Η ζημιά στην οικονομική εμπιστοσύνη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο μακροπρόθεσμη παρενέργεια σε σχέση με την πολιτική Trump
Είτε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump φωνάξει «φτάνει» στον πόλεμο με το Ιράν αύριο είτε η σύγκρουση παραταθεί, η οικονομική ζημιά έχει ήδη γίνει σε πολλά μέτωπα
Για τις κορυφαίες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου, η επιστροφή σε μια κάποια κανονικότητα είναι πιο εύκολο να εξαγγελθεί παρά να υλοποιηθεί.
Ο διαρκώς υποβόσκων κίνδυνος ιρανικών αντιποίνων θα καταστεί πλέον σχεδόν μόνιμο στοιχείο στις αναλύσεις γεωπολιτικού κινδύνου για το προβλεπτό διάστημα.
Ωστόσο, η ζημιά στην οικονομική εμπιστοσύνη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο μακροπρόθεσμη παρενέργεια.
Σε λιγότερο από 14 μήνες, η κυβέρνηση Trump 2.0 έχει μετακινήσει το «παράθυρο Overton» της κοινής γνώμης, δηλαδή του τι είδους σοκ είναι δυνατόν να προέρχονται από την Ουάσιγκτον.
Το παράθυρο Overton (Overton window) είναι μια έννοια της πολιτικής θεωρίας που περιγράφει το εύρος των ιδεών και πολιτικών που θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτές σε μια δεδομένη συγκυρία.
Στο εξής, οι επενδυτές θα υπολογίζουν ποιο γεγονός τύπου «Μαύρου Κύκνου» - σε απλά ελληνικά: ένδειξη συστημικής κατάρρευσης - μπορεί να δημοσιοποιηθεί στο επόμενο μήνυμα του Trump στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτές οι απειλές, καθώς και οι μη ορατοί κίνδυνοι που μπορεί να δημιουργήσει ο κόσμος του Trump στις επόμενες περισσότερες από 1.000 ημέρες, θα περιπλέξουν τις χρηματοοικονομικές αποφάσεις και τις στρατηγικές συναλλαγών όσο παραμένει στην εξουσία.
Με άλλα λόγια, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανακληθεί ή να ξεχαστεί μια περίοδος 56 ημερών κατά την οποία άνθρωποι του προέδρου των ΗΠΑ μετέφεραν κρυφά τον ηγέτη της Βενεζουέλας σε κελί φυλακής στη Νέα Υόρκη και εξουδετέρωσαν την ιρανική ηγεσία, ενώ το…. Κογκρέσο σήκωνε τους ώμους.
Και όλα αυτά προστίθενται στη σύγχυση και την ακόμη έντονη οργή για το χάος των δασμών του Trump.
Και αυτά είναι μόνο τα πλήγματα που προκαλεί ο Trump στο εξωτερικό.
Στο εσωτερικό, οι επερχόμενες επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν υπενθυμίζουν ότι «αυτή η κυβέρνηση προκαλεί μια ακολουθία από σοκ στην προσφορά», λέει ο Tim Mahedy, πρώην οικονομολόγος της Federal Reserve Bank του San Francisco, στους The New York Times.
Αυτό έρχεται να προστεθεί σε δύο ακόμη πολύ σημαντικά σοκ στην προσφορά, τους δασμούς με και την πολιτική μετανάστευσης.
Αν η σύγκρουση με το Ιράν συνεχιστεί για μήνες, λέει η οικονομολόγος Kathy Bostjancic της Nationwide Financial, μπορεί να πλήξει την επιχειρηματική εμπιστοσύνη, οδηγώντας νοικοκυριά και εταιρείες να οδηγηθούν σε μηδενισμό της κατανάλωσης και των επενδύσεων.
Οι ΗΠΑ φλερτάρουν... με καθεστώς - παρία
«Όταν εισάγεται νέα αβεβαιότητα στο επιχειρηματικό περιβάλλον… αυτό είναι πλήγμα στην εμπιστοσύνη», σημειώνει.
Την ίδια στιγμή, ποιες είναι οι πιθανότητες ο Mojtaba Khamenei, νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, να δεχτεί μια στροφή του Trump, να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz και απλώς να προχωρήσει;
Ο διάδοχος του πατέρα του, Ali Khamenei, που σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ - Ισραήλ και Ιράν, ίσως να μην έχει τη διάθεση για συγχώρεση που φαίνεται να υποθέτει το περιβάλλον του Trump.
Οι επιθέσεις, άλλωστε, φέρεται να σκότωσαν και τη μητέρα, τη σύζυγο και έναν γιο του Khamenei, καθώς και αρκετούς κορυφαίους Ιρανούς αξιωματούχους.
Ωστόσο, το πραγματικό σοκ μακροπρόθεσμα μπορεί να είναι μια ξαφνική και μη αναστρέψιμη απώλεια εμπιστοσύνης στο δολάριο και στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Ένας ηγέτης οικονομίας της G7 που φλερτάρει ενεργά με το καθεστώς «παρία» είναι κάτι καινούργιο για τον κόσμο.
Το ίδιο ισχύει και για μία χρηματοοικονομική υπερδύναμη που για δεκαετίες καθόριζε τους κανόνες διεθνώς και τώρα καίει τόσο προκλητικά το «υπερβολικό προνόμιο» που της επιτρέπει ακόμη να πουλά 10ετές αμερικανικό χρέος με απόδοση 4,1%.
Παρά τη διατήρηση της κυριαρχίας του, το μερίδιο του δολαρίου έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με πριν από 25 χρόνια — στοιχείο που ενισχύει την ανάλυση περί αποδυνάμωσης του βασικού νομίσματος του συστήματος.
Η σύγκρουση με τη Federal Reserve
Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί να προκαλέσει άνοδο του πληθωρισμού σε επίπεδα της δεκαετίας του 1970, ο Trump αποδυναμώνει τους θεσμούς που είναι υπεύθυνοι για τη σταθερότητα των τιμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αδιάκοπη πίεσή του να μεταμορφώσει τη Federal Reserve στο αμερικανικό αντίστοιχο της People's Bank of China.
Αν και ο Trump πίεσε τη Fed και κατά την πρώτη του προεδρία (2017-2021), η ομάδα Trump 2.0 έχει ανεβάσει πραγματικά την ένταση.
Πρώτα προσπαθώντας να απολύσει — ή να απαγγείλει κατηγορίες — στον πρόεδρο της Fed Jerome Powell. Έπειτα προσπαθώντας να απομακρύνει τη διοικητή της Fed Lisa Cook.
Και στη συνέχεια τοποθετώντας πιστούς στον Trump στο διοικητικό συμβούλιο της Fed, μεταξύ των οποίων και τον οικονομολόγο του Λευκού Οίκου Stephen Miran.
Μια «MAGA-ποιημένη» Fed θα μπορούσε να αποτελέσει εφιάλτη για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, παρά τις προσπάθειες αντικατάστασης του δολαρίου και των αμερικανικών ομολόγων ως θεμέλιο της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο κίνδυνος είναι οι πολιτικές του Trump να τρομάξουν αξιωματούχους στο Τόκιο και το Πεκίνο, που διαχειρίζονται συνολικά περίπου 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικό κρατικό χρέος.
Τον Ιανουάριο, η Deutsche Bank προκάλεσε την οργή του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent όταν ένας από τους στρατηγικούς αναλυτής προειδοποίησε ότι ξένοι επενδυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις αμερικανικές τοποθετήσεις τους ως μοχλό πίεσης απέναντι στις απειλές του Trump για τη Γροιλανδία ή ως αντίποινα για τους ανταποδοτικούς δασμούς.
Η επιδείνωση της δημοσιονομικής θέσης
Στον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του, ο Trump έχει πράγματι κινηθεί δραστήρια για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο δολάριο.
Έχει ωθήσει το ονομαστικό χρέος πάνω από τα 38 τρισεκατομμύρια δολάρια, έχει επιτεθεί στη Fed, έχει επιβάλει βαρείς δασμούς σε φίλους και εχθρούς και έχει προκαλέσει παγκόσμιες αναταράξεις με ανεξέλεγκτο γεωπολιτικό τυχοδιωκτισμό.
Αυτές οι πολιτικές έχουν οδηγήσει το δολάριο και τις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων σε κατάσταση «καρδιογραφήματος».
Αξιωματούχοι στο Πεκίνο — ιδίως στη People's Bank of China — ανησυχούν για την ασφάλεια των περίπου 950 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικά ομόλογα που κατέχουν το Πεκίνο και το Χονγκ Κονγκ.
Ο οικονομολόγος της UBS Paul Donovan σημειώνει ότι ακόμη κι αν η Κίνα δεν απειλεί να ξεφορτωθεί τα επίσημα αποθέματά της σε δολάρια, «η ιδέα ότι οι διεθνείς επενδυτές μπορεί να είναι λιγότερο πρόθυμοι να αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα στο μέλλον (χωρίς να πουλήσουν τα υπάρχοντα) αρχίζει να απασχολεί τις αγορές».
Αυτό μπορεί να αλλάξει καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν περιπλέκουν τα σχέδια του Trump για ασθενέστερο δολάριο και προκαλούν μεγαλύτερη σύγκρουση με τη Fed.
Μέχρι στιγμής, παρά τις δημοσιονομικές κινήσεις του Trump στο εσωτερικό, το δολάριο εξακολουθεί να παίζει τον παραδοσιακό ρόλο του «ασφαλούς καταφυγίου», διατηρώντας την ισοτιμία των ΗΠΑ ισχυρότερη απ’ όσο θα προτιμούσε ο Trump.
Τον Φεβρουάριο, οι θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ μειώθηκαν απροσδόκητα κατά 92.000 και το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε στο 4,4%.
Πληθωρισμός και επιτόκια
Καθώς η «επιδρομή» του Trump στο Ιράν — όπως την αποκαλεί — ωθεί τον πληθωρισμό υψηλότερα, τα στοιχεία απασχόλησης «μπορεί να έχουν φέρει τη Fed ανάμεσα σε σφύρα και άκμονα», σημειώνει η Ellen Zentner της Morgan Stanley Wealth Management.
Η θητεία του Jerome Powell λήγει στα μέσα Μαΐου.
Ο Trump ήλπιζε ότι ο διάδοχός του, Kevin Warsh, θα προωθούσε μεγάλες μειώσεις επιτοκίων από την πρώτη στιγμή.
Αυτό πλέον είναι πολύ αμφίβολο.
Το επιτόκιο που προτιμά ο Trump, κοντά στο 1%, μπορεί να αντιμετωπίσει ισχυρή αντίσταση. Τα πρακτικά της συνεδρίασης του Ιανουαρίου της Federal Open Market Committee (Επιτροπής Ανοικτής Αγοράς) έδειξαν ότι «αρκετά» μέλη θεωρούσαν πως ίσως χρειαστούν αυξήσεις επιτοκίων.
Τα «γεράκια» ενισχύονται καθώς αυξάνονται οι πληθωριστικές επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν.
Δεν είναι όμως σαφές ότι ο Trump θα επιδείξει υπομονή.
Τον Ιανουάριο πρότεινε οι κρατικά υποστηριζόμενοι οργανισμοί Fannie Mae και Freddie Mac να αγοράσουν 200 δισεκατομμύρια δολάρια σε τίτλους που βασίζονται σε στεγαστικά δάνεια.
Πρόκειται για ρόλο χρηματοδότησης που συνήθως θα αναλάμβανε η Fed σε περιόδους κρίσης στις πιστωτικές αγορές.
Η πρόταση του Trump — που φάνηκε σαν προσπάθεια παράκαμψης της Fed για αποδυνάμωση του δολαρίου — θεωρήθηκε από πολλούς ως τρόπος επαναφοράς της ποσοτικής χαλάρωσης.
Ο οικονομολόγος Mohamed El-Erian της Allianz την αποκάλεσε «QE (ποσοτική χαλάρωση) του λαού».
Η στόχευση του Trump για ασθενέστερο δολάριο υποδηλώνει επίσης ότι γνωρίζει ελάχιστα για το πώς επί δεκαετιίες πολιτική αδύναμου γιεν της Ιαπωνίας έχει αρχίσει να γυρίζει μπούμερανγκ στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας.
«Συμφωνία Mar-a-Lago» - Ο αδύνατος στόχος
Μέρος του προβλήματος είναι η πρακτική του 1985.
Τότε οι κορυφαίες βιομηχανικές χώρες μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια αίθουσα του Plaza Hotel στη Νέα Υόρκη να αποδυναμώσουν το δολάριο.
Σαράντα χρόνια αργότερα, η επιθυμία του για μια «Συμφωνία Mar-a-Lago» επιχειρεί να αναδημιουργήσει μια παγκόσμια εμπορική δυναμική που δεν υπάρχει πια — ιδίως όταν μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πλούτου βρίσκεται πλέον στον ευρύτερο κόσμο των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική), συμπεριλαμβανομένων πετρελαιοπαραγωγών χωρών όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Παρόλα αυτά, οι κορυφαίοι οικονομικοί αξιωματούχοι του Trump, όπως ο Scott Bessent, φαίνεται πως δεν τον έχουν πείσει γιατί το «υπερβολικό προνόμιο» της Ουάσιγκτον — δηλαδή η δυνατότητα έκδοσης χρέους με πολύ χαμηλές αποδόσεις — αποτελεί τεράστιο πλεονέκτημα για την Αμερική.
Θα μπορούσαν όλα αυτά να κορυφωθούν το 2026;
Ακόμη και η απόφαση του Μαΐου από τη Moody's Investors Service να αφαιρέσει από την Ουάσιγκτον την τελευταία αξιολόγηση AAA προκάλεσε ελάχιστες αντιδράσεις στις αγορές ομολόγων. Η γενική αντίδραση ήταν ότι το δολάριο, καλώς ή κακώς, παραμένει το βασικό νόμισμα του παγκόσμιου συστήματος — προς το παρόν.
Η Κίνα του Xi Jinping, εν τω μεταξύ, βλέπει μια ευκαιρία να παρουσιάσει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας ως πιο αξιόπιστη υπερδύναμη και περισσότερο δεσμευμένη στο ελεύθερο εμπόριο.
Όλο και περισσότερο, η ομάδα του Xi πιθανότατα δεν πιστεύει την τύχη της καθώς ο Trump υπονομεύει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και ένα νόμισμα που η Κίνα φιλοδοξεί να αντικαταστήσει.
Βέβαια, η Κίνα αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις: μια μεγάλη κρίση ακινήτων που τροφοδοτεί αποπληθωρισμό, ασθενή εγχώρια ζήτηση, διογκωμένο χρέος τοπικών κυβερνήσεων και υψηλή ανεργία των νέων.
Και, μια δεκαετία μετά την προσπάθεια διεθνοποίησης του γιουάν από τον Xi Jinping, το νόμισμα της Κίνας αντιπροσωπεύει μόλις το 2% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι 57% για το δολάριο και περίπου 20% για το ευρώ.
Τα όνειρα για «ασφαλές καταφύγιο» διαψεύδονται επίσης από τους ισχύοντες αυστηρούς ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων προς και από την Κίνα.
Ωστόσο, ο Trump δεν χρειάζεται να το κάνει τόσο εύκολο για την Κίνα.
Πέρυσι εξοργίστηκε με αναφορές ότι οι BRICS εξετάζουν τη δημιουργία εναλλακτικού νομίσματος απέναντι στο δολάριο — σε σημείο να απειλήσει με δασμούς 100% αν το μπλοκ και ο ευρύτερος Παγκόσμιος Νότος προχωρήσουν στην ιδέα.
Οι αγορές σταθμίζουν τις επιλογές τους
Η Diana Choyleva, επικεφαλής οικονομολόγος της Enodo Economics, σημειώνει ότι τα περισσότερα σχόλια της αγοράς εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την οικονομία, τη γεωπολιτική, τον κίνδυνο θερμών συγκρούσεων, την πολιτική και την τεχνολογία ως ξεχωριστούς τομείς που εξετάζονται διαδοχικά.
Σε πιο ήρεμες εποχές αυτή η συνήθεια ήταν απλώς ελλιπής.
Στο σημερινό περιβάλλον είναι ολοένα και πιο επικίνδυνη.
«Σκεφτείτε τη σημερινή σύγκρουση», λέει.
«Η άμεση αντίδραση των αγορών ήταν η γνώριμη: τιμές πετρελαίου, κίνδυνος στη ναυτιλία στον Περσικό Κόλπο, προσδοκίες πληθωρισμού και αντιδράσεις των κεντρικών τραπεζών.
Όλα αυτά έχουν σημασία, αλλά είναι μόνο το πρώτο επίπεδο».
Όμως, προσθέτει, οι πιο σημαντικές επιπτώσεις βρίσκονται ένα βήμα παραπέρα. «Η σύγκρουση [με το Ιράν] αλλάζει τη στρατηγική ισορροπία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, ενισχύει την ευθυγράμμιση Ιράν - Κίνας - Ρωσίας, αναδιαμορφώνει την ενεργειακή ισχύ και αναγκάζει χώρες από τη Σαουδική Αραβία μέχρι την Ταϊβάν να επανεξετάσουν τη θέση τους.
Αυτές οι μεταβολές θα επηρεάσουν τις αγορές πολύ περισσότερο τον επόμενο χρόνο από την πρώτη άνοδο των τιμών του πετρελαίου».
Το ίδιο θα συμβεί και με το κατά πόσο οι κινήσεις του Trump τις τελευταίες 56 ημέρες θα οδηγήσουν τον κόσμο να στραφεί μαζικά μακριά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία.
www.bankingnews.gr
Για τις κορυφαίες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου, η επιστροφή σε μια κάποια κανονικότητα είναι πιο εύκολο να εξαγγελθεί παρά να υλοποιηθεί.
Ο διαρκώς υποβόσκων κίνδυνος ιρανικών αντιποίνων θα καταστεί πλέον σχεδόν μόνιμο στοιχείο στις αναλύσεις γεωπολιτικού κινδύνου για το προβλεπτό διάστημα.
Ωστόσο, η ζημιά στην οικονομική εμπιστοσύνη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο μακροπρόθεσμη παρενέργεια.
Σε λιγότερο από 14 μήνες, η κυβέρνηση Trump 2.0 έχει μετακινήσει το «παράθυρο Overton» της κοινής γνώμης, δηλαδή του τι είδους σοκ είναι δυνατόν να προέρχονται από την Ουάσιγκτον.
Το παράθυρο Overton (Overton window) είναι μια έννοια της πολιτικής θεωρίας που περιγράφει το εύρος των ιδεών και πολιτικών που θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτές σε μια δεδομένη συγκυρία.
Στο εξής, οι επενδυτές θα υπολογίζουν ποιο γεγονός τύπου «Μαύρου Κύκνου» - σε απλά ελληνικά: ένδειξη συστημικής κατάρρευσης - μπορεί να δημοσιοποιηθεί στο επόμενο μήνυμα του Trump στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτές οι απειλές, καθώς και οι μη ορατοί κίνδυνοι που μπορεί να δημιουργήσει ο κόσμος του Trump στις επόμενες περισσότερες από 1.000 ημέρες, θα περιπλέξουν τις χρηματοοικονομικές αποφάσεις και τις στρατηγικές συναλλαγών όσο παραμένει στην εξουσία.
Με άλλα λόγια, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανακληθεί ή να ξεχαστεί μια περίοδος 56 ημερών κατά την οποία άνθρωποι του προέδρου των ΗΠΑ μετέφεραν κρυφά τον ηγέτη της Βενεζουέλας σε κελί φυλακής στη Νέα Υόρκη και εξουδετέρωσαν την ιρανική ηγεσία, ενώ το…. Κογκρέσο σήκωνε τους ώμους.
Και όλα αυτά προστίθενται στη σύγχυση και την ακόμη έντονη οργή για το χάος των δασμών του Trump.
Και αυτά είναι μόνο τα πλήγματα που προκαλεί ο Trump στο εξωτερικό.
Στο εσωτερικό, οι επερχόμενες επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν υπενθυμίζουν ότι «αυτή η κυβέρνηση προκαλεί μια ακολουθία από σοκ στην προσφορά», λέει ο Tim Mahedy, πρώην οικονομολόγος της Federal Reserve Bank του San Francisco, στους The New York Times.
Αυτό έρχεται να προστεθεί σε δύο ακόμη πολύ σημαντικά σοκ στην προσφορά, τους δασμούς με και την πολιτική μετανάστευσης.
Αν η σύγκρουση με το Ιράν συνεχιστεί για μήνες, λέει η οικονομολόγος Kathy Bostjancic της Nationwide Financial, μπορεί να πλήξει την επιχειρηματική εμπιστοσύνη, οδηγώντας νοικοκυριά και εταιρείες να οδηγηθούν σε μηδενισμό της κατανάλωσης και των επενδύσεων.
Οι ΗΠΑ φλερτάρουν... με καθεστώς - παρία
«Όταν εισάγεται νέα αβεβαιότητα στο επιχειρηματικό περιβάλλον… αυτό είναι πλήγμα στην εμπιστοσύνη», σημειώνει.
Την ίδια στιγμή, ποιες είναι οι πιθανότητες ο Mojtaba Khamenei, νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, να δεχτεί μια στροφή του Trump, να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz και απλώς να προχωρήσει;
Ο διάδοχος του πατέρα του, Ali Khamenei, που σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ - Ισραήλ και Ιράν, ίσως να μην έχει τη διάθεση για συγχώρεση που φαίνεται να υποθέτει το περιβάλλον του Trump.
Οι επιθέσεις, άλλωστε, φέρεται να σκότωσαν και τη μητέρα, τη σύζυγο και έναν γιο του Khamenei, καθώς και αρκετούς κορυφαίους Ιρανούς αξιωματούχους.
Ωστόσο, το πραγματικό σοκ μακροπρόθεσμα μπορεί να είναι μια ξαφνική και μη αναστρέψιμη απώλεια εμπιστοσύνης στο δολάριο και στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Ένας ηγέτης οικονομίας της G7 που φλερτάρει ενεργά με το καθεστώς «παρία» είναι κάτι καινούργιο για τον κόσμο.
Το ίδιο ισχύει και για μία χρηματοοικονομική υπερδύναμη που για δεκαετίες καθόριζε τους κανόνες διεθνώς και τώρα καίει τόσο προκλητικά το «υπερβολικό προνόμιο» που της επιτρέπει ακόμη να πουλά 10ετές αμερικανικό χρέος με απόδοση 4,1%.
Παρά τη διατήρηση της κυριαρχίας του, το μερίδιο του δολαρίου έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με πριν από 25 χρόνια — στοιχείο που ενισχύει την ανάλυση περί αποδυνάμωσης του βασικού νομίσματος του συστήματος.
Η σύγκρουση με τη Federal Reserve
Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί να προκαλέσει άνοδο του πληθωρισμού σε επίπεδα της δεκαετίας του 1970, ο Trump αποδυναμώνει τους θεσμούς που είναι υπεύθυνοι για τη σταθερότητα των τιμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αδιάκοπη πίεσή του να μεταμορφώσει τη Federal Reserve στο αμερικανικό αντίστοιχο της People's Bank of China.
Αν και ο Trump πίεσε τη Fed και κατά την πρώτη του προεδρία (2017-2021), η ομάδα Trump 2.0 έχει ανεβάσει πραγματικά την ένταση.
Πρώτα προσπαθώντας να απολύσει — ή να απαγγείλει κατηγορίες — στον πρόεδρο της Fed Jerome Powell. Έπειτα προσπαθώντας να απομακρύνει τη διοικητή της Fed Lisa Cook.
Και στη συνέχεια τοποθετώντας πιστούς στον Trump στο διοικητικό συμβούλιο της Fed, μεταξύ των οποίων και τον οικονομολόγο του Λευκού Οίκου Stephen Miran.
Μια «MAGA-ποιημένη» Fed θα μπορούσε να αποτελέσει εφιάλτη για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, παρά τις προσπάθειες αντικατάστασης του δολαρίου και των αμερικανικών ομολόγων ως θεμέλιο της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο κίνδυνος είναι οι πολιτικές του Trump να τρομάξουν αξιωματούχους στο Τόκιο και το Πεκίνο, που διαχειρίζονται συνολικά περίπου 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικό κρατικό χρέος.
Τον Ιανουάριο, η Deutsche Bank προκάλεσε την οργή του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent όταν ένας από τους στρατηγικούς αναλυτής προειδοποίησε ότι ξένοι επενδυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις αμερικανικές τοποθετήσεις τους ως μοχλό πίεσης απέναντι στις απειλές του Trump για τη Γροιλανδία ή ως αντίποινα για τους ανταποδοτικούς δασμούς.
Η επιδείνωση της δημοσιονομικής θέσης
Στον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του, ο Trump έχει πράγματι κινηθεί δραστήρια για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο δολάριο.
Έχει ωθήσει το ονομαστικό χρέος πάνω από τα 38 τρισεκατομμύρια δολάρια, έχει επιτεθεί στη Fed, έχει επιβάλει βαρείς δασμούς σε φίλους και εχθρούς και έχει προκαλέσει παγκόσμιες αναταράξεις με ανεξέλεγκτο γεωπολιτικό τυχοδιωκτισμό.
Αυτές οι πολιτικές έχουν οδηγήσει το δολάριο και τις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων σε κατάσταση «καρδιογραφήματος».
Αξιωματούχοι στο Πεκίνο — ιδίως στη People's Bank of China — ανησυχούν για την ασφάλεια των περίπου 950 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικά ομόλογα που κατέχουν το Πεκίνο και το Χονγκ Κονγκ.
Ο οικονομολόγος της UBS Paul Donovan σημειώνει ότι ακόμη κι αν η Κίνα δεν απειλεί να ξεφορτωθεί τα επίσημα αποθέματά της σε δολάρια, «η ιδέα ότι οι διεθνείς επενδυτές μπορεί να είναι λιγότερο πρόθυμοι να αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα στο μέλλον (χωρίς να πουλήσουν τα υπάρχοντα) αρχίζει να απασχολεί τις αγορές».
Αυτό μπορεί να αλλάξει καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν περιπλέκουν τα σχέδια του Trump για ασθενέστερο δολάριο και προκαλούν μεγαλύτερη σύγκρουση με τη Fed.
Μέχρι στιγμής, παρά τις δημοσιονομικές κινήσεις του Trump στο εσωτερικό, το δολάριο εξακολουθεί να παίζει τον παραδοσιακό ρόλο του «ασφαλούς καταφυγίου», διατηρώντας την ισοτιμία των ΗΠΑ ισχυρότερη απ’ όσο θα προτιμούσε ο Trump.
Τον Φεβρουάριο, οι θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ μειώθηκαν απροσδόκητα κατά 92.000 και το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε στο 4,4%.
Πληθωρισμός και επιτόκια
Καθώς η «επιδρομή» του Trump στο Ιράν — όπως την αποκαλεί — ωθεί τον πληθωρισμό υψηλότερα, τα στοιχεία απασχόλησης «μπορεί να έχουν φέρει τη Fed ανάμεσα σε σφύρα και άκμονα», σημειώνει η Ellen Zentner της Morgan Stanley Wealth Management.
Η θητεία του Jerome Powell λήγει στα μέσα Μαΐου.
Ο Trump ήλπιζε ότι ο διάδοχός του, Kevin Warsh, θα προωθούσε μεγάλες μειώσεις επιτοκίων από την πρώτη στιγμή.
Αυτό πλέον είναι πολύ αμφίβολο.
Το επιτόκιο που προτιμά ο Trump, κοντά στο 1%, μπορεί να αντιμετωπίσει ισχυρή αντίσταση. Τα πρακτικά της συνεδρίασης του Ιανουαρίου της Federal Open Market Committee (Επιτροπής Ανοικτής Αγοράς) έδειξαν ότι «αρκετά» μέλη θεωρούσαν πως ίσως χρειαστούν αυξήσεις επιτοκίων.
Τα «γεράκια» ενισχύονται καθώς αυξάνονται οι πληθωριστικές επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν.
Δεν είναι όμως σαφές ότι ο Trump θα επιδείξει υπομονή.
Τον Ιανουάριο πρότεινε οι κρατικά υποστηριζόμενοι οργανισμοί Fannie Mae και Freddie Mac να αγοράσουν 200 δισεκατομμύρια δολάρια σε τίτλους που βασίζονται σε στεγαστικά δάνεια.
Πρόκειται για ρόλο χρηματοδότησης που συνήθως θα αναλάμβανε η Fed σε περιόδους κρίσης στις πιστωτικές αγορές.
Η πρόταση του Trump — που φάνηκε σαν προσπάθεια παράκαμψης της Fed για αποδυνάμωση του δολαρίου — θεωρήθηκε από πολλούς ως τρόπος επαναφοράς της ποσοτικής χαλάρωσης.
Ο οικονομολόγος Mohamed El-Erian της Allianz την αποκάλεσε «QE (ποσοτική χαλάρωση) του λαού».
Η στόχευση του Trump για ασθενέστερο δολάριο υποδηλώνει επίσης ότι γνωρίζει ελάχιστα για το πώς επί δεκαετιίες πολιτική αδύναμου γιεν της Ιαπωνίας έχει αρχίσει να γυρίζει μπούμερανγκ στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας.
«Συμφωνία Mar-a-Lago» - Ο αδύνατος στόχος
Μέρος του προβλήματος είναι η πρακτική του 1985.
Τότε οι κορυφαίες βιομηχανικές χώρες μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια αίθουσα του Plaza Hotel στη Νέα Υόρκη να αποδυναμώσουν το δολάριο.
Σαράντα χρόνια αργότερα, η επιθυμία του για μια «Συμφωνία Mar-a-Lago» επιχειρεί να αναδημιουργήσει μια παγκόσμια εμπορική δυναμική που δεν υπάρχει πια — ιδίως όταν μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πλούτου βρίσκεται πλέον στον ευρύτερο κόσμο των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική), συμπεριλαμβανομένων πετρελαιοπαραγωγών χωρών όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Παρόλα αυτά, οι κορυφαίοι οικονομικοί αξιωματούχοι του Trump, όπως ο Scott Bessent, φαίνεται πως δεν τον έχουν πείσει γιατί το «υπερβολικό προνόμιο» της Ουάσιγκτον — δηλαδή η δυνατότητα έκδοσης χρέους με πολύ χαμηλές αποδόσεις — αποτελεί τεράστιο πλεονέκτημα για την Αμερική.
Θα μπορούσαν όλα αυτά να κορυφωθούν το 2026;
Ακόμη και η απόφαση του Μαΐου από τη Moody's Investors Service να αφαιρέσει από την Ουάσιγκτον την τελευταία αξιολόγηση AAA προκάλεσε ελάχιστες αντιδράσεις στις αγορές ομολόγων. Η γενική αντίδραση ήταν ότι το δολάριο, καλώς ή κακώς, παραμένει το βασικό νόμισμα του παγκόσμιου συστήματος — προς το παρόν.
Η Κίνα του Xi Jinping, εν τω μεταξύ, βλέπει μια ευκαιρία να παρουσιάσει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας ως πιο αξιόπιστη υπερδύναμη και περισσότερο δεσμευμένη στο ελεύθερο εμπόριο.
Όλο και περισσότερο, η ομάδα του Xi πιθανότατα δεν πιστεύει την τύχη της καθώς ο Trump υπονομεύει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και ένα νόμισμα που η Κίνα φιλοδοξεί να αντικαταστήσει.
Βέβαια, η Κίνα αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις: μια μεγάλη κρίση ακινήτων που τροφοδοτεί αποπληθωρισμό, ασθενή εγχώρια ζήτηση, διογκωμένο χρέος τοπικών κυβερνήσεων και υψηλή ανεργία των νέων.
Και, μια δεκαετία μετά την προσπάθεια διεθνοποίησης του γιουάν από τον Xi Jinping, το νόμισμα της Κίνας αντιπροσωπεύει μόλις το 2% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι 57% για το δολάριο και περίπου 20% για το ευρώ.
Τα όνειρα για «ασφαλές καταφύγιο» διαψεύδονται επίσης από τους ισχύοντες αυστηρούς ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων προς και από την Κίνα.
Ωστόσο, ο Trump δεν χρειάζεται να το κάνει τόσο εύκολο για την Κίνα.
Πέρυσι εξοργίστηκε με αναφορές ότι οι BRICS εξετάζουν τη δημιουργία εναλλακτικού νομίσματος απέναντι στο δολάριο — σε σημείο να απειλήσει με δασμούς 100% αν το μπλοκ και ο ευρύτερος Παγκόσμιος Νότος προχωρήσουν στην ιδέα.
Οι αγορές σταθμίζουν τις επιλογές τους
Η Diana Choyleva, επικεφαλής οικονομολόγος της Enodo Economics, σημειώνει ότι τα περισσότερα σχόλια της αγοράς εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την οικονομία, τη γεωπολιτική, τον κίνδυνο θερμών συγκρούσεων, την πολιτική και την τεχνολογία ως ξεχωριστούς τομείς που εξετάζονται διαδοχικά.
Σε πιο ήρεμες εποχές αυτή η συνήθεια ήταν απλώς ελλιπής.
Στο σημερινό περιβάλλον είναι ολοένα και πιο επικίνδυνη.
«Σκεφτείτε τη σημερινή σύγκρουση», λέει.
«Η άμεση αντίδραση των αγορών ήταν η γνώριμη: τιμές πετρελαίου, κίνδυνος στη ναυτιλία στον Περσικό Κόλπο, προσδοκίες πληθωρισμού και αντιδράσεις των κεντρικών τραπεζών.
Όλα αυτά έχουν σημασία, αλλά είναι μόνο το πρώτο επίπεδο».
Όμως, προσθέτει, οι πιο σημαντικές επιπτώσεις βρίσκονται ένα βήμα παραπέρα. «Η σύγκρουση [με το Ιράν] αλλάζει τη στρατηγική ισορροπία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, ενισχύει την ευθυγράμμιση Ιράν - Κίνας - Ρωσίας, αναδιαμορφώνει την ενεργειακή ισχύ και αναγκάζει χώρες από τη Σαουδική Αραβία μέχρι την Ταϊβάν να επανεξετάσουν τη θέση τους.
Αυτές οι μεταβολές θα επηρεάσουν τις αγορές πολύ περισσότερο τον επόμενο χρόνο από την πρώτη άνοδο των τιμών του πετρελαίου».
Το ίδιο θα συμβεί και με το κατά πόσο οι κινήσεις του Trump τις τελευταίες 56 ημέρες θα οδηγήσουν τον κόσμο να στραφεί μαζικά μακριά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών