«Η παρένθετη μητρότητα είναι μια νέα μορφή εμπορίας ανθρώπων»
«Η εξάρθρωση του κυκλώματος εμπορίας βρεφών και εκμετάλλευσης παρένθετων μητέρων της Κρήτης, έπρεπε να έχει δείξει στην Ελλάδα πως η παρένθετη μητρότητα δεν μπορεί να προστατεύσει ευάλωτες γυναίκες, κάτω από κανένα νομικό πλαίσιο».
Η γαλλοαμερικανίδα Ολίβια Μαουρέλ μετά από εξέταση DNA που έκανε στα 30 της χρόνια, ανακάλυψε, ότι γεννήθηκε μέσω παρένθετης μητρότητας στο Κεντάκι των ΗΠΑ το 1991.
Η γυναίκα που την κυοφόρησε ζούσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
H ίδια τραυματίστηκε ανεπανόρθωτα ψυχολογικά, καθώς η γέννησή της ήταν αποτέλεσμα μιας συμφωνίας με πολλά θύματα, όπως λέει.
Σήμερα, η 35χρονη Ολίβια, μιλάει διεθνώς «κατά μιας βιομηχανίας που εκμεταλλεύεται ευάλωτες γυναίκες και χωρίζει σκόπιμα τα παιδιά από τις βιολογικές τους μητέρες».
Τα τελευταία πέντε χρόνια έχει αφιερώσει τη ζωή της στον αγώνα για την οριστική κατάργησή της με μια ασταμάτητη δράση και δεκάδες διαλέξεις, από τον ΟΗΕ και κορυφαία πανεπιστήμια έως το Ευρωκοινοβούλιο. ΄Εγραψε το βιβλίο «που είσαι μαμά», ενώ στις 9 Σεπτεμβρίου έγινε Εκτελεστική Διευθύντρια της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα, η οποία υπογράφηκε το 2023 από 100 ειδικούς από 75 διαφορετικές χώρες με στόχο την καθολική κατάργηση της παρένθετης μητρότητας.
Η Μαουρέλ, μητέρα 3 παιδιών, ζητά από την Ελλάδα να αφυπνιστεί από το καμπανάκι που χτύπησε εντός των συνόρων της το 2023 με την εξάρθρωση του κυκλώματος της Κρήτης και τη στρατολόγηση 169 γυναικών και σοκάρει με τα στοιχεία που παραθέτει.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις η παγκόσμια αγορά παρένθετης μητρότητας προβλέπεται να ξεπεράσει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034.
Η Ολίβια Μαουρέλ στο ΒΝ
«Σας ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον σας για την ιστορία μου και για το έργο της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που διαδραματίζει πράγματι πολύ σημαντικό ρόλο στον διεθνή διάλογο σχετικά με την παρένθετη μητρότητα.
Ελπίζω οι αλήθειες μου και τα στοιχεία να κάνουν τους Έλληνες να κατανοήσουν γιατί αγωνιζόμαστε να καταργηθεί αυτό το νέο είδος trafficking».
-Πόσο γρήγορα υιοθετείται και αναπτύσσεται αυτή η διαδικασία της παρένθετης μητρότητας παγκοσμίως;
Η πρώτη επιτυχημένη εγκυμοσύνη που περιγράφεται γενικά ως σύγχρονη παρένθετη μητρότητα αναφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1985.
Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι ότι περισσότερα από σαράντα χρόνια αργότερα, δεν έχουμε ακόμη αξιόπιστα στοιχεία παγκοσμίως για τον αριθμό των παιδιών που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας, καθώς η διασυνοριακή παρένθετη μητρότητα καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη μέτρησή της.
Είναι δύσκολο να δοθεί ένας ακριβής ρυθμός, καθώς δεν υπάρχει διεθνές μητρώο για τις συμφωνίες παρένθετης μητρότητας και ένα σημαντικό μέρος της πρακτικής αφορά διασυνοριακές διαδικασίες. Ίσως μία από τις πιο σαφείς ενδείξεις για την τρέχουσα κατάσταση είναι η εξέταση της ίδιας της αγοράς.
Σύμφωνα με την Global Market Insights, η παγκόσμια αγορά παρένθετης μητρότητας εκτιμήθηκε στα 27,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και προβλέπεται να ξεπεράσει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί σε εκτιμώμενο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 24,6%.
Φυσικά, πρόκειται για εκτιμήσεις της αγοράς και όχι για επίσημα στατιστικά στοιχεία γεννήσεων, ενώ διάφορες μελέτες υπολογίζουν το μέγεθος του κλάδου με διαφορετικό τρόπο• ωστόσο, ακόμη και με αυτή την επιφύλαξη, η τάση είναι ξεκάθαρη: η παρένθετη μητρότητα επεκτείνεται με εξαιρετικά ταχείς ρυθμούς. Δεν μιλάμε πλέον για μεμονωμένες συμφωνίες μεταξύ ιδιωτών: υπάρχουν γραφεία, κλινικές γονιμότητας, δικηγόροι, άτομα που αναζητούν ενδιαφερόμενα μέρη, δότριες ωαρίων και άλλοι διαμεσολαβητές που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, αποκομίζοντας όλοι έσοδα από τη διαδικασία. Αυτή η εμπορική επέκταση είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους πιστεύω ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να εξετάσουν το ζήτημα της παρένθετης μητρότητας πολύ πιο σοβαρά.
-Μπορεί ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο να διασφαλίσει ότι γυναίκες χωρίς τη θέλησή τους ή γυναίκες στα όρια της φτώχιας δεν θα γίνουν κρίκος αυτής της αλυσίδας;
Δεν πιστεύω ότι κάποιο νομικό πλαίσιο μπορεί να το εγγυηθεί αυτό και, δυστυχώς, η Ελλάδα μας δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του λόγου για τον οποίο συμβαίνει αυτό. Το 2023, η ελληνική αστυνομία εξάρθρωσε μια εγκληματική οργάνωση που δρούσε γύρω από κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Κρήτη: 169 ευάλωτες αλλοδαπές γυναίκες είχαν στρατολογηθεί και μεταφερθεί στην Ελλάδα για να χρησιμοποιηθούν ως δότριες ωαρίων ή παρένθετες μητέρες.
Η οργάνωση χρέωνε τους πελάτες ποσά της τάξης των 70.000 έως 100.000 ευρώ για ένα πρόγραμμα παρένθετης μητρότητας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το κόστος έφτανε τις 120.000 ευρώ. Αυτά συνέβησαν σε μια ευρωπαϊκή χώρα όπου η παρένθετη μητρότητα ήταν νόμιμη και διέπονταν από ρυθμιστικό πλαίσιο.
Επομένως, όταν ακούω ότι το ζήτημα της εκμετάλλευσης μπορεί να επιλυθεί απλώς με «καλύτερη ρύθμιση», θεωρώ ότι οφείλουμε να λάβουμε υπόψη περιπτώσεις όπως αυτή της Κρήτης. Μια ρύθμιση μπορεί να μεταβάλει τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται η παρένθετη μητρότητα, αλλά δεν μπορεί να εξαλείψει τα οικονομικά συμφέροντα, τους μεσάζοντες ή την ευαλωτότητα των γυναικών.
Όσον αφορά τις γυναίκες, περιστατικά όπως αυτό της Κρήτης αποδεικνύουν ότι η εμπορία ανθρώπων και η αναπαραγωγική εκμετάλλευση δεν αποτελούν θεωρητικούς κινδύνους, ενώ το ζήτημα έχει απασχολήσει και τα Ηνωμένα Έθνη. Το 2025, η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών, Reem Alsalem, αφιέρωσε ολόκληρη έκθεση στις διάφορες μορφές βίας και εκμετάλλευσης που πλήττουν γυναίκες και κορίτσια στο πλαίσιο της παρένθετης μητρότητας.
Υπάρχει, επίσης, το παιδί: το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει την πώληση παιδιών ως μια συναλλαγή κατά την οποία ένα παιδί μεταβιβάζεται από ένα άτομο ή ομάδα ατόμων σε κάποιο άλλο, έναντι αμοιβής ή άλλου ανταλλάγματος.
Όργανα του ΟΗΕ έχουν προειδοποιήσει ρητά ότι οι συμφωνίες παρένθετης μητρότητας ενδέχεται, υπό ορισμένες συνθήκες, να εμπίπτουν στο ζήτημα της πώλησης παιδιών. Αυτό θα έπρεπε τουλάχιστον να μας ωθήσει να εξετάσουμε πέρα από το επιχείρημα ότι «όλοι συναίνεσαν».
Η συναίνεση είναι σημαντική, ωστόσο δεν δίνει απάντηση σε κάθε ερώτημα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
-Πόσο μπορεί να συνδέονται οι παράνομες υιοθεσίες με τη παρένθετη μητρότητα;
Πρέπει να προσέχουμε να μη συγχέουμε δύο διαφορετικά ζητήματα.
Το σημαντικό στοιχείο στην υπόθεση της Κρήτης είναι ότι το ίδιο εγκληματικό δίκτυο εμπλεκόταν ταυτόχρονα σε διάφορες δραστηριότητες: την εκμετάλλευση γυναικών για παρένθετη μητρότητα και δωρεά ωαρίων, την πλαστογράφηση εγγράφων και τις παράνομες υιοθεσίες έναντι αμοιβής.
Σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, όταν οι πελάτες προέρχονταν από χώρες όπου η παρένθετη μητρότητα απαγορευόταν, τα παιδιά που γεννιούνταν μέσω αυτής της διαδικασίας μπορούσαν να εμφανιστούν ως προϊόντα υιοθεσίας, προκειμένου να παρακαμφθούν οι σχετικοί περιορισμοί.
Επομένως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η σύνδεση ήταν πολύ άμεση και σαφής. Ωστόσο, θα απέφευγα να βγάλω γενικά συμπεράσματα για το ίδιο το ζήτημα της υιοθεσίας με βάση αυτό το περιστατικό.
Πρόκειται για ξεχωριστές νομικές και ανθρώπινες πραγματικότητες, καθεμία με τις δικές της ιδιαιτερότητες και πολυπλοκότητες.
Αυτό που αναδεικνύει η υπόθεση της Κρήτης είναι πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η κατάσταση όταν η αναπαραγωγή, τα μεγάλα χρηματικά ποσά, οι διαμεσολαβητές και η διασυνοριακή καταστρατήγηση του νόμου συγκλίνουν στο ίδιο σύστημα.
Όταν τα παιδιά και οι γυναίκες γίνονται μέρος μιας αγοράς που εμπλέκει πολλαπλά πρόσωπα και οικονομικά συμφέροντα, το όριο ανάμεσα σε αυτό που παρουσιάζεται ως νόμιμο και σε αυτό που καθίσταται εγκληματικό μπορεί να γίνει ανησυχητικά δυσδιάκριτο.
–Υπάρχουν παιδιά που μεγάλωσαν μέσω παρένθετης μητρότητας και είναι πλέον πάνω από 30 ετών, όπως εσείς. Ποιο είναι το μήνυμα που παίρνεται από αυτά τα παιδιά;
Δυστυχώς δεν διαθέτουμε επαρκή, αξιόπιστα δεδομένα από μακροχρόνιες έρευνες για άτομα που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας, ώστε να διαπιστώσουμε ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις στη διάρκεια της ζωής τους. Οι υπάρχουσες μελέτες αφορούν σχετικά μικρές ομάδες, οι συμμετέχοντες χάνονται κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας παρακολούθησης και οι οικογένειες που συμφωνούν να συμμετάσχουν στην έρευνα δεν είναι απαραίτητα αντιπροσωπευτικές του συνόλου των οικογενειών που έχουν προχωρήσει σε παρένθετη μητρότητα. Επομένως, δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς σήμερα να ισχυριστεί υπεύθυνα πως η επιστήμη έχει αποδείξει ότι η παρένθετη μητρότητα δεν έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις για τα παιδιά.
Αυτό που διαθέτουμε είναι οι φωνές των ανθρώπων που γεννήθηκαν μέσω αυτών των διαδικασιών**.
Κάποιοι από εμάς εγείρουμε ερωτήματα σχετικά με την ταυτότητα, την καταγωγή, τους γενετικούς δεσμούς και τον αποχωρισμό από τη γυναίκα που μας κυοφόρησε και μας γέννησε, ενώ άλλοι ενδέχεται να βιώνουν τις ιστορίες τους με διαφορετικό τρόπο. Επί χρόνια ρωτούσαμε τους υποψήφιους γονείς αν είναι ικανοποιημένοι, και πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να ρωτήσουμε τους ανθρώπους που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας τι σημαίνει αυτό για εκείνους δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια αργότερα**. Αυτός είναι πλέον ένας από τους τομείς έρευνας που επιθυμώ να αναπτύξω μέσα από τη δράση μου στο πλαίσιο της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα.
Τα δικά μου βιώματα ωστόσο είναι ο οδηγός μου.
Καθώς μεγάλωνα, ένιωσα πολύ νωρίς ότι κάτι σχετικά με την καταγωγή μου δεν έβγαζε νόημα. Στην εφηβεία, άρχισα να αναζητώ απαντήσεις. Πολλά χρόνια αργότερα, η εξέταση DNA άνοιξε μια πόρτα που παρέμενε κλειστή σε όλη τη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας και μου επέτρεψε τελικά να ανακαλύψω μέλη της βιολογικής μου οικογένειας και να κατανοήσω πολύ περισσότερα για την καταγωγή μου.
Το πιο δύσκολο κομμάτι για μένα ήταν να συνειδητοποιήσω ότι ο αποχωρισμός μου από τη γυναίκα που με κυοφόρησε και με γέννησε δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου ατυχήματος, θανάτου ή αναπόφευκτης τραγωδίας, αλλά είχε αποφασιστεί πριν καν συλληφθώ.
Αργότερα, έγινα και η ίδια μητέρα: έχω τρία παιδιά, και η εγκυμοσύνη καθώς και η μητρότητα άλλαξαν ριζικά τον τρόπο που έβλεπα τη δική μου ιστορία. Ένα μωρό δεν ξεκινά την ιστορία του τη στιγμή της γέννησης: επί εννέα μήνες, ολόκληρος ο κόσμος του είναι το σώμα μιας γυναίκας — η φωνή της, οι κινήσεις της, ο χτύπος της καρδιάς της, η μυρωδιά της. Η γέννηση αποτελεί τη συνέχεια αυτής της σχέσης, όχι την αρχή της.
Η εμπειρία μου με οδήγησε τελικά να μιλήσω δημόσια για την παρένθετη μητρότητα και να συμμετάσχω στη Διακήρυξη της Καζαμπλάνκα. Σήμερα είμαι Εκτελεστική Διευθύντριά της και συνεργάζομαι με ένα διεθνές δίκτυο ειδικών που έχουν δεσμευτεί για την καθολική κατάργηση της παρένθετης μητρότητας.
-Ποιο μήνυμα στέλνετε στην ελληνική κοινωνία;
Αν μπορούσα να απευθύνω ένα μήνυμα ειδικά στην ελληνική κοινωνία, θα ήταν το εξής: Η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει τόσο την προοπτική της ρυθμιζόμενης παρένθετης μητρότητας όσο και ορισμένες από τις πιο σκοτεινές μορφές εκμετάλλευσης που μπορούν να αναπτυχθούν γύρω από αυτήν. Η υπόθεση της Κρήτης δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως έργο μερικών εγκληματιών• οφείλει να δώσει το έναυσμα για έναν πολύ βαθύτερο προβληματισμό: ποιες συνθήκες κατέστησαν δυνατό ένα τέτοιο σύστημα εξαρχής; Η επιθυμία για ένα παιδί μπορεί να είναι εξαιρετικά βαθιά και τρέφω τεράστια κατανόηση για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας.
Ωστόσο, η κατανόηση αυτή δεν επιβάλλει να μετατρέψουμε την εν λόγω επιθυμία σε δικαίωμα πάνω στο σώμα ενός άλλου ανθρώπου ή σε δικαίωμα απόκτησης παιδιού.
Θα χαιρόμουν ιδιαίτερα να επισκεφθώ κάποια στιγμή την Ελλάδα και να συνεχίσω αυτή τη συζήτηση με Έλληνες ακαδημαϊκούς, γιατρούς, νομικούς, φεμινίστριες, υπερασπιστές των δικαιωμάτων του παιδιού και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει σε αυτόν τον διεθνή διάλογο.
www.bankingnews.gr
Η γαλλοαμερικανίδα Ολίβια Μαουρέλ μετά από εξέταση DNA που έκανε στα 30 της χρόνια, ανακάλυψε, ότι γεννήθηκε μέσω παρένθετης μητρότητας στο Κεντάκι των ΗΠΑ το 1991.
Η γυναίκα που την κυοφόρησε ζούσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
H ίδια τραυματίστηκε ανεπανόρθωτα ψυχολογικά, καθώς η γέννησή της ήταν αποτέλεσμα μιας συμφωνίας με πολλά θύματα, όπως λέει.
Σήμερα, η 35χρονη Ολίβια, μιλάει διεθνώς «κατά μιας βιομηχανίας που εκμεταλλεύεται ευάλωτες γυναίκες και χωρίζει σκόπιμα τα παιδιά από τις βιολογικές τους μητέρες».
Τα τελευταία πέντε χρόνια έχει αφιερώσει τη ζωή της στον αγώνα για την οριστική κατάργησή της με μια ασταμάτητη δράση και δεκάδες διαλέξεις, από τον ΟΗΕ και κορυφαία πανεπιστήμια έως το Ευρωκοινοβούλιο. ΄Εγραψε το βιβλίο «που είσαι μαμά», ενώ στις 9 Σεπτεμβρίου έγινε Εκτελεστική Διευθύντρια της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα, η οποία υπογράφηκε το 2023 από 100 ειδικούς από 75 διαφορετικές χώρες με στόχο την καθολική κατάργηση της παρένθετης μητρότητας.
Η Μαουρέλ, μητέρα 3 παιδιών, ζητά από την Ελλάδα να αφυπνιστεί από το καμπανάκι που χτύπησε εντός των συνόρων της το 2023 με την εξάρθρωση του κυκλώματος της Κρήτης και τη στρατολόγηση 169 γυναικών και σοκάρει με τα στοιχεία που παραθέτει.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις η παγκόσμια αγορά παρένθετης μητρότητας προβλέπεται να ξεπεράσει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034.
Η Ολίβια Μαουρέλ στο ΒΝ
«Σας ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον σας για την ιστορία μου και για το έργο της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που διαδραματίζει πράγματι πολύ σημαντικό ρόλο στον διεθνή διάλογο σχετικά με την παρένθετη μητρότητα.
Ελπίζω οι αλήθειες μου και τα στοιχεία να κάνουν τους Έλληνες να κατανοήσουν γιατί αγωνιζόμαστε να καταργηθεί αυτό το νέο είδος trafficking».
-Πόσο γρήγορα υιοθετείται και αναπτύσσεται αυτή η διαδικασία της παρένθετης μητρότητας παγκοσμίως;
Η πρώτη επιτυχημένη εγκυμοσύνη που περιγράφεται γενικά ως σύγχρονη παρένθετη μητρότητα αναφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1985.
Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι ότι περισσότερα από σαράντα χρόνια αργότερα, δεν έχουμε ακόμη αξιόπιστα στοιχεία παγκοσμίως για τον αριθμό των παιδιών που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας, καθώς η διασυνοριακή παρένθετη μητρότητα καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη μέτρησή της.
Είναι δύσκολο να δοθεί ένας ακριβής ρυθμός, καθώς δεν υπάρχει διεθνές μητρώο για τις συμφωνίες παρένθετης μητρότητας και ένα σημαντικό μέρος της πρακτικής αφορά διασυνοριακές διαδικασίες. Ίσως μία από τις πιο σαφείς ενδείξεις για την τρέχουσα κατάσταση είναι η εξέταση της ίδιας της αγοράς.
Σύμφωνα με την Global Market Insights, η παγκόσμια αγορά παρένθετης μητρότητας εκτιμήθηκε στα 27,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και προβλέπεται να ξεπεράσει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί σε εκτιμώμενο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 24,6%.
Φυσικά, πρόκειται για εκτιμήσεις της αγοράς και όχι για επίσημα στατιστικά στοιχεία γεννήσεων, ενώ διάφορες μελέτες υπολογίζουν το μέγεθος του κλάδου με διαφορετικό τρόπο• ωστόσο, ακόμη και με αυτή την επιφύλαξη, η τάση είναι ξεκάθαρη: η παρένθετη μητρότητα επεκτείνεται με εξαιρετικά ταχείς ρυθμούς. Δεν μιλάμε πλέον για μεμονωμένες συμφωνίες μεταξύ ιδιωτών: υπάρχουν γραφεία, κλινικές γονιμότητας, δικηγόροι, άτομα που αναζητούν ενδιαφερόμενα μέρη, δότριες ωαρίων και άλλοι διαμεσολαβητές που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, αποκομίζοντας όλοι έσοδα από τη διαδικασία. Αυτή η εμπορική επέκταση είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους πιστεύω ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να εξετάσουν το ζήτημα της παρένθετης μητρότητας πολύ πιο σοβαρά.
-Μπορεί ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο να διασφαλίσει ότι γυναίκες χωρίς τη θέλησή τους ή γυναίκες στα όρια της φτώχιας δεν θα γίνουν κρίκος αυτής της αλυσίδας;
Δεν πιστεύω ότι κάποιο νομικό πλαίσιο μπορεί να το εγγυηθεί αυτό και, δυστυχώς, η Ελλάδα μας δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του λόγου για τον οποίο συμβαίνει αυτό. Το 2023, η ελληνική αστυνομία εξάρθρωσε μια εγκληματική οργάνωση που δρούσε γύρω από κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Κρήτη: 169 ευάλωτες αλλοδαπές γυναίκες είχαν στρατολογηθεί και μεταφερθεί στην Ελλάδα για να χρησιμοποιηθούν ως δότριες ωαρίων ή παρένθετες μητέρες.
Η οργάνωση χρέωνε τους πελάτες ποσά της τάξης των 70.000 έως 100.000 ευρώ για ένα πρόγραμμα παρένθετης μητρότητας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το κόστος έφτανε τις 120.000 ευρώ. Αυτά συνέβησαν σε μια ευρωπαϊκή χώρα όπου η παρένθετη μητρότητα ήταν νόμιμη και διέπονταν από ρυθμιστικό πλαίσιο.
Επομένως, όταν ακούω ότι το ζήτημα της εκμετάλλευσης μπορεί να επιλυθεί απλώς με «καλύτερη ρύθμιση», θεωρώ ότι οφείλουμε να λάβουμε υπόψη περιπτώσεις όπως αυτή της Κρήτης. Μια ρύθμιση μπορεί να μεταβάλει τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται η παρένθετη μητρότητα, αλλά δεν μπορεί να εξαλείψει τα οικονομικά συμφέροντα, τους μεσάζοντες ή την ευαλωτότητα των γυναικών.
Όσον αφορά τις γυναίκες, περιστατικά όπως αυτό της Κρήτης αποδεικνύουν ότι η εμπορία ανθρώπων και η αναπαραγωγική εκμετάλλευση δεν αποτελούν θεωρητικούς κινδύνους, ενώ το ζήτημα έχει απασχολήσει και τα Ηνωμένα Έθνη. Το 2025, η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών, Reem Alsalem, αφιέρωσε ολόκληρη έκθεση στις διάφορες μορφές βίας και εκμετάλλευσης που πλήττουν γυναίκες και κορίτσια στο πλαίσιο της παρένθετης μητρότητας.
Υπάρχει, επίσης, το παιδί: το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει την πώληση παιδιών ως μια συναλλαγή κατά την οποία ένα παιδί μεταβιβάζεται από ένα άτομο ή ομάδα ατόμων σε κάποιο άλλο, έναντι αμοιβής ή άλλου ανταλλάγματος.
Όργανα του ΟΗΕ έχουν προειδοποιήσει ρητά ότι οι συμφωνίες παρένθετης μητρότητας ενδέχεται, υπό ορισμένες συνθήκες, να εμπίπτουν στο ζήτημα της πώλησης παιδιών. Αυτό θα έπρεπε τουλάχιστον να μας ωθήσει να εξετάσουμε πέρα από το επιχείρημα ότι «όλοι συναίνεσαν».
Η συναίνεση είναι σημαντική, ωστόσο δεν δίνει απάντηση σε κάθε ερώτημα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
-Πόσο μπορεί να συνδέονται οι παράνομες υιοθεσίες με τη παρένθετη μητρότητα;
Πρέπει να προσέχουμε να μη συγχέουμε δύο διαφορετικά ζητήματα.
Το σημαντικό στοιχείο στην υπόθεση της Κρήτης είναι ότι το ίδιο εγκληματικό δίκτυο εμπλεκόταν ταυτόχρονα σε διάφορες δραστηριότητες: την εκμετάλλευση γυναικών για παρένθετη μητρότητα και δωρεά ωαρίων, την πλαστογράφηση εγγράφων και τις παράνομες υιοθεσίες έναντι αμοιβής.
Σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, όταν οι πελάτες προέρχονταν από χώρες όπου η παρένθετη μητρότητα απαγορευόταν, τα παιδιά που γεννιούνταν μέσω αυτής της διαδικασίας μπορούσαν να εμφανιστούν ως προϊόντα υιοθεσίας, προκειμένου να παρακαμφθούν οι σχετικοί περιορισμοί.
Επομένως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η σύνδεση ήταν πολύ άμεση και σαφής. Ωστόσο, θα απέφευγα να βγάλω γενικά συμπεράσματα για το ίδιο το ζήτημα της υιοθεσίας με βάση αυτό το περιστατικό.
Πρόκειται για ξεχωριστές νομικές και ανθρώπινες πραγματικότητες, καθεμία με τις δικές της ιδιαιτερότητες και πολυπλοκότητες.
Αυτό που αναδεικνύει η υπόθεση της Κρήτης είναι πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η κατάσταση όταν η αναπαραγωγή, τα μεγάλα χρηματικά ποσά, οι διαμεσολαβητές και η διασυνοριακή καταστρατήγηση του νόμου συγκλίνουν στο ίδιο σύστημα.
Όταν τα παιδιά και οι γυναίκες γίνονται μέρος μιας αγοράς που εμπλέκει πολλαπλά πρόσωπα και οικονομικά συμφέροντα, το όριο ανάμεσα σε αυτό που παρουσιάζεται ως νόμιμο και σε αυτό που καθίσταται εγκληματικό μπορεί να γίνει ανησυχητικά δυσδιάκριτο.
–Υπάρχουν παιδιά που μεγάλωσαν μέσω παρένθετης μητρότητας και είναι πλέον πάνω από 30 ετών, όπως εσείς. Ποιο είναι το μήνυμα που παίρνεται από αυτά τα παιδιά;
Δυστυχώς δεν διαθέτουμε επαρκή, αξιόπιστα δεδομένα από μακροχρόνιες έρευνες για άτομα που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας, ώστε να διαπιστώσουμε ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις στη διάρκεια της ζωής τους. Οι υπάρχουσες μελέτες αφορούν σχετικά μικρές ομάδες, οι συμμετέχοντες χάνονται κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας παρακολούθησης και οι οικογένειες που συμφωνούν να συμμετάσχουν στην έρευνα δεν είναι απαραίτητα αντιπροσωπευτικές του συνόλου των οικογενειών που έχουν προχωρήσει σε παρένθετη μητρότητα. Επομένως, δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς σήμερα να ισχυριστεί υπεύθυνα πως η επιστήμη έχει αποδείξει ότι η παρένθετη μητρότητα δεν έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις για τα παιδιά.
Αυτό που διαθέτουμε είναι οι φωνές των ανθρώπων που γεννήθηκαν μέσω αυτών των διαδικασιών**.
Κάποιοι από εμάς εγείρουμε ερωτήματα σχετικά με την ταυτότητα, την καταγωγή, τους γενετικούς δεσμούς και τον αποχωρισμό από τη γυναίκα που μας κυοφόρησε και μας γέννησε, ενώ άλλοι ενδέχεται να βιώνουν τις ιστορίες τους με διαφορετικό τρόπο. Επί χρόνια ρωτούσαμε τους υποψήφιους γονείς αν είναι ικανοποιημένοι, και πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να ρωτήσουμε τους ανθρώπους που γεννήθηκαν μέσω παρένθετης μητρότητας τι σημαίνει αυτό για εκείνους δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια αργότερα**. Αυτός είναι πλέον ένας από τους τομείς έρευνας που επιθυμώ να αναπτύξω μέσα από τη δράση μου στο πλαίσιο της Διακήρυξης της Καζαμπλάνκα.
Τα δικά μου βιώματα ωστόσο είναι ο οδηγός μου.
Καθώς μεγάλωνα, ένιωσα πολύ νωρίς ότι κάτι σχετικά με την καταγωγή μου δεν έβγαζε νόημα. Στην εφηβεία, άρχισα να αναζητώ απαντήσεις. Πολλά χρόνια αργότερα, η εξέταση DNA άνοιξε μια πόρτα που παρέμενε κλειστή σε όλη τη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας και μου επέτρεψε τελικά να ανακαλύψω μέλη της βιολογικής μου οικογένειας και να κατανοήσω πολύ περισσότερα για την καταγωγή μου.
Το πιο δύσκολο κομμάτι για μένα ήταν να συνειδητοποιήσω ότι ο αποχωρισμός μου από τη γυναίκα που με κυοφόρησε και με γέννησε δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου ατυχήματος, θανάτου ή αναπόφευκτης τραγωδίας, αλλά είχε αποφασιστεί πριν καν συλληφθώ.
Αργότερα, έγινα και η ίδια μητέρα: έχω τρία παιδιά, και η εγκυμοσύνη καθώς και η μητρότητα άλλαξαν ριζικά τον τρόπο που έβλεπα τη δική μου ιστορία. Ένα μωρό δεν ξεκινά την ιστορία του τη στιγμή της γέννησης: επί εννέα μήνες, ολόκληρος ο κόσμος του είναι το σώμα μιας γυναίκας — η φωνή της, οι κινήσεις της, ο χτύπος της καρδιάς της, η μυρωδιά της. Η γέννηση αποτελεί τη συνέχεια αυτής της σχέσης, όχι την αρχή της.
Η εμπειρία μου με οδήγησε τελικά να μιλήσω δημόσια για την παρένθετη μητρότητα και να συμμετάσχω στη Διακήρυξη της Καζαμπλάνκα. Σήμερα είμαι Εκτελεστική Διευθύντριά της και συνεργάζομαι με ένα διεθνές δίκτυο ειδικών που έχουν δεσμευτεί για την καθολική κατάργηση της παρένθετης μητρότητας.
-Ποιο μήνυμα στέλνετε στην ελληνική κοινωνία;
Αν μπορούσα να απευθύνω ένα μήνυμα ειδικά στην ελληνική κοινωνία, θα ήταν το εξής: Η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει τόσο την προοπτική της ρυθμιζόμενης παρένθετης μητρότητας όσο και ορισμένες από τις πιο σκοτεινές μορφές εκμετάλλευσης που μπορούν να αναπτυχθούν γύρω από αυτήν. Η υπόθεση της Κρήτης δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως έργο μερικών εγκληματιών• οφείλει να δώσει το έναυσμα για έναν πολύ βαθύτερο προβληματισμό: ποιες συνθήκες κατέστησαν δυνατό ένα τέτοιο σύστημα εξαρχής; Η επιθυμία για ένα παιδί μπορεί να είναι εξαιρετικά βαθιά και τρέφω τεράστια κατανόηση για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας.
Ωστόσο, η κατανόηση αυτή δεν επιβάλλει να μετατρέψουμε την εν λόγω επιθυμία σε δικαίωμα πάνω στο σώμα ενός άλλου ανθρώπου ή σε δικαίωμα απόκτησης παιδιού.
Θα χαιρόμουν ιδιαίτερα να επισκεφθώ κάποια στιγμή την Ελλάδα και να συνεχίσω αυτή τη συζήτηση με Έλληνες ακαδημαϊκούς, γιατρούς, νομικούς, φεμινίστριες, υπερασπιστές των δικαιωμάτων του παιδιού και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει σε αυτόν τον διεθνή διάλογο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών