Η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης εγκλωβίζει τους πετρελαϊκούς κολοσσούς – Στο επίκεντρο η ελληνική υφαλοκρηπίδα και η Ανατολική Μεσόγειος
Η Τουρκία εξασφάλισε την επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας του 2019 και από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, δημιουργώντας νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύοντας τις διεκδικήσεις της έναντι της Ελλάδας.
Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Βεγγάζης, η οποία πρόσκειται στον Khalifa Haftar, ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία που είχε απορρίψει το 2020.
Με τον τρόπο αυτόν, οι δύο αντίπαλες πολιτικές αρχές της Λιβύης αναγνωρίζουν πλέον τη θαλάσσια οριοθέτηση που προωθεί η Άγκυρα, με τη γραμμή να διέρχεται μεταξύ Κρήτης και Κύπρου.
Η εξέλιξη προκαλεί έντονη ανησυχία στην Αθήνα, ενώ δημιουργεί κινδύνους για τις δραστηριότητες των διεθνών πετρελαϊκών εταιρειών.
Παρά το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες δεν αναμένεται να προχωρήσουν σε έρευνες σε αμφισβητούμενα ύδατα, η Τουρκία αποκτά πλέον νομικό έρεισμα για να αμφισβητεί κάθε ενεργειακό έργο που θεωρεί ότι παραβιάζει τις διεκδικήσεις της.
Ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο θεωρείται η περιοχή ανατολικά του 26ου μεσημβρινού, όπου ενδεχόμενες ελληνικές ερευνητικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέα ελληνοτουρκική ένταση.
Ανατροπή συσχετισμών στη Λιβύη – Πώς επικυρώθηκε η συμφωνία
Η επικύρωση της συμφωνίας κατέστη δυνατή μετά την απομάκρυνση του προέδρου του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, ο οποίος εμπόδιζε επί χρόνια την προώθησή της.
Ο Aguila Saleh, στενός συνομιλητής του Καΐρου και πρόεδρος του κοινοβουλίου της Βεγγάζης επί 12 χρόνια, είχε αρνηθεί να φέρει το σχετικό μνημόνιο προς επικύρωση.
Στις 6 Οκτωβρίου, οι βουλευτές τον απομάκρυναν από τη θέση του και εξέλεξαν τον Al-Salhin Abdelnabi al-Obeidi, ο οποίος προήδρευε της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας Λιβύης – Τουρκίας.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε το στρατόπεδο του Saddam Haftar, γιου του στρατάρχη Khalifa Haftar.
Η Άγκυρα είχε προετοιμάσει το έδαφος από τον Ιούλιο, υπογράφοντας συμφωνία με τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) του Haftar, η οποία καλύπτει στρατιωτικές εγκαταστάσεις, συστήματα επιτήρησης και εκπαίδευση αξιωματικών της ανατολικής Λιβύης.
Την ημέρα της ψηφοφορίας, ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών Ibrahim Kalin βρισκόταν στην Τρίπολη.
Ο ίδιος ευχαρίστησε τον Abdulhamid Dbeibah, τον νέο πρόεδρο του κοινοβουλίου και τον Saddam Haftar για την εξασφάλιση της επικύρωσης.
Το πολιτικό παζάρι της Άγκυρας με τον Saddam Haftar
Πίσω από τη θαλάσσια συμφωνία βρίσκεται, σύμφωνα με αναλυτές, μια ευρύτερη προσπάθεια αναδιάταξης της πολιτικής εξουσίας στη Λιβύη.
Ο Saddam Haftar επιδιώκει να αναδειχθεί σε πρόεδρο μιας ενιαίας Λιβύης, η οποία θα περιλαμβάνει τόσο την ανατολική όσο και τη δυτική πλευρά της χώρας.
Το σχέδιο που προωθούν οι ΗΠΑ για τη συγχώνευση των δύο αντίπαλων κυβερνητικών δομών φέρεται να προβλέπει τη διατήρηση του Abdulhamid Dbeibah στη θέση του πρωθυπουργού στην Τρίπολη και την ανάδειξη του Saddam Haftar στην ηγεσία του Προεδρικού Συμβουλίου.
Σύμφωνα με τον Jalel Harchaoui, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στηρίζουν το σχέδιο, ωστόσο η Τουρκία δεν έχει δεσμευθεί ότι θα το υποστηρίξει.
Η παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη δυτική Λιβύη δίνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να τορπιλίσει τη συμφωνία.
Ο Harchaoui υποστηρίζει ότι Τούρκοι αξιωματούχοι μετέφεραν ξεκάθαρα αυτό το μήνυμα στον Saddam Haftar, ο οποίος φέρεται να προχώρησε στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου προκειμένου να εξασφαλίσει την τουρκική υποστήριξη για το αμερικανικό σχέδιο.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα διαθέτει ουσιαστικά δικαίωμα αρνησικυρίας στις εξελίξεις και φέρεται να απαίτησε ανταλλάγματα εκ των προτέρων.
Οποιαδήποτε μελλοντική ενιαία κυβέρνηση στη Λιβύη θα κληρονομήσει τη θαλάσσια συμφωνία, ενώ η Τουρκία δεν έχει αναλάβει δημόσια καμία αντίστοιχη δέσμευση.
Ο Tarek Megerisi, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση, υποστηρίζοντας ότι ο Saddam Haftar «χρησιμοποιεί το κοινοβούλιο για να προσπαθήσει να κερδίσει την εύνοια των Τούρκων».
Από την πλευρά της, η Claudia Gazzini του Crisis Group επισημαίνει ότι η τουρκική υποστήριξη σε μια προεδρία Saddam Haftar δεν είναι δεδομένη. Αντίθετα, ο Oussama Assed, επικεφαλής του Libya Center for Strategic and Future Studies στην Τρίπολη, εκτιμά ότι η Άγκυρα θα μπορούσε τελικά να στηρίξει πλήρως το αμερικανικό σχέδιο.
Η Τουρκία ενισχύει τις διεκδικήσεις της έναντι της Ελλάδας
Η επικύρωση του μνημονίου και από τις δύο αντίπαλες αρχές της Λιβύης ενισχύει την πάγια τουρκική θέση ότι τα ελληνικά νησιά της περιοχής δεν παράγουν υφαλοκρηπίδα ή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) πέρα από τα χωρικά τους ύδατα.
Η θέση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης Ελλάδας – Τουρκίας για τη θαλάσσια οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το SETA, δεξαμενή σκέψης που βρίσκεται κοντά στην τουρκική κυβέρνηση, υποστηρίζει ότι η επικύρωση από τη Λιβύη ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της Άγκυρας σε οποιαδήποτε μελλοντική οριοθέτηση στο Αιγαίο με την Ελλάδα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Τούρκος αναλυτής Ahmet Erdi Öztürk εκτιμά ότι η Άγκυρα καθιστά ολοένα δυσκολότερη και πιο δαπανηρή τη διαμόρφωση μιας περιφερειακής τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο που θα αποκλείει την Τουρκία.
Η τουρκική στρατηγική δεν περιορίζεται στη Λιβύη. Η Άγκυρα επιδιώκει αντίστοιχη θαλάσσια συμφωνία και με τη Συρία, επιχειρώντας να διευρύνει την επιρροή της σε ολόκληρη την περιοχή.
Στο στόχαστρο και η Κύπρος – Το σχέδιο για συμφωνία με τη Συρία
Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο το 2003, το Ισραήλ το 2010 και τον Λίβανο τον Νοέμβριο του 2025, αλλά όχι με τη Συρία.
Η Τουρκία έχει απορρίψει και τις τρεις συμφωνίες, υποστηρίζοντας ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τις διεκδικήσεις των Τουρκοκυπρίων.
Μετά την ανάληψη της εξουσίας στη Δαμασκό από τον Ahmed al-Sharaa, Κύπριοι αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι η Άγκυρα θα επιδιώξει συμφωνία με τη Συρία, η οποία θα παρακάμπτει την Κυπριακή Δημοκρατία, σύμφωνα με δημοσίευμα της Cyprus Mail.
Τον Αύγουστο, η Τουρκία ανακοίνωσε ότι είναι έτοιμη να προχωρήσει σε έρευνες και γεωτρήσεις ανοικτά των συριακών ακτών.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας τις τουρκικές διεκδικήσεις και περιπλέκοντας περαιτέρω τις προσπάθειες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος αντιδρούν – Παρέμβαση του ΟΗΕ
Στις 26 Οκτωβρίου, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε στη Νέα Υόρκη κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη δήλωση επισημάνθηκε ότι η ψηφοφορία στη Βεγγάζη «εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα».
Την ίδια ημέρα, στο Κάιρο, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Antonio Guterres δήλωσε ότι οι θαλάσσιες διευθετήσεις που δεν συνάδουν με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν θα πρέπει να αναγνωρίζονται.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συγκεκριμένη σύμβαση.
Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan απέρριψε τις αντιδράσεις, υποστηρίζοντας ότι δεν διαθέτουν «καμία νόμιμη βάση».
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη σύγκρουση δύο διαφορετικών προσεγγίσεων για τη θαλάσσια οριοθέτηση στην περιοχή, με την Ελλάδα, την Κύπρο και τους συμμάχους τους να επικαλούνται το διεθνές δίκαιο και την Άγκυρα να επιδιώκει την εδραίωση των δικών της διεκδικήσεων μέσω διμερών συμφωνιών.
Η Αίγυπτος χάνει τον έλεγχο της ανατολικής Λιβύης
Η επικύρωση του μνημονίου αποτελεί σημαντικό πλήγμα για την Αίγυπτο, η οποία επί χρόνια διατηρούσε ισχυρή επιρροή στην ανατολική Λιβύη.
Το Κάιρο είχε στηρίξει τον πόλεμο του Khalifa Haftar κατά της κυβέρνησης της Τρίπολης το 2019, ενώ ο Aguila Saleh αποτελούσε βασικό σύμμαχό του στην προεδρία του κοινοβουλίου της Βεγγάζης.
Ωστόσο, η απομάκρυνση του Saleh από το στρατόπεδο του Saddam Haftar και η ομόφωνη επικύρωση της συμφωνίας με την Τουρκία καταδεικνύουν τη μεταβολή των συσχετισμών.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου χαρακτήρισε τη συμφωνία «σαφή παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας της».
Σύμφωνα με τον Jalel Harchaoui, η ψηφοφορία αποδεικνύει ότι ο Saddam Haftar αισθάνεται πλέον ελεύθερος να αγνοεί πλήρως το Κάιρο.
Οι σχέσεις Αιγύπτου – Haftar είχαν ήδη επιδεινωθεί εξαιτίας του φερόμενου ρόλου του τελευταίου στην τροφοδοσία των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) του Σουδάν, της παραστρατιωτικής οργάνωσης που πολεμά τον αιγυπτιακά υποστηριζόμενο σουδανικό στρατό.
Το Κάιρο περνά στην αντεπίθεση μέσω Αθήνας και διεθνούς δικαίου
Η Αίγυπτος επιχειρεί πλέον να αντιδράσει μέσω διπλωματικών και νομικών κινήσεων.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Nader Zaki ανακοίνωσε ότι το Κάιρο συγκεντρώνει έναν «ολοκληρωμένο νομικό φάκελο» για την υπόθεση.
Στις 26 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Ελλάδας συμφώνησαν να προωθήσουν τις συνομιλίες για την επέκταση της μεταξύ τους θαλάσσιας οριοθέτησης του 2020 προς ανατολάς, στην κατεύθυνση της Κύπρου.
Η Τουρκία έχει επίσης προτείνει να συζητήσει το ζήτημα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Wolfgang Pusztai, πρώην Αυστριακό ακόλουθο Άμυνας στην Αθήνα, εκείνο που προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στο Κάιρο δεν είναι τόσο η ίδια η θαλάσσια συμφωνία όσο το ενδεχόμενο εγκατάστασης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μεταβάλει ριζικά την ισορροπία δυνάμεων στη βόρεια Αφρική και να περιορίσει ακόμη περισσότερο την αιγυπτιακή επιρροή.
Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί κρατούν αποστάσεις από τις αμφισβητούμενες περιοχές
Παρά τα σημαντικά γεωπολιτικά οφέλη για την Άγκυρα, η συμφωνία δεν συνεπάγεται άμεση έναρξη ερευνών για υδρογονάνθρακες στις επίμαχες θαλάσσιες ζώνες.
Οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες δύσκολα θα αναλάβουν το ρίσκο να επενδύσουν σε περιοχές τις οποίες η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούν ότι δεν ανήκουν στην τουρκολιβυκή οριοθέτηση.
Η Claudia Gazzini του Crisis Group δήλωσε στο Agenzia Nova ότι δεν αναμένει από διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες να προχωρήσουν ενεργά σε έρευνες ή επενδύσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Από την πλευρά του, το SETA υποστηρίζει ότι οι περιοχές έρευνας που καλύπτει η τουρκολιβυκή συμφωνία δεν περιλαμβάνουν, προς το παρόν, τις θαλάσσιες ζώνες που αμφισβητούνται με την Ελλάδα.
Η τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO κατέχει ποσοστό 40% στο υπεράκτιο οικόπεδο O7, σε περιοχή βαθέων υδάτων περίπου 140 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Βεγγάζης. Διαχειριστής του οικοπέδου είναι η Repsol.
Την ίδια στιγμή, η Chevron διαθέτει άδειες έρευνας για τέσσερα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης.
Ωστόσο, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει αναγνωρίσει ότι τα συγκεκριμένα οικόπεδα δεν «επηρεάζουν άμεσα την υφαλοκρηπίδα μας».
Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, η συμφωνία δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε νέες ενεργειακές επενδύσεις για την Τουρκία.
Ο 26ος μεσημβρινός ως πιθανό σημείο ανάφλεξης
Το σημαντικότερο κέρδος για την Άγκυρα είναι ότι αποκτά ένα πρόσθετο νομικό επιχείρημα για να αμφισβητεί έργα που θεωρεί ότι υπερβαίνουν τη θαλάσσια γραμμή που προωθεί.
Το SETA επισημαίνει ειδικά τις ελληνικές ερευνητικές δραστηριότητες ανατολικά του 26ου μεσημβρινού ως το σημείο που θα μπορούσε να προκαλέσει τουρκικές ναυτικές αναπτύξεις.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο κίνδυνος να σημειωθεί ναυτικό επεισόδιο θεωρείται υψηλός.
Η Τουρκία, από δύναμη που βρισκόταν στο περιθώριο των περιφερειακών θαλάσσιων διευθετήσεων, επιχειρεί πλέον να εξελιχθεί σε βασικό ρυθμιστή των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το έχει επιτύχει προσεγγίζοντας μια λιβυκή πολιτική παράταξη την οποία οι αντίπαλοί της είχαν κάποτε εξοπλίσει εναντίον της.
Το ερώτημα είναι εάν αυτή η διπλωματική επιτυχία θα μετατραπεί σε πραγματικό ενεργειακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα ή εάν θα οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο.
Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία αυξάνει την αβεβαιότητα για τις ενεργειακές επενδύσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει τον κίνδυνο η περιοχή να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο διπλωματικών και στρατιωτικών εντάσεων.
www.bankingnews.gr
Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Βεγγάζης, η οποία πρόσκειται στον Khalifa Haftar, ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία που είχε απορρίψει το 2020.
Με τον τρόπο αυτόν, οι δύο αντίπαλες πολιτικές αρχές της Λιβύης αναγνωρίζουν πλέον τη θαλάσσια οριοθέτηση που προωθεί η Άγκυρα, με τη γραμμή να διέρχεται μεταξύ Κρήτης και Κύπρου.
Η εξέλιξη προκαλεί έντονη ανησυχία στην Αθήνα, ενώ δημιουργεί κινδύνους για τις δραστηριότητες των διεθνών πετρελαϊκών εταιρειών.
Παρά το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες δεν αναμένεται να προχωρήσουν σε έρευνες σε αμφισβητούμενα ύδατα, η Τουρκία αποκτά πλέον νομικό έρεισμα για να αμφισβητεί κάθε ενεργειακό έργο που θεωρεί ότι παραβιάζει τις διεκδικήσεις της.
Ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο θεωρείται η περιοχή ανατολικά του 26ου μεσημβρινού, όπου ενδεχόμενες ελληνικές ερευνητικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέα ελληνοτουρκική ένταση.
Ανατροπή συσχετισμών στη Λιβύη – Πώς επικυρώθηκε η συμφωνία
Η επικύρωση της συμφωνίας κατέστη δυνατή μετά την απομάκρυνση του προέδρου του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, ο οποίος εμπόδιζε επί χρόνια την προώθησή της.
Ο Aguila Saleh, στενός συνομιλητής του Καΐρου και πρόεδρος του κοινοβουλίου της Βεγγάζης επί 12 χρόνια, είχε αρνηθεί να φέρει το σχετικό μνημόνιο προς επικύρωση.
Στις 6 Οκτωβρίου, οι βουλευτές τον απομάκρυναν από τη θέση του και εξέλεξαν τον Al-Salhin Abdelnabi al-Obeidi, ο οποίος προήδρευε της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας Λιβύης – Τουρκίας.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε το στρατόπεδο του Saddam Haftar, γιου του στρατάρχη Khalifa Haftar.
Η Άγκυρα είχε προετοιμάσει το έδαφος από τον Ιούλιο, υπογράφοντας συμφωνία με τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) του Haftar, η οποία καλύπτει στρατιωτικές εγκαταστάσεις, συστήματα επιτήρησης και εκπαίδευση αξιωματικών της ανατολικής Λιβύης.
Την ημέρα της ψηφοφορίας, ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών Ibrahim Kalin βρισκόταν στην Τρίπολη.
Ο ίδιος ευχαρίστησε τον Abdulhamid Dbeibah, τον νέο πρόεδρο του κοινοβουλίου και τον Saddam Haftar για την εξασφάλιση της επικύρωσης.
Το πολιτικό παζάρι της Άγκυρας με τον Saddam Haftar
Πίσω από τη θαλάσσια συμφωνία βρίσκεται, σύμφωνα με αναλυτές, μια ευρύτερη προσπάθεια αναδιάταξης της πολιτικής εξουσίας στη Λιβύη.
Ο Saddam Haftar επιδιώκει να αναδειχθεί σε πρόεδρο μιας ενιαίας Λιβύης, η οποία θα περιλαμβάνει τόσο την ανατολική όσο και τη δυτική πλευρά της χώρας.
Το σχέδιο που προωθούν οι ΗΠΑ για τη συγχώνευση των δύο αντίπαλων κυβερνητικών δομών φέρεται να προβλέπει τη διατήρηση του Abdulhamid Dbeibah στη θέση του πρωθυπουργού στην Τρίπολη και την ανάδειξη του Saddam Haftar στην ηγεσία του Προεδρικού Συμβουλίου.
Σύμφωνα με τον Jalel Harchaoui, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στηρίζουν το σχέδιο, ωστόσο η Τουρκία δεν έχει δεσμευθεί ότι θα το υποστηρίξει.
Η παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη δυτική Λιβύη δίνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να τορπιλίσει τη συμφωνία.
Ο Harchaoui υποστηρίζει ότι Τούρκοι αξιωματούχοι μετέφεραν ξεκάθαρα αυτό το μήνυμα στον Saddam Haftar, ο οποίος φέρεται να προχώρησε στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου προκειμένου να εξασφαλίσει την τουρκική υποστήριξη για το αμερικανικό σχέδιο.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα διαθέτει ουσιαστικά δικαίωμα αρνησικυρίας στις εξελίξεις και φέρεται να απαίτησε ανταλλάγματα εκ των προτέρων.
Οποιαδήποτε μελλοντική ενιαία κυβέρνηση στη Λιβύη θα κληρονομήσει τη θαλάσσια συμφωνία, ενώ η Τουρκία δεν έχει αναλάβει δημόσια καμία αντίστοιχη δέσμευση.
Ο Tarek Megerisi, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση, υποστηρίζοντας ότι ο Saddam Haftar «χρησιμοποιεί το κοινοβούλιο για να προσπαθήσει να κερδίσει την εύνοια των Τούρκων».
Από την πλευρά της, η Claudia Gazzini του Crisis Group επισημαίνει ότι η τουρκική υποστήριξη σε μια προεδρία Saddam Haftar δεν είναι δεδομένη. Αντίθετα, ο Oussama Assed, επικεφαλής του Libya Center for Strategic and Future Studies στην Τρίπολη, εκτιμά ότι η Άγκυρα θα μπορούσε τελικά να στηρίξει πλήρως το αμερικανικό σχέδιο.
Η Τουρκία ενισχύει τις διεκδικήσεις της έναντι της Ελλάδας
Η επικύρωση του μνημονίου και από τις δύο αντίπαλες αρχές της Λιβύης ενισχύει την πάγια τουρκική θέση ότι τα ελληνικά νησιά της περιοχής δεν παράγουν υφαλοκρηπίδα ή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) πέρα από τα χωρικά τους ύδατα.
Η θέση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης Ελλάδας – Τουρκίας για τη θαλάσσια οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το SETA, δεξαμενή σκέψης που βρίσκεται κοντά στην τουρκική κυβέρνηση, υποστηρίζει ότι η επικύρωση από τη Λιβύη ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της Άγκυρας σε οποιαδήποτε μελλοντική οριοθέτηση στο Αιγαίο με την Ελλάδα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Τούρκος αναλυτής Ahmet Erdi Öztürk εκτιμά ότι η Άγκυρα καθιστά ολοένα δυσκολότερη και πιο δαπανηρή τη διαμόρφωση μιας περιφερειακής τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο που θα αποκλείει την Τουρκία.
Η τουρκική στρατηγική δεν περιορίζεται στη Λιβύη. Η Άγκυρα επιδιώκει αντίστοιχη θαλάσσια συμφωνία και με τη Συρία, επιχειρώντας να διευρύνει την επιρροή της σε ολόκληρη την περιοχή.
Στο στόχαστρο και η Κύπρος – Το σχέδιο για συμφωνία με τη Συρία
Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο το 2003, το Ισραήλ το 2010 και τον Λίβανο τον Νοέμβριο του 2025, αλλά όχι με τη Συρία.
Η Τουρκία έχει απορρίψει και τις τρεις συμφωνίες, υποστηρίζοντας ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τις διεκδικήσεις των Τουρκοκυπρίων.
Μετά την ανάληψη της εξουσίας στη Δαμασκό από τον Ahmed al-Sharaa, Κύπριοι αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι η Άγκυρα θα επιδιώξει συμφωνία με τη Συρία, η οποία θα παρακάμπτει την Κυπριακή Δημοκρατία, σύμφωνα με δημοσίευμα της Cyprus Mail.
Τον Αύγουστο, η Τουρκία ανακοίνωσε ότι είναι έτοιμη να προχωρήσει σε έρευνες και γεωτρήσεις ανοικτά των συριακών ακτών.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας τις τουρκικές διεκδικήσεις και περιπλέκοντας περαιτέρω τις προσπάθειες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος αντιδρούν – Παρέμβαση του ΟΗΕ
Στις 26 Οκτωβρίου, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε στη Νέα Υόρκη κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη δήλωση επισημάνθηκε ότι η ψηφοφορία στη Βεγγάζη «εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα».
Την ίδια ημέρα, στο Κάιρο, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Antonio Guterres δήλωσε ότι οι θαλάσσιες διευθετήσεις που δεν συνάδουν με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν θα πρέπει να αναγνωρίζονται.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συγκεκριμένη σύμβαση.
Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan απέρριψε τις αντιδράσεις, υποστηρίζοντας ότι δεν διαθέτουν «καμία νόμιμη βάση».
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη σύγκρουση δύο διαφορετικών προσεγγίσεων για τη θαλάσσια οριοθέτηση στην περιοχή, με την Ελλάδα, την Κύπρο και τους συμμάχους τους να επικαλούνται το διεθνές δίκαιο και την Άγκυρα να επιδιώκει την εδραίωση των δικών της διεκδικήσεων μέσω διμερών συμφωνιών.
Η Αίγυπτος χάνει τον έλεγχο της ανατολικής Λιβύης
Η επικύρωση του μνημονίου αποτελεί σημαντικό πλήγμα για την Αίγυπτο, η οποία επί χρόνια διατηρούσε ισχυρή επιρροή στην ανατολική Λιβύη.
Το Κάιρο είχε στηρίξει τον πόλεμο του Khalifa Haftar κατά της κυβέρνησης της Τρίπολης το 2019, ενώ ο Aguila Saleh αποτελούσε βασικό σύμμαχό του στην προεδρία του κοινοβουλίου της Βεγγάζης.
Ωστόσο, η απομάκρυνση του Saleh από το στρατόπεδο του Saddam Haftar και η ομόφωνη επικύρωση της συμφωνίας με την Τουρκία καταδεικνύουν τη μεταβολή των συσχετισμών.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου χαρακτήρισε τη συμφωνία «σαφή παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας της».
Σύμφωνα με τον Jalel Harchaoui, η ψηφοφορία αποδεικνύει ότι ο Saddam Haftar αισθάνεται πλέον ελεύθερος να αγνοεί πλήρως το Κάιρο.
Οι σχέσεις Αιγύπτου – Haftar είχαν ήδη επιδεινωθεί εξαιτίας του φερόμενου ρόλου του τελευταίου στην τροφοδοσία των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) του Σουδάν, της παραστρατιωτικής οργάνωσης που πολεμά τον αιγυπτιακά υποστηριζόμενο σουδανικό στρατό.
Το Κάιρο περνά στην αντεπίθεση μέσω Αθήνας και διεθνούς δικαίου
Η Αίγυπτος επιχειρεί πλέον να αντιδράσει μέσω διπλωματικών και νομικών κινήσεων.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Nader Zaki ανακοίνωσε ότι το Κάιρο συγκεντρώνει έναν «ολοκληρωμένο νομικό φάκελο» για την υπόθεση.
Στις 26 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Ελλάδας συμφώνησαν να προωθήσουν τις συνομιλίες για την επέκταση της μεταξύ τους θαλάσσιας οριοθέτησης του 2020 προς ανατολάς, στην κατεύθυνση της Κύπρου.
Η Τουρκία έχει επίσης προτείνει να συζητήσει το ζήτημα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Wolfgang Pusztai, πρώην Αυστριακό ακόλουθο Άμυνας στην Αθήνα, εκείνο που προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στο Κάιρο δεν είναι τόσο η ίδια η θαλάσσια συμφωνία όσο το ενδεχόμενο εγκατάστασης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μεταβάλει ριζικά την ισορροπία δυνάμεων στη βόρεια Αφρική και να περιορίσει ακόμη περισσότερο την αιγυπτιακή επιρροή.
Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί κρατούν αποστάσεις από τις αμφισβητούμενες περιοχές
Παρά τα σημαντικά γεωπολιτικά οφέλη για την Άγκυρα, η συμφωνία δεν συνεπάγεται άμεση έναρξη ερευνών για υδρογονάνθρακες στις επίμαχες θαλάσσιες ζώνες.
Οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες δύσκολα θα αναλάβουν το ρίσκο να επενδύσουν σε περιοχές τις οποίες η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούν ότι δεν ανήκουν στην τουρκολιβυκή οριοθέτηση.
Η Claudia Gazzini του Crisis Group δήλωσε στο Agenzia Nova ότι δεν αναμένει από διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες να προχωρήσουν ενεργά σε έρευνες ή επενδύσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Από την πλευρά του, το SETA υποστηρίζει ότι οι περιοχές έρευνας που καλύπτει η τουρκολιβυκή συμφωνία δεν περιλαμβάνουν, προς το παρόν, τις θαλάσσιες ζώνες που αμφισβητούνται με την Ελλάδα.
Η τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO κατέχει ποσοστό 40% στο υπεράκτιο οικόπεδο O7, σε περιοχή βαθέων υδάτων περίπου 140 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Βεγγάζης. Διαχειριστής του οικοπέδου είναι η Repsol.
Την ίδια στιγμή, η Chevron διαθέτει άδειες έρευνας για τέσσερα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης.
Ωστόσο, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει αναγνωρίσει ότι τα συγκεκριμένα οικόπεδα δεν «επηρεάζουν άμεσα την υφαλοκρηπίδα μας».
Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, η συμφωνία δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε νέες ενεργειακές επενδύσεις για την Τουρκία.
Ο 26ος μεσημβρινός ως πιθανό σημείο ανάφλεξης
Το σημαντικότερο κέρδος για την Άγκυρα είναι ότι αποκτά ένα πρόσθετο νομικό επιχείρημα για να αμφισβητεί έργα που θεωρεί ότι υπερβαίνουν τη θαλάσσια γραμμή που προωθεί.
Το SETA επισημαίνει ειδικά τις ελληνικές ερευνητικές δραστηριότητες ανατολικά του 26ου μεσημβρινού ως το σημείο που θα μπορούσε να προκαλέσει τουρκικές ναυτικές αναπτύξεις.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο κίνδυνος να σημειωθεί ναυτικό επεισόδιο θεωρείται υψηλός.
Η Τουρκία, από δύναμη που βρισκόταν στο περιθώριο των περιφερειακών θαλάσσιων διευθετήσεων, επιχειρεί πλέον να εξελιχθεί σε βασικό ρυθμιστή των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το έχει επιτύχει προσεγγίζοντας μια λιβυκή πολιτική παράταξη την οποία οι αντίπαλοί της είχαν κάποτε εξοπλίσει εναντίον της.
Το ερώτημα είναι εάν αυτή η διπλωματική επιτυχία θα μετατραπεί σε πραγματικό ενεργειακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα ή εάν θα οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο.
Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία αυξάνει την αβεβαιότητα για τις ενεργειακές επενδύσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει τον κίνδυνο η περιοχή να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο διπλωματικών και στρατιωτικών εντάσεων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών