Οι αμερικανικές κυρώσεις μπορεί να ενισχύουν βραχυπρόθεσμα την ισχύ του δολαρίου, αλλά η υπερβολική χρήση του ως γεωπολιτικού όπλου μπορεί μακροπρόθεσμα να επιταχύνει την αναζήτηση ενός κόσμου λιγότερο εξαρτημένου από αυτό
Η νέα κλιμάκωση των αμερικανικών κυρώσεων εναντίον του Ιράν ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα από την ίδια την αντιπαράθεση Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται πλέον μόνο η προσπάθεια οικονομικής απομόνωσης του Ιράν, αλλά η ίδια η αρχιτεκτονική του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και, ειδικότερα, ο ρόλος του αμερικανικού δολαρίου.
Η κυβέρνηση του Donald Trump, μετά την αδυναμία της να επιτύχει τους στόχους της μέσω της στρατιωτικής πίεσης, κλιμακώνει την οικονομική διάσταση της σύγκρουσης. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent ανακοίνωσε την επιχείρηση «Economic Outcast» (Οικονομικός Παρίας), προειδοποιώντας χώρες και επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο ότι η οικονομική συνεργασία με το Ιράν μπορεί να έχει ως συνέπεια την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.
Η νέα εκστρατεία επικεντρώνεται σε πέντε βασικούς τομείς: τεχνολογία, χρυσό, αεροπορία, ναυτιλία και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι εναπομείνασες δυνατότητες του Ιράν να αποκτά ξένο συνάλλαγμα και να διατηρεί οικονομικές σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο.
Ωστόσο, η πιο σημαντική διάσταση της πολιτικής αυτής δεν αφορά το Ιράν.
Αφορά τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
Ο Bessent ήταν σαφής: κανείς δεν βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων.
Όταν μάλιστα ρωτήθηκε γιατί η Ουάσιγκτον δεν επιβάλλει αμέσως κυρώσεις σε όλους τους πιθανούς στόχους, έδωσε μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική απάντηση: «Γιατί να θέλω να ανατινάξω το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;».
Στη συνέχεια προειδοποίησε ότι όσοι δεν συμμορφωθούν με τις αμερικανικές απαιτήσεις θα πρέπει να αναμένουν ότι «θα φύγουν από το δολαριακό σύστημα».
Ακριβώς εδώ βρίσκεται το πραγματικό παράδοξο.
Το αμερικανικό δολάριο αποτελεί το σημαντικότερο νόμισμα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η ισχύς του δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος της αμερικανικής οικονομίας.
Βασίζεται σε ένα τεράστιο οικοσύστημα τραπεζών, χρηματοπιστωτικών αγορών, αμερικανικών κρατικών ομολόγων, διεθνών πληρωμών και εμπορικών συναλλαγών.
Η πρόσβαση σε αυτό το σύστημα προσφέρει στις επιχειρήσεις και στις τράπεζες του κόσμου ένα εξαιρετικά σημαντικό πλεονέκτημα.
Ακριβώς αυτή την κυριαρχία χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες ως εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού.
Οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι ΗΠΑ δεν λένε απλώς στις αμερικανικές επιχειρήσεις ότι δεν μπορούν να συνεργάζονται με το Ιράν.
Λένε και σε τρίτες χώρες, τράπεζες και επιχειρήσεις ότι, εάν συνεχίσουν να συναλλάσσονται με το Ιράν, μπορεί να χάσουν την πρόσβασή τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Έτσι δημιουργείται ένα δίλημμα: μια κινεζική ή τουρκική τράπεζα μπορεί να πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στη διατήρηση των εμπορικών σχέσεων με το Ιράν και στη διατήρηση της πρόσβασής της στο δολάριο.
Βραχυπρόθεσμα, αυτή η πολιτική είναι εξαιρετικά αποτελεσματική για τις ΗΠΑ. Οι περισσότερες διεθνείς τράπεζες δεν μπορούν να διακινδυνεύσουν την πρόσβασή τους στο αμερικανικό σύστημα. Το κόστος αποκλεισμού από το δολάριο είναι πολύ μεγάλο. Επομένως, η απειλή των κυρώσεων λειτουργεί ως μηχανισμός συμμόρφωσης.
Μακροπρόθεσμα, όμως, δημιουργείται ένα διαφορετικό πρόβλημα.
Εάν μια χώρα αντιλαμβάνεται ότι η πρόσβασή της στο δολάριο μπορεί να αφαιρεθεί για γεωπολιτικούς λόγους, τότε αποκτά ισχυρό κίνητρο να μειώσει την εξάρτησή της από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Αυτός είναι ο μηχανισμός της αποδολαριοποίησης.
Δεν σημαίνει ότι το δολάριο θα καταρρεύσει αύριο ή ότι το κινεζικό γουάν θα αντικαταστήσει σύντομα το αμερικανικό νόμισμα.
Το ζήτημα είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμο.
Όσο περισσότερες χώρες δημιουργούν εναλλακτικούς μηχανισμούς πληρωμών, χρησιμοποιούν τα δικά τους νομίσματα στο εμπόριο, αυξάνουν τα αποθέματα χρυσού ή αναπτύσσουν συστήματα που λειτουργούν έξω από την αμερικανική χρηματοπιστωτική υποδομή, τόσο μειώνεται η απόλυτη εξάρτηση από το δολάριο.
Και εδώ το Ιράν αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Τεχεράνη αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων.
Η χώρα έχει αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, τη Ρωσία, την Τουρκία και άλλες χώρες, χρησιμοποιώντας διάφορους μηχανισμούς για να περιορίσει την ανάγκη της για δολάρια και να συνεχίσει τις εξαγωγές της.
Η Κίνα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας σε αυτή την εξίσωση.
Δεν πρόκειται για μια μικρή οικονομία που μπορεί εύκολα να απομονωθεί.
Είναι μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη και ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.
Παράλληλα, το Πεκίνο έχει κάθε λόγο να περιορίσει τη δική του εξάρτηση από ένα σύστημα που βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ουάσιγκτον.
Επομένως, η αμερικανική πίεση στο Ιράν μπορεί να έχει μια απρόβλεπτη συνέπεια: να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ χωρών που επιθυμούν να δημιουργήσουν εναλλακτικές χρηματοπιστωτικές υποδομές.
Η διαδικασία αυτή δεν περιορίζεται στις διμερείς εμπορικές συναλλαγές.
Περιλαμβάνει εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, διακανονισμούς σε εθνικά νομίσματα, χρήση του κινεζικού γουάν, αυξημένη χρήση χρυσού, ψηφιακά νομίσματα και προσπάθειες δημιουργίας ενός διεθνούς εμπορικού συστήματος λιγότερο εξαρτημένου από το δολάριο.
Το πετρέλαιο αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα. Για δεκαετίες, η κυριαρχία του δολαρίου ενισχύθηκε από τη θέση του στις διεθνείς ενεργειακές συναλλαγές. Εάν όμως σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας αρχίσει να πραγματοποιείται σε άλλα νομίσματα, τότε δημιουργείται μια σταδιακή μετατόπιση της ζήτησης.
Η αλλαγή αυτή δεν χρειάζεται να είναι θεαματική. Ακόμη και μια σταδιακή μείωση της χρήσης του δολαρίου μπορεί, σε βάθος χρόνου, να αλλάξει τη διεθνή ισορροπία.
Ο νέος νομισματικός κόσμος με τα πολλαπλά νομίσματα
Το δολάριο εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα.
Οι αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν οι βαθύτερες και με τη μεγαλύτερη ρευσότητα στον κόσμο, τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα αποτελούν βασικό καταφύγιο για επενδυτές και κεντρικές τράπεζες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ένα χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί από μία μόνο άλλη χώρα.
Επιπλέον, η αποδολαριοποίηση αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια. Το γουάν, για παράδειγμα, δεν έχει ακόμη την ίδια διεθνή ρευστότητα και την ίδια ελευθερία κίνησης κεφαλαίων με το δολάριο. Το ευρώ είναι ισχυρό διεθνές νόμισμα, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ένα ενιαίο δημοσιονομικό και γεωπολιτικό κέντρο αντίστοιχο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Και τα εθνικά νομίσματα των αναδυόμενων οικονομιών αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερους περιορισμούς.
Άρα το ζήτημα δεν είναι η άμεση αντικατάσταση του δολαρίου.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η δημιουργία ενός πολυνομισματικού και πολυκεντρικού συστήματος.
Αυτό είναι που μπορεί να αλλάξει πραγματικά τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η διαμόρφωση ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος και συστήματος πληρωμών
Η αμερικανική ισχύς βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι ο υπόλοιπος κόσμος χρειάζεται το δολάριο.
Εάν όμως οι συνεχείς κυρώσεις οδηγήσουν τις μεγάλες οικονομίες να επενδύσουν σοβαρά στη δημιουργία εναλλακτικών, τότε η Ουάσιγκτον μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: το εργαλείο που χρησιμοποιεί για να διατηρήσει την οικονομική της ισχύ μπορεί σταδιακά να μειώνει την αποκλειστικότητα αυτής της ισχύος.
Αυτό εξηγεί και τη σημασία της φράσης του Bessent για το «παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Η αμερικανική κυβέρνηση γνωρίζει ότι η υπερβολική χρήση των κυρώσεων μπορεί να δημιουργήσει συστημικές συνέπειες.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκλείουν διαδοχικά όλο και περισσότερες χώρες και τράπεζες, τότε αυτές έχουν κίνητρο να δημιουργήσουν εναλλακτικούς δρόμους.
Η διαδικασία μπορεί να μοιάζει με έναν φαύλο κύκλο: Κυρώσεις οδηγούν σε φόβο αποκλεισμού. Ο φόβος αποκλεισμού οδηγεί στην αναζήτηση εναλλακτικών.
Οι εναλλακτικές μειώνουν την εξάρτηση από το δολάριο.
Η μειωμένη εξάρτηση ενθαρρύνει περισσότερες χώρες να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αμερικανική κυριαρχία τελειώνει. Σημαίνει ότι μπορεί να μετασχηματιστει αλλά ΚΑΙ να περιοριστεί.
Το Ιράν, επομένως, δεν αποτελεί μόνο μια σύγκρουση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Αποτελεί ένα τεστ για το κατά πόσο το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως παγκόσμια υποδομή ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως όπλο εξωτερικής πολιτικής.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι κυρώσεις μπορούν να πλήξουν το Ιράν. Μπορούν, και μάλιστα πολύ σοβαρά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι υπόλοιπες χώρες ως απάντηση.
Εάν οι μεγάλες οικονομίες συνεχίσουν να θεωρούν το δολάριο αναντικατάστατο, η αμερικανική στρατηγική θα συνεχίσει να λειτουργεί.
Εάν όμως η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και άλλες χώρες καταφέρουν σταδιακά να δημιουργήσουν αξιόπιστους εναλλακτικούς μηχανισμούς εμπορίου, πληρωμών και αποθεματικών, τότε η σημερινή κυριαρχία του δολαρίου μπορεί να αρχίσει να υποχωρεί.
Γι' αυτό η υπόθεση ότι «οι κυρώσεις στο Ιράν καταστρέφουν το δολάριο» είναι υπερβολικά απλοϊκή. Η πιο ακριβής διατύπωση είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα:
Οι αμερικανικές κυρώσεις μπορεί να ενισχύουν βραχυπρόθεσμα την ισχύ του δολαρίου, αλλά η υπερβολική χρήση του ως γεωπολιτικού όπλου μπορεί μακροπρόθεσμα να επιταχύνει την αναζήτηση ενός κόσμου λιγότερο εξαρτημένου από αυτό.
Και αυτό είναι το πραγματικό παράδοξο της αμερικανικής οικονομικής ισχύος: όσο πιο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί η Ουάσιγκτον το δολάριο για να επιβάλει τους κανόνες της, τόσο μεγαλύτερο είναι το κίνητρο για τους αντιπάλους της να δημιουργήσουν ένα σύστημα στο οποίο οι αμερικανικοί κανόνες θα έχουν μικρότερη ισχύ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν το δολάριο θα καταρρεύσει λόγω του Ιράν (πράγμα απίθανο…).
Το ερώτημα είναι αν η υπόθεση του Ιράν θα αποτελέσει ακόμη ένα βήμα προς έναν κόσμο όπου το δολάριο δεν θα είναι πλέον το μοναδικό κέντρο της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος.
www.bankingnews.gr
Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται πλέον μόνο η προσπάθεια οικονομικής απομόνωσης του Ιράν, αλλά η ίδια η αρχιτεκτονική του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και, ειδικότερα, ο ρόλος του αμερικανικού δολαρίου.
Η κυβέρνηση του Donald Trump, μετά την αδυναμία της να επιτύχει τους στόχους της μέσω της στρατιωτικής πίεσης, κλιμακώνει την οικονομική διάσταση της σύγκρουσης. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent ανακοίνωσε την επιχείρηση «Economic Outcast» (Οικονομικός Παρίας), προειδοποιώντας χώρες και επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο ότι η οικονομική συνεργασία με το Ιράν μπορεί να έχει ως συνέπεια την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.
Η νέα εκστρατεία επικεντρώνεται σε πέντε βασικούς τομείς: τεχνολογία, χρυσό, αεροπορία, ναυτιλία και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι εναπομείνασες δυνατότητες του Ιράν να αποκτά ξένο συνάλλαγμα και να διατηρεί οικονομικές σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο.
Ωστόσο, η πιο σημαντική διάσταση της πολιτικής αυτής δεν αφορά το Ιράν.
Αφορά τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
Ο Bessent ήταν σαφής: κανείς δεν βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων.
Όταν μάλιστα ρωτήθηκε γιατί η Ουάσιγκτον δεν επιβάλλει αμέσως κυρώσεις σε όλους τους πιθανούς στόχους, έδωσε μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική απάντηση: «Γιατί να θέλω να ανατινάξω το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;».
Στη συνέχεια προειδοποίησε ότι όσοι δεν συμμορφωθούν με τις αμερικανικές απαιτήσεις θα πρέπει να αναμένουν ότι «θα φύγουν από το δολαριακό σύστημα».
Ακριβώς εδώ βρίσκεται το πραγματικό παράδοξο.
Το αμερικανικό δολάριο αποτελεί το σημαντικότερο νόμισμα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η ισχύς του δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος της αμερικανικής οικονομίας.
Βασίζεται σε ένα τεράστιο οικοσύστημα τραπεζών, χρηματοπιστωτικών αγορών, αμερικανικών κρατικών ομολόγων, διεθνών πληρωμών και εμπορικών συναλλαγών.
Η πρόσβαση σε αυτό το σύστημα προσφέρει στις επιχειρήσεις και στις τράπεζες του κόσμου ένα εξαιρετικά σημαντικό πλεονέκτημα.
Ακριβώς αυτή την κυριαρχία χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες ως εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού.
Οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι ΗΠΑ δεν λένε απλώς στις αμερικανικές επιχειρήσεις ότι δεν μπορούν να συνεργάζονται με το Ιράν.
Λένε και σε τρίτες χώρες, τράπεζες και επιχειρήσεις ότι, εάν συνεχίσουν να συναλλάσσονται με το Ιράν, μπορεί να χάσουν την πρόσβασή τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Έτσι δημιουργείται ένα δίλημμα: μια κινεζική ή τουρκική τράπεζα μπορεί να πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στη διατήρηση των εμπορικών σχέσεων με το Ιράν και στη διατήρηση της πρόσβασής της στο δολάριο.
Βραχυπρόθεσμα, αυτή η πολιτική είναι εξαιρετικά αποτελεσματική για τις ΗΠΑ. Οι περισσότερες διεθνείς τράπεζες δεν μπορούν να διακινδυνεύσουν την πρόσβασή τους στο αμερικανικό σύστημα. Το κόστος αποκλεισμού από το δολάριο είναι πολύ μεγάλο. Επομένως, η απειλή των κυρώσεων λειτουργεί ως μηχανισμός συμμόρφωσης.
Μακροπρόθεσμα, όμως, δημιουργείται ένα διαφορετικό πρόβλημα.
Εάν μια χώρα αντιλαμβάνεται ότι η πρόσβασή της στο δολάριο μπορεί να αφαιρεθεί για γεωπολιτικούς λόγους, τότε αποκτά ισχυρό κίνητρο να μειώσει την εξάρτησή της από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Αυτός είναι ο μηχανισμός της αποδολαριοποίησης.
Δεν σημαίνει ότι το δολάριο θα καταρρεύσει αύριο ή ότι το κινεζικό γουάν θα αντικαταστήσει σύντομα το αμερικανικό νόμισμα.
Το ζήτημα είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμο.
Όσο περισσότερες χώρες δημιουργούν εναλλακτικούς μηχανισμούς πληρωμών, χρησιμοποιούν τα δικά τους νομίσματα στο εμπόριο, αυξάνουν τα αποθέματα χρυσού ή αναπτύσσουν συστήματα που λειτουργούν έξω από την αμερικανική χρηματοπιστωτική υποδομή, τόσο μειώνεται η απόλυτη εξάρτηση από το δολάριο.
Και εδώ το Ιράν αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Τεχεράνη αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων.
Η χώρα έχει αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, τη Ρωσία, την Τουρκία και άλλες χώρες, χρησιμοποιώντας διάφορους μηχανισμούς για να περιορίσει την ανάγκη της για δολάρια και να συνεχίσει τις εξαγωγές της.
Η Κίνα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας σε αυτή την εξίσωση.
Δεν πρόκειται για μια μικρή οικονομία που μπορεί εύκολα να απομονωθεί.
Είναι μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη και ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.
Παράλληλα, το Πεκίνο έχει κάθε λόγο να περιορίσει τη δική του εξάρτηση από ένα σύστημα που βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ουάσιγκτον.
Επομένως, η αμερικανική πίεση στο Ιράν μπορεί να έχει μια απρόβλεπτη συνέπεια: να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ χωρών που επιθυμούν να δημιουργήσουν εναλλακτικές χρηματοπιστωτικές υποδομές.
Η διαδικασία αυτή δεν περιορίζεται στις διμερείς εμπορικές συναλλαγές.
Περιλαμβάνει εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, διακανονισμούς σε εθνικά νομίσματα, χρήση του κινεζικού γουάν, αυξημένη χρήση χρυσού, ψηφιακά νομίσματα και προσπάθειες δημιουργίας ενός διεθνούς εμπορικού συστήματος λιγότερο εξαρτημένου από το δολάριο.
Το πετρέλαιο αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα. Για δεκαετίες, η κυριαρχία του δολαρίου ενισχύθηκε από τη θέση του στις διεθνείς ενεργειακές συναλλαγές. Εάν όμως σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας αρχίσει να πραγματοποιείται σε άλλα νομίσματα, τότε δημιουργείται μια σταδιακή μετατόπιση της ζήτησης.
Η αλλαγή αυτή δεν χρειάζεται να είναι θεαματική. Ακόμη και μια σταδιακή μείωση της χρήσης του δολαρίου μπορεί, σε βάθος χρόνου, να αλλάξει τη διεθνή ισορροπία.
Ο νέος νομισματικός κόσμος με τα πολλαπλά νομίσματα
Το δολάριο εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα.
Οι αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν οι βαθύτερες και με τη μεγαλύτερη ρευσότητα στον κόσμο, τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα αποτελούν βασικό καταφύγιο για επενδυτές και κεντρικές τράπεζες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ένα χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί από μία μόνο άλλη χώρα.
Επιπλέον, η αποδολαριοποίηση αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια. Το γουάν, για παράδειγμα, δεν έχει ακόμη την ίδια διεθνή ρευστότητα και την ίδια ελευθερία κίνησης κεφαλαίων με το δολάριο. Το ευρώ είναι ισχυρό διεθνές νόμισμα, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ένα ενιαίο δημοσιονομικό και γεωπολιτικό κέντρο αντίστοιχο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Και τα εθνικά νομίσματα των αναδυόμενων οικονομιών αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερους περιορισμούς.
Άρα το ζήτημα δεν είναι η άμεση αντικατάσταση του δολαρίου.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η δημιουργία ενός πολυνομισματικού και πολυκεντρικού συστήματος.
Αυτό είναι που μπορεί να αλλάξει πραγματικά τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η διαμόρφωση ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος και συστήματος πληρωμών
Η αμερικανική ισχύς βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι ο υπόλοιπος κόσμος χρειάζεται το δολάριο.
Εάν όμως οι συνεχείς κυρώσεις οδηγήσουν τις μεγάλες οικονομίες να επενδύσουν σοβαρά στη δημιουργία εναλλακτικών, τότε η Ουάσιγκτον μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: το εργαλείο που χρησιμοποιεί για να διατηρήσει την οικονομική της ισχύ μπορεί σταδιακά να μειώνει την αποκλειστικότητα αυτής της ισχύος.
Αυτό εξηγεί και τη σημασία της φράσης του Bessent για το «παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Η αμερικανική κυβέρνηση γνωρίζει ότι η υπερβολική χρήση των κυρώσεων μπορεί να δημιουργήσει συστημικές συνέπειες.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκλείουν διαδοχικά όλο και περισσότερες χώρες και τράπεζες, τότε αυτές έχουν κίνητρο να δημιουργήσουν εναλλακτικούς δρόμους.
Η διαδικασία μπορεί να μοιάζει με έναν φαύλο κύκλο: Κυρώσεις οδηγούν σε φόβο αποκλεισμού. Ο φόβος αποκλεισμού οδηγεί στην αναζήτηση εναλλακτικών.
Οι εναλλακτικές μειώνουν την εξάρτηση από το δολάριο.
Η μειωμένη εξάρτηση ενθαρρύνει περισσότερες χώρες να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αμερικανική κυριαρχία τελειώνει. Σημαίνει ότι μπορεί να μετασχηματιστει αλλά ΚΑΙ να περιοριστεί.
Το Ιράν, επομένως, δεν αποτελεί μόνο μια σύγκρουση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Αποτελεί ένα τεστ για το κατά πόσο το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως παγκόσμια υποδομή ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως όπλο εξωτερικής πολιτικής.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι κυρώσεις μπορούν να πλήξουν το Ιράν. Μπορούν, και μάλιστα πολύ σοβαρά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι υπόλοιπες χώρες ως απάντηση.
Εάν οι μεγάλες οικονομίες συνεχίσουν να θεωρούν το δολάριο αναντικατάστατο, η αμερικανική στρατηγική θα συνεχίσει να λειτουργεί.
Εάν όμως η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και άλλες χώρες καταφέρουν σταδιακά να δημιουργήσουν αξιόπιστους εναλλακτικούς μηχανισμούς εμπορίου, πληρωμών και αποθεματικών, τότε η σημερινή κυριαρχία του δολαρίου μπορεί να αρχίσει να υποχωρεί.
Γι' αυτό η υπόθεση ότι «οι κυρώσεις στο Ιράν καταστρέφουν το δολάριο» είναι υπερβολικά απλοϊκή. Η πιο ακριβής διατύπωση είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα:
Οι αμερικανικές κυρώσεις μπορεί να ενισχύουν βραχυπρόθεσμα την ισχύ του δολαρίου, αλλά η υπερβολική χρήση του ως γεωπολιτικού όπλου μπορεί μακροπρόθεσμα να επιταχύνει την αναζήτηση ενός κόσμου λιγότερο εξαρτημένου από αυτό.
Και αυτό είναι το πραγματικό παράδοξο της αμερικανικής οικονομικής ισχύος: όσο πιο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί η Ουάσιγκτον το δολάριο για να επιβάλει τους κανόνες της, τόσο μεγαλύτερο είναι το κίνητρο για τους αντιπάλους της να δημιουργήσουν ένα σύστημα στο οποίο οι αμερικανικοί κανόνες θα έχουν μικρότερη ισχύ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν το δολάριο θα καταρρεύσει λόγω του Ιράν (πράγμα απίθανο…).
Το ερώτημα είναι αν η υπόθεση του Ιράν θα αποτελέσει ακόμη ένα βήμα προς έναν κόσμο όπου το δολάριο δεν θα είναι πλέον το μοναδικό κέντρο της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών