε ήδη στο παρελθόν ένα ασυνήθιστο επεισόδιο άμεσης επικοινωνίας.
Τον Δεκέμβριο του 2016, λίγο μετά την εκλογή του, ο Trump είχε περίπου δεκάλεπτη τηλεφωνική συνομιλία με την τότε Πρόεδρο της Ταϊβάν Tsai Ing-wen.
Η Κίνα αντέδρασε με διπλωματική διαμαρτυρία, αν και αρχικά χαρακτήρισε το περιστατικό «μικροπρεπή ενέργεια» εκ μέρους της Ταϊβάν.

Γιατί η Ταϊβάν παραμένει τόσο εκρηκτικό ζήτημα;

Η Ταϊβάν βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται οι εδαφικές αξιώσεις της Κίνας, η δημοκρατική αυτοδιοίκηση του νησιού και η ευρύτερη σχέση ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών με την Ανατολική Ασία.
Για το Πεκίνο, το ζήτημα συνδέεται στενά με την εθνική κυριαρχία και τον στόχο της επανένωσης.
Για την Ταϊβάν, η διατήρηση του υφιστάμενου πολιτικού συστήματος και της δυνατότητας να αυτοδιοικείται βρίσκεται στον πυρήνα της θέσης της.
Για την Ουάσιγκτον, η Ταϊβάν αποτελεί σημαντικό τμήμα των ευρύτερων οικονομικών σχέσεων και των σχέσεων ασφαλείας στην περιοχή, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αποφεύγουν την επίσημη αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν.
Αυτός ο συνδυασμός μετατρέπει την Ταϊβάν σε κάτι πολύ περισσότερο από μια διμερή διαμάχη μεταξύ Πεκίνου και Ταϊπέι.
Οι αμερικανικές πωλήσεις όπλων, οι πολιτικές επαφές και η στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από το νησί μπορούν να εξελιχθούν ανά πάσα στιγμή σε σημεία έντασης μεταξύ των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων του κόσμου.

Η εύθραυστη ισορροπία

Το αποτέλεσμα είναι ένα εύθραυστο status quo, στο οποίο η Κίνα εξακολουθεί να απορρίπτει την ανεξαρτησία της Ταϊβάν, η Ταϊβάν διατηρεί την αυτοδιοίκησή της και οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν την ικανότητά της να αμύνεται χωρίς να την αναγνωρίζουν επισήμως ως ανεξάρτητο κράτος.
Το πόσο μπορεί να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία παραμένει ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά ερωτήματα στον Ινδοειρηνικό.

www.bankingnews.gr