ΑΠΕ: Περισσότερος χώρος για τα παλιά ώριμα έργα στο νέο χωροταξικό – Ποια έργα ΑΠΕ διασώζονται και τι αλλάζει

Σημαντικές αλλαγές για τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία ή έχουν προχωρήσει στην αδειοδοτική διαδικασία φέρνει η νέα Υπουργική Απόφαση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ. Το τελικό κείμενο διατηρεί τον βασικό κορμό των μεταβατικών ρυθμίσεων του σχεδίου, αλλά διευρύνει αισθητά τις περιπτώσεις στις οποίες έργα μπορούν να συνεχίσουν να αξιολογούνται και να αδειοδοτούνται με βάση το προηγούμενο καθεστώς.

 

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το εύρος των δικαιωμάτων που διατηρούν τα ήδη αδειοδοτημένα ή ώριμα έργα. Η τελική ρύθμιση δεν περιορίζεται πλέον στην απλή ολοκλήρωση έργων που είχαν λάβει άδειες πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΥΑ, αλλά επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, τροποποιήσεις, ανανεώσεις και την έκδοση νέων εγκρίσεων με βάση το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο.

 

 

Για τα έργα που λειτουργούν νόμιμα κατά την έναρξη ισχύος της ΥΑ, η τελική διατύπωση είναι ευνοϊκότερη σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Ενώ το σχέδιο συνέδεε τη διατήρηση των εγκαταστάσεων με τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας, η τελική ΥΑ προβλέπει ότι τα νομίμως λειτουργούντα έργα διατηρούνται μέχρι την παύση της λειτουργίας τους.

 

Παράλληλα, οι ανανεώσεις των σχετικών αδειών μπορούν να γίνονται με βάση τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από τη νέα ΥΑ, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένα σαφέστερο μεταβατικό καθεστώς για επενδύσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί και λειτουργούν. 

 

Ανάλογη προστασία παρέχεται στις άδειες εγκατάστασης. Οι ήδη εκδοθείσες άδειες συνεχίζουν να εκτελούνται μέχρι τη λήξη τους, ενώ η τελική ΥΑ επεκτείνει ρητά τη δυνατότητα τροποποίησής τους  και για την προσθήκη συστήματος αποθήκευσης. Η ίδια λογική επεκτείνεται και σε κάθε άλλη απαιτούμενη άδεια ή έγκριση.

 

 

Η προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά νέα στοιχεία της τελικής ρύθμισης. Στο αρχικό σχέδιο δεν υπήρχε αντίστοιχη συστηματική πρόβλεψη, ενώ πλέον η αποθήκευση αναφέρεται ρητά στις τροποποιήσεις αδειών εγκατάστασης, αποφάσεων έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) και Πρότυπων Περιβαλλοντικών Δεσμεύσεων (ΠΠΔ), αλλά και σε άλλες περιπτώσεις μεταβολών των έργων.

 

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τις τροποποιήσεις περιβαλλοντικών αδειών. Η τελική ΥΑ διευκρινίζει ότι   και η προσθήκη συστήματος αποθήκευσης μπορεί να υπαχθεί στο 

 

προηγούμενο καθεστώς, ακόμη και όταν η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή κρίνει ότι για την τροποποίηση απαιτείται η υποβολή νέας Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

Το ίδιο μοντέλο ακολουθείται και για έργα που διαθέτουν Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις ή βεβαίωση απαλλαγής από περιβαλλοντική αδειοδότηση. Τα έργα αυτά μπορούν, υπό τις προϋποθέσεις της ΥΑ, να συνεχίσουν να λαμβάνουν άδειες και εγκρίσεις με βάση το προηγούμενο πλαίσιο, ενώ προβλέπονται πλέον ρητά τροποποιήσεις και προσθήκη αποθήκευσης.

 

 

Μία από τις πλέον ουσιαστικές διαφοροποιήσεις αφορά τους φακέλους των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Το σχέδιο προέβλεπε προστασία για φακέλους που είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026. Η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν περιλαμβάνεται τελικά στην ΥΑ. Το τελικό κείμενο προβλέπει ότι οι φάκελοι που έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως την έναρξη ισχύος της νέας ρύθμισης συνεχίζουν να αξιολογούνται με βάση τις παλαιές διατάξεις.

Παράλληλα, μπορούν να τροποποιούνται ή να συμπληρώνονται πριν από την έκδοση της ΑΕΠΟ, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο από την αρμόδια περιβαλλοντική αρχή.

 

Η αλλαγή αυτή διευρύνει πρακτικά τον αριθμό των έργων που μπορούν να αξιοποιήσουν το μεταβατικό καθεστώς, καθώς το προηγούμενο αυστηρό χρονικό όριο αντικαθίσταται από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της ΥΑ.

 

 

Στο τελικό κείμενο προστίθεται επίσης μια νέα δυνατότητα για έργα που εμπίπτουν στις μεταβατικές διατάξεις: η «ριζική ανανέωση». Συγκεκριμένα, έργα που καλύπτονται από τις σχετικές κατηγορίες μπορούν να προχωρήσουν σε ριζική ανανέωση και να εκδώσουν εκ νέου, να τροποποιήσουν ή να ανανεώσουν τις άδειες και εγκρίσεις τους με βάση το προηγούμενο καθεστώς. Πρόκειται για ρύθμιση με ιδιαίτερη σημασία, καθώς το μεταβατικό καθεστώς δεν περιορίζεται πλέον στην προστασία της υφιστάμενης κατάστασης, αλλά μπορεί να επιτρέψει ουσιαστικότερες παρεμβάσεις σε ώριμα έργα.

 

Παράλληλα, προστίθεται ειδική πρόβλεψη για έργα ΑΠΕ, με ή χωρίς συνοδό σταθμό αποθήκευσης, που αποτελούν μέρος διακρατικής συμφωνίας δωρεάς με το Ελληνικό Δημόσιο και εγκαθίστανται σε νησιωτικό χώρο. Και αυτά συνεχίζουν να αξιολογούνται και να αδειοδοτούνται με βάση το προηγούμενο καθεστώς.

 

Στον αντίποδα, οι άδειες παραγωγής, οι Βεβαιώσεις Παραγωγού, οι Βεβαιώσεις Ειδικών Έργων και οι άδειες αποθήκευσης που δεν καλύπτονται από κάποια από τις μεταβατικές κατηγορίες εξακολουθούν να επανελέγχονται ως προς τη συμβατότητά τους με τη νέα ΥΑ.

 

Συνολικά, η τελική μορφή των μεταβατικών διατάξεων δεν αλλάζει τη βασική φιλοσοφία του αρχικού σχεδίου, αλλά την επεκτείνει. Η νέα ΥΑ δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας για έργα που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αδειοδοτική τους ωρίμανση, δίνοντάς τους μεγαλύτερα περιθώρια για ανανεώσεις, τροποποιήσεις και 

 

προσθήκη αποθήκευσης. Παράλληλα, η κατάργηση του συγκεκριμένου χρονικού ορίου για τις ΜΠΕ και η εισαγωγή της «ριζικής ανανέωσης» ενισχύουν περαιτέρω το μεταβατικό δίχτυ για τις επενδύσεις που βρίσκονται ήδη σε τροχιά υλοποίησης.

Διπλό φίλτρο για τα αιολικά

 

Πέραν των μεταβατικών διατάξεων για τα παλιά έργα, το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ περιορίζει περαιτέρω τα περιθώρια ανάπτυξης αιολικών στα νησιά (συγκριτικά με το αρχικό κείμενο), καθώς συνδέει τη χωροθέτησή τους με τις κατευθύνσεις του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Έτσι, ακόμη και στα 13 νησιά με έκταση άνω των 300 τ.χλμ., όπου καταρχήν επιτρέπονται αιολικές εγκαταστάσεις, εξαιρούνται οι Δημοτικές Ενότητες που χαρακτηρίζονται ως κορεσμένες ή αναπτυγμένες τουριστικά.

Η παράλληλη εφαρμογή των δύο πλαισίων δημιουργεί, επομένως, ένα πρόσθετο φίλτρο για νέες επενδύσεις, περιορίζοντας σημαντικά τις διαθέσιμες περιοχές χωροθέτησης στον νησιωτικό χώρο, ενώ ειδικοί περιορισμοί τίθενται και για την κάλυψη εδάφους και την εγκατάσταση αιολικών σε ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο συνδυασμός των δύο ΕΧΠ αφήνει εκτός ολόκληρη τη Θάσο που περιλαμβάνεται στα νησιά άνω των 300 τ.χλμ., η οποία κατατάσσεται στην τουριστική κατηγορία Β, ενώ αντίστοιχοι αποκλεισμοί ισχύουν για επιμέρους Δημοτικές Ενότητες σε άλλα μεγάλα νησιά όπως η Ρόδος και η Κρήτη.

 

 

Το νέο σχέδιο χωροθέτησης για τις αιολικές εγκαταστάσεις διατηρεί βασικούς περιορισμούς, όπως το ανώτατο όριο των 1.200 μέτρων υψομέτρου. Ωστόσο, εισάγει μια σημαντική αλλαγή στις Περιοχές Καταλληλότητας, δημιουργώντας περισσότερες δυνατότητες για επενδύσεις. Ενώ εξακολουθεί να απαιτείται μέσο αιολικό δυναμικό άνω των 4 m/sec σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πλέον επιτρέπονται έργα και σε περιοχές με χαμηλότερο μέσο όρο, εφόσον αποδεικνύεται ότι στο σημείο εγκατάστασης το δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 m/sec.

Παράλληλα, η συνολική κάλυψη από αιολικές εγκαταστάσεις δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1% της έκτασης της Δημοτικής Ενότητας. Η νέα ρύθμιση, όμως, εξαιρεί περιοχές με σημαντικά μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους που προστατεύονται ειδικά.

 

 

 Πηγές της αγοράς αιολικής ενέργειας μεταφέρουν πάντως την έντονη ανησυχία τους, υποστηρίζοντας ότι το σχέδιο εισάγει υπερβολικούς και ανεπαρκώς τεκμηριωμένους περιορισμούς, αποκλείοντας σε μεγάλο βαθμό αιολικά έργα από τις περιοχές με το υψηλότερο δυναμικό. Όπως επισημαίνουν, περίπου το 61% της επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα αποδοτικών ορεινών και νησιωτικών περιοχών, καθίσταται μη διαθέσιμο για νέα έργα.

Η εκτίμηση του κλάδου είναι ότι αυτό θα οδηγήσει σε χαμηλότερη παραγωγικότητα των νέων πάρκων και, κατ’ επέκταση, σε μεγαλύτερο κόστος για την επίτευξη των ενεργειακών στόχων, καθώς θα απαιτηθούν περισσότερες εγκαταστάσεις και υποδομές για την παραγωγή της ίδιας ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, θεωρούν ότι ορισμένες ρυθμίσεις δεν στηρίζονται επαρκώς σε επιστημονικά 

 

δεδομένα και ενδέχεται να δημιουργούν προβλήματα συμβατότητας με το εθνικό και ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. 

Από την πλευρά των φωτοβολταϊκών, πηγές του κλάδου αντιμετωπίζουν πιο θετικά τη συνολική φιλοσοφία του νέου Χωροταξικού αν και θα ήθελαν διορθώσεις σε συγκεκριμένες προβλέψεις όπως στην οριζόντια απαγόρευση φωτοβολταϊκών στο σύνολο των περιοχών Natura και σε δασικές εκτάσεις, καθώς  θεωρούν ότι δεν δικαιολογείται μια ενιαία απαγόρευση ανεξάρτητα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και τους στόχους προστασίας της.

Κατά την εκτίμησή τους, ορισμένοι από αυτούς τους περιορισμούς φαίνεται να επιβλήθηκαν περισσότερο για λόγους ισορροπίας μεταξύ των τεχνολογιών ΑΠΕ και για να αντιμετωπιστούν οι αντιδράσεις απέναντι στα αιολικά, παρά στη βάση μιας ειδικής αξιολόγησης των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών.