Η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σκοτεινή – και πολύ πιο επικίνδυνη...
Από την Ουάσιγκτον έως το Πεκίνο και από τη Μόσχα έως το Νέο Δελχί, η λέξη «πολυπολικότητα» έχει μετατραπεί σε δόγμα.
Πολιτικοί ηγέτες και αναλυτές διακηρύσσουν ότι η εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας έχει τελειώσει και ότι η ισχύς διαχέεται πλέον σε πολλαπλά κέντρα.
Όμως πίσω από τη ρητορική, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σκοτεινή – και πολύ πιο επικίνδυνη.
Ακόμη και στις ΗΠΑ, η συζήτηση περί τέλους της μονοκρατορίας έχει υιοθετηθεί.
Με την έναρξη της δεύτερης θητείας του Donald Trump, ο Υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio δήλωσε ότι η περίοδος της μοναδικής υπερδύναμης ήταν ιστορικά «μη φυσιολογική» και ότι το διεθνές σύστημα τείνει αναπόφευκτα προς την πολυπολικότητα.
Στην Κίνα και τη Ρωσία, η αφήγηση αυτή ερμηνεύτηκε ως έμμεση παραδοχή αμερικανικής παρακμής.
Ωστόσο, αυτό που αποκαλείται «πολυπολικότητα» δεν σημαίνει το ίδιο για όλους.
Για την κυβέρνηση Trump, η αναγνώριση ενός πιο κατακερματισμένου κόσμου δεν συνεπάγεται περιορισμό της αμερικανικής ισχύος.
Αντιθέτως, λειτουργεί ως πρόσχημα για την εγκατάλειψη των παραδοσιακών δεσμεύσεων και την άσκηση ωμής, συναλλακτικής ισχύος – χωρίς βάρη και χωρίς ευθύνες.
Η ψευδαίσθηση της ισορροπίας
Η Κίνα και η Ρωσία επιχείρησαν να κεφαλαιοποιήσουν την ιδέα της πολυπολικότητας ήδη από τη δεκαετία του ’90.
Δημιούργησαν «στρατηγική εταιρική σχέση» και προώθησαν το σχήμα των BRICS, μαζί με Βραζιλία, Ινδία και Νότια Αφρική, ως αντίβαρο στη Δύση. Η άνοδος της Κίνας, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η διεύρυνση των BRICS έδωσαν την εντύπωση ότι ένα νέο σύστημα γεννιέται.
Όμως ένα χρόνο μετά την επιστροφή Trump, η εικόνα είναι διαφορετική.
Οι ΗΠΑ όχι μόνο δεν υποχώρησαν, αλλά επανήλθαν με επιθετική οικονομική και στρατιωτική στρατηγική: δασμοί-σοκ, παρεμβάσεις σε τρίτες χώρες, απειλές για νέα εδάφη, αναδιάταξη εμπορικών κανόνων.
Η διεθνής αντίδραση; Χλιαρή έως ανύπαρκτη.
Η Ευρώπη λύγισε υπό την πίεση.
Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα προσέφεραν επενδυτικά πακέτα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Η Ινδία απέφυγε την ανοιχτή σύγκρουση. Μόνο η Κίνα αντέδρασε περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οδηγώντας σε προσωρινή αποκλιμάκωση.
Μονοπολικός κόσμος χωρίς φρένα
Παρά τις μεταβολές στο παγκόσμιο ΑΕΠ και την ενίσχυση περιφερειακών δυνάμεων, η σκληρή πραγματικότητα παραμένει: μόνο οι ΗΠΑ διαθέτουν ολοκληρωμένη ικανότητα παγκόσμιας επιρροής.
Οικονομία 30 τρισ. δολαρίων, αμυντικές δαπάνες που αγγίζουν το 1 τρισ. το 2025, δίκτυο στρατιωτικών βάσεων σε κάθε ήπειρο, κυριαρχία σε τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγούς και βιοτεχνολογία.
Η Κίνα πλησιάζει, αλλά δεν έχει ακόμη το παγκόσμιο αποτύπωμα συμμαχιών και νομισματικής επιρροής. Η Ρωσία παραμένει στρατιωτική δύναμη με περιορισμένη οικονομική βάση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει οικονομικό βάρος αλλά όχι ενιαία στρατηγική αυτονομία.
Οι λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις» δεν έχουν την κλίμακα να ανατρέψουν το σύστημα.
Η πιο ανησυχητική εξέλιξη δεν είναι η διατήρηση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ασκείται.
Οι στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, οι πιέσεις στον ΟΗΕ, ακόμη και επιχειρήσεις όπως η σύλληψη του Nicolás Maduro, δείχνουν μια υπερδύναμη που ενεργεί χωρίς αναστολές και χωρίς το ιδεολογικό περίβλημα «δημοκρατικής προώθησης» του παρελθόντος.
Σε συνέντευξή του μετά από επιχείρηση στη Λατινική Αμερική, ο σύμβουλος του Trump, Stephen Miller, το διατύπωσε ωμά: «Ο κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη».
Η απαίτηση για πλήρη έλεγχο της Γροιλανδίας, ακόμη και εις βάρος της συνοχής του ΝΑΤΟ, αποτελεί ίσως το πιο καθαρό σύμβολο αυτής της νέας εποχής.
Μεγάλη δύναμη, καμία ευθύνη
Ο κόσμος δεν έγινε πολυπολικός. Αντίθετα, η συζήτηση περί πολυπολικότητας απελευθέρωσε τις ΗΠΑ από τα δεσμά της «υπεύθυνης ηγεσίας».
Η Ουάσιγκτον αποδέχεται ρητορικά έναν κόσμο πολλών κέντρων, αλλά στην πράξη παραμένει η μόνη δύναμη με ανεξέλεγκτη εμβέλεια.
Το μονοπολικό στιγμιότυπο της δεκαετίας του ’90 δεν τελείωσε ποτέ.
Απλώς μεταλλάχθηκε. Και σήμερα, με τις ΗΠΑ να επιδεικνύουν ισχύ χωρίς θεσμικούς φραγμούς, ο πλανήτης εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η ισορροπία δεν προκύπτει από τη συνεννόηση – αλλά από τον φόβο.
Το ερώτημα δεν είναι αν ζούμε σε πολυπολικό κόσμο. Το ερώτημα είναι ποιος θα μπορέσει να περιορίσει μια υπερδύναμη που δεν αναγνωρίζει πλέον όρια.
www.bankingnews.gr
Πολιτικοί ηγέτες και αναλυτές διακηρύσσουν ότι η εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας έχει τελειώσει και ότι η ισχύς διαχέεται πλέον σε πολλαπλά κέντρα.
Όμως πίσω από τη ρητορική, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σκοτεινή – και πολύ πιο επικίνδυνη.
Ακόμη και στις ΗΠΑ, η συζήτηση περί τέλους της μονοκρατορίας έχει υιοθετηθεί.
Με την έναρξη της δεύτερης θητείας του Donald Trump, ο Υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio δήλωσε ότι η περίοδος της μοναδικής υπερδύναμης ήταν ιστορικά «μη φυσιολογική» και ότι το διεθνές σύστημα τείνει αναπόφευκτα προς την πολυπολικότητα.
Στην Κίνα και τη Ρωσία, η αφήγηση αυτή ερμηνεύτηκε ως έμμεση παραδοχή αμερικανικής παρακμής.
Ωστόσο, αυτό που αποκαλείται «πολυπολικότητα» δεν σημαίνει το ίδιο για όλους.
Για την κυβέρνηση Trump, η αναγνώριση ενός πιο κατακερματισμένου κόσμου δεν συνεπάγεται περιορισμό της αμερικανικής ισχύος.
Αντιθέτως, λειτουργεί ως πρόσχημα για την εγκατάλειψη των παραδοσιακών δεσμεύσεων και την άσκηση ωμής, συναλλακτικής ισχύος – χωρίς βάρη και χωρίς ευθύνες.
Η ψευδαίσθηση της ισορροπίας
Η Κίνα και η Ρωσία επιχείρησαν να κεφαλαιοποιήσουν την ιδέα της πολυπολικότητας ήδη από τη δεκαετία του ’90.
Δημιούργησαν «στρατηγική εταιρική σχέση» και προώθησαν το σχήμα των BRICS, μαζί με Βραζιλία, Ινδία και Νότια Αφρική, ως αντίβαρο στη Δύση. Η άνοδος της Κίνας, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η διεύρυνση των BRICS έδωσαν την εντύπωση ότι ένα νέο σύστημα γεννιέται.
Όμως ένα χρόνο μετά την επιστροφή Trump, η εικόνα είναι διαφορετική.
Οι ΗΠΑ όχι μόνο δεν υποχώρησαν, αλλά επανήλθαν με επιθετική οικονομική και στρατιωτική στρατηγική: δασμοί-σοκ, παρεμβάσεις σε τρίτες χώρες, απειλές για νέα εδάφη, αναδιάταξη εμπορικών κανόνων.
Η διεθνής αντίδραση; Χλιαρή έως ανύπαρκτη.
Η Ευρώπη λύγισε υπό την πίεση.
Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα προσέφεραν επενδυτικά πακέτα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Η Ινδία απέφυγε την ανοιχτή σύγκρουση. Μόνο η Κίνα αντέδρασε περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οδηγώντας σε προσωρινή αποκλιμάκωση.
Μονοπολικός κόσμος χωρίς φρένα
Παρά τις μεταβολές στο παγκόσμιο ΑΕΠ και την ενίσχυση περιφερειακών δυνάμεων, η σκληρή πραγματικότητα παραμένει: μόνο οι ΗΠΑ διαθέτουν ολοκληρωμένη ικανότητα παγκόσμιας επιρροής.
Οικονομία 30 τρισ. δολαρίων, αμυντικές δαπάνες που αγγίζουν το 1 τρισ. το 2025, δίκτυο στρατιωτικών βάσεων σε κάθε ήπειρο, κυριαρχία σε τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγούς και βιοτεχνολογία.
Η Κίνα πλησιάζει, αλλά δεν έχει ακόμη το παγκόσμιο αποτύπωμα συμμαχιών και νομισματικής επιρροής. Η Ρωσία παραμένει στρατιωτική δύναμη με περιορισμένη οικονομική βάση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει οικονομικό βάρος αλλά όχι ενιαία στρατηγική αυτονομία.
Οι λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις» δεν έχουν την κλίμακα να ανατρέψουν το σύστημα.
Η πιο ανησυχητική εξέλιξη δεν είναι η διατήρηση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ασκείται.
Οι στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, οι πιέσεις στον ΟΗΕ, ακόμη και επιχειρήσεις όπως η σύλληψη του Nicolás Maduro, δείχνουν μια υπερδύναμη που ενεργεί χωρίς αναστολές και χωρίς το ιδεολογικό περίβλημα «δημοκρατικής προώθησης» του παρελθόντος.
Σε συνέντευξή του μετά από επιχείρηση στη Λατινική Αμερική, ο σύμβουλος του Trump, Stephen Miller, το διατύπωσε ωμά: «Ο κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη».
Η απαίτηση για πλήρη έλεγχο της Γροιλανδίας, ακόμη και εις βάρος της συνοχής του ΝΑΤΟ, αποτελεί ίσως το πιο καθαρό σύμβολο αυτής της νέας εποχής.
Μεγάλη δύναμη, καμία ευθύνη
Ο κόσμος δεν έγινε πολυπολικός. Αντίθετα, η συζήτηση περί πολυπολικότητας απελευθέρωσε τις ΗΠΑ από τα δεσμά της «υπεύθυνης ηγεσίας».
Η Ουάσιγκτον αποδέχεται ρητορικά έναν κόσμο πολλών κέντρων, αλλά στην πράξη παραμένει η μόνη δύναμη με ανεξέλεγκτη εμβέλεια.
Το μονοπολικό στιγμιότυπο της δεκαετίας του ’90 δεν τελείωσε ποτέ.
Απλώς μεταλλάχθηκε. Και σήμερα, με τις ΗΠΑ να επιδεικνύουν ισχύ χωρίς θεσμικούς φραγμούς, ο πλανήτης εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η ισορροπία δεν προκύπτει από τη συνεννόηση – αλλά από τον φόβο.
Το ερώτημα δεν είναι αν ζούμε σε πολυπολικό κόσμο. Το ερώτημα είναι ποιος θα μπορέσει να περιορίσει μια υπερδύναμη που δεν αναγνωρίζει πλέον όρια.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών