Σχετικά Άρθρα
Επιχείρηση Ajax 2.0 - Ο Trump ζυγίζει την παρέμβαση καθώς το Ιράν φλέγεται - Όταν η ιστορία επιστρέφει με... δάκτυλο CIA
Καθώς η ένταση ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ αγγίζει επικίνδυνα όρια, το σενάριο μιας ανοιχτής αμερικανικής παρέμβασης παύει να ανήκει στη σφαίρα της θεωρίας.
Οι αιματηρές διαδηλώσεις στην Τεχεράνη προσφέρουν στον Donald Trump το πρόσχημα που αναζητούσε εδώ και χρόνια: την επαναφορά του σχεδίου για πολιτική ανατροπή και έλεγχο του ιρανικού πετρελαίου.
Το διαχρονικό στοίχημα του Trump με το ιρανικό πετρέλαιο
Από την πρώτη του θητεία στον Λευκό Οίκο, ο Donald Trump έχει καταστήσει σαφές ότι βασικός του στόχος είναι να στερήσει από το Ιράν κάθε δυνατότητα εσόδων από το πετρέλαιο.
Η σημερινή κρίση απλώς επαναφέρει στο προσκήνιο μια στρατηγική με βαθιές ιστορικές ρίζες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο δημοσιογράφος και αναλυτής ενέργειας Anas Alhajji παρουσιάζει μια εκτενή ιστορική ανάλυση για το ιρανικό πετρέλαιο και τη σχέση της Τεχεράνης με την Ουάσιγκτον, επιχειρώντας να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: μπορεί πράγματι να μπλοκαριστεί πλήρως το ιρανικό πετρέλαιο και να αλλάξει καθεστώς στο Ιράν;
Κυρώσεις: από συμβολικό εργαλείο σε όπλο ισχύος
Ιστορικά, οι οικονομικές κυρώσεις απέτυχαν να ανατρέψουν καθεστώτα.
Είχαν κυρίως συμβολικό χαρακτήρα και συχνά ενίσχυαν τον εθνικισμό στις χώρες-στόχους. Αυτό άρχισε να αλλάζει από τη δεκαετία του 1990, όταν η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα υπό αμερικανική ηγεμονία.
Ο έλεγχος των διεθνών συναλλαγών, της χρηματοδότησης και των αγορών κεφαλαίου έδωσε στις ΗΠΑ ένα νέο, πολύ ισχυρό μοχλό πίεσης. Από εκείνο το σημείο, οι κυρώσεις μετατράπηκαν σε εργαλείο στρατηγικής ισχύος και όχι απλής πολιτικής επίδειξης.
Τα δύο ερωτήματα που στοιχειώνουν την Τεχεράνη
Όταν γίνεται λόγος για πλήρη αποκλεισμό των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου και αλλαγή καθεστώτος, ανακύπτουν δύο κρίσιμα ερωτήματα: έχει μπλοκαριστεί ποτέ ολοκληρωτικά το ιρανικό πετρέλαιο από άλλη δύναμη και έχουν καταφέρει οι ΗΠΑ να ανατρέψουν την εξουσία στην Τεχεράνη;
Η απάντηση, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, είναι θετική και στα δύο.
Από την ανακάλυψη του πετρελαίου στον έλεγχο της αυτοκρατορίας
Η ιστορία ξεκινά το 1901, όταν ο William Knox D’Arcy απέκτησε παραχώρηση σχεδόν σε ολόκληρη την Περσία.
Η πρώτη εμπορική ανακάλυψη το 1908 οδήγησε στη δημιουργία της Anglo-Persian Oil Company, της μετέπειτα BP. Με την απόφαση του Winston Churchill να μεταβεί το Βρετανικό Ναυτικό από τον άνθρακα στο πετρέλαιο, το ιρανικό πετρέλαιο μετατράπηκε σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Το 1914, η βρετανική κυβέρνηση απέκτησε τον έλεγχο της εταιρείας, δένοντας οριστικά τη μοίρα του Ιράν με τα στρατηγικά συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων.
Εθνικοποίηση, αποκλεισμός και πραξικόπημα
Το 1951, με πρωθυπουργό τον Mohammad Mossadegh, το Ιράν εθνικοποίησε το πετρέλαιο. Η απάντηση ήταν άμεση: ναυτικός αποκλεισμός από το Βασιλικό Ναυτικό και πλήρης διακοπή των εξαγωγών. Για πρώτη φορά στην ιστορία, το ιρανικό πετρέλαιο μηδενίστηκε στις διεθνείς αγορές.
Το 1953, η CIA ανέτρεψε τον Mossadegh με την «Operation Ajax», επαναφέροντας τον Shah Mohammad Reza Pahlavi στην εξουσία. Επικεφαλής της επιχείρησης ήταν ο Kermit Roosevelt Jr., εγγονός του Theodore Roosevelt.
Η αλλαγή καθεστώτος είχε μόλις ολοκληρωθεί.
Η επιστροφή των πολυεθνικών και το σπέρμα της επανάστασης
Μετά το πραξικόπημα, δημιουργήθηκε νέο σχήμα διαχείρισης του ιρανικού πετρελαίου, με τη συμμετοχή της BP, της Shell, γαλλικών εταιρειών και αμερικανικών κολοσσών.
Το Ιράν λάμβανε μερίδιο κερδών, αλλά χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο.
Αυτή η δομή εξουσίας εξηγεί γιατί η Ιρανική Επανάσταση του 1979 δεν ήταν ιστορικό ατύχημα αλλά αναπόφευκτη κατάληξη.
Τα διδάγματα της ιστορίας
Η πλήρης διακοπή των πετρελαϊκών εξαγωγών απαιτεί απόλυτο ναυτικό έλεγχο και διεθνή συνεργασία. Η αλλαγή καθεστώτος δεν γίνεται χωρίς εσωτερικούς συμμάχους και ισχυρή στρατιωτική υποστήριξη. Ο εθνικισμός παραμένει ο μεγαλύτερος εχθρός κάθε ξένης παρέμβασης.
Η ιστορία δείχνει ότι, χωρίς στρατιωτικό αποκλεισμό, το ιρανικό πετρέλαιο δεν μηδενίζεται. Οι κυρώσεις μειώνουν, αλλά δεν εξαφανίζουν τις εξαγωγές.
Το ανοιχτό ερώτημα
Το παρελθόν αποδεικνύει ότι τα σχέδια αποκλεισμού και αλλαγής καθεστώτος έχουν εφαρμοστεί. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να επαναληφθούν, αλλά αν μπορούν να πετύχουν στον σημερινό κόσμο. Και όπως υπενθυμίζει εύστοχα ο Anas Alhajji, ο Donald Trump δεν είναι ούτε Winston Churchill ούτε Dwight Eisenhower.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών