Το ενδεχόμενο μιας διπλής κρίσης —με την Κίνα να αναλαμβάνει στρατιωτική δράση κατά της Ταϊβάν και τη Βόρεια Κορέα να κλιμακώνει την ένταση στην κορεατική χερσόνησο, ταυτόχρονα ή διαδοχικά— δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Σχετικά Άρθρα
Ψυχρός Πόλεμος διαρκείας - Η μυστική ανακωχή ΗΠΑ - Κίνας που τρομάζει τον πλανήτη
Strategic Culture: Η επίσκεψη Putin στην Κίνα οδηγεί την Ευρώπη σε απομόνωση
Στις σύγχρονες συζητήσεις για τον Ινδο-Ειρηνικό, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συχνά επικαλούνται τα διδάγματα της δεκαετίας του 1930, κυρίως ως προειδοποίηση απέναντι στον «κατευνασμό».
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση είναι υπερβολικά περιορισμένη.
Η αποτυχία της Ευρώπης κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου δεν προήλθε από ένα μόνο διπλωματικό λάθος, αλλά από την κατάρρευση ολόκληρης της δομής αποτροπής.
Η πολιτική βούληση, ο στρατιωτικός σχεδιασμός και η βιομηχανική ισχύς δεν συντονίστηκαν ποτέ μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.
Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η συστημική διάλυση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας από το 1919 έως το 1939.
Σήμερα, η Ανατολική Ασία αντιμετωπίζει έναν εντυπωσιακά παρόμοιο δομικό κίνδυνο.
Το ενδεχόμενο μιας διπλής κρίσης —με την Κίνα να αναλαμβάνει στρατιωτική δράση κατά της Ταϊβάν και τη Βόρεια Κορέα να κλιμακώνει την ένταση στην κορεατική χερσόνησο, ταυτόχρονα ή διαδοχικά— δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα θεμελιώδες ερώτημα: οικοδομούν ένα βιώσιμο σύστημα αποτροπής ή αναπαράγουν έναν «χάρτινο πύργο» παρόμοιο με εκείνον που κατέρρευσε στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου;
Το μάθημα του Locarno και οι «ζώνες εγκατάλειψης»
Το πρώτο μάθημα προκύπτει από το Σύμφωνο του Locarno, σύμφωνα με την ανάλυση του Modern Diplomacy.
Το 1925, οι δυτικοευρωπαϊκές δυνάμεις επιδίωξαν να σταθεροποιήσουν την Ευρώπη, εγγυώμενες τα δυτικά σύνορα της Γερμανίας, ενώ άφησαν ουσιαστικά εκτός αρχιτεκτονικής ασφαλείας την ανατολική πτέρυγα, συμπεριλαμβανομένων της Πολωνίας και της Τσεχοσλοβακίας.
Για ένα διάστημα, εξασφαλίστηκε σχετική σταθερότητα στη Δυτική Ευρώπη.
Όμως η Ανατολική Ευρώπη έμεινε εκτεθειμένη, ανοίγοντας τελικά τον δρόμο στις αναθεωρητικές πιέσεις.
Ένας παρόμοιος κίνδυνος παραμένει σήμερα.
Παρότι η αμερικανική δέσμευση αποτροπής προς την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα είναι θεσμοθετημένη, η σαφήνεια γύρω από ταυτόχρονες κρίσεις —ιδίως σε σχέση με την Ταϊβάν— παραμένει άνιση.
Αν η αμερικανική δέσμευση εκληφθεί ως γεωγραφικά ή επιχειρησιακά «ιεραρχημένη», τότε η αξιοπιστία της αποτροπής θα μπορούσε να καταρρεύσει εύκολα σε μια κρίση. Το μάθημα του Locarno δεν είναι ότι οι εγγυήσεις είναι άχρηστες, αλλά ότι οι επιλεκτικές διαβεβαιώσεις δημιουργούν στρατηγικά ρήγματα που οι αντίπαλοι μπορούν να εκμεταλλευτούν.
Οι επικίνδυνες διμερείς συμφωνίες
Το δεύτερο μάθημα προέρχεται από τη Ναυτική Συμφωνία Αγγλίας–Γερμανίας του 1935.
Με τη διμερή αυτή συμφωνία περιορισμού εξοπλισμών, η Βρετανία υπονόμευσε ουσιαστικά τις συλλογικές προσπάθειες αποτροπής του γερμανικού επανεξοπλισμού.
Αν και στόχος ήταν η σταθερότητα, το μήνυμα που πέρασε ήταν ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούσαν να παρακάμπτουν τους συλλογικούς μηχανισμούς όταν αυτό τις συνέφερε.
Ένας αντίστοιχος κίνδυνος υπάρχει σήμερα στην Ανατολική Ασία.
Μια συμφωνία διαχείρισης κρίσεων αποκλειστικά μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας ή ένα σχήμα περιορισμένο στη συνεργασία ΗΠΑ–Ιαπωνίας θα μπορούσε να περιθωριοποιήσει τη Νότια Κορέα και να αποδυναμώσει την τριμερή συνοχή.
Σε ένα πολυμέτωπο περιβάλλον, η αποτροπή δεν μπορεί να στηρίζεται σε αποσπασματικές διμερείς συμφωνίες. Η εμπειρία του Μεσοπολέμου δείχνει ότι ακόμη και καλοπροαίρετες συμφωνίες αποτυγχάνουν όταν δεν ενσωματώνονται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο.
Το Μόναχο και ο αποκλεισμός των άμεσα απειλούμενων
Το τρίτο μάθημα προέρχεται από τη Συμφωνία του Μονάχου το 1938.
Το βασικό πρόβλημα τότε δεν ήταν απλώς οι παραχωρήσεις, αλλά ο αποκλεισμός.
Η Τσεχοσλοβακία —της οποίας η κυριαρχία και τα εδάφη βρίσκονταν στο επίκεντρο— αποκλείστηκε από τη συμφωνία που καθόρισε το μέλλον της.
Αυτός ο διαχωρισμός στη λήψη αποφάσεων οδήγησε σε κατάρρευση της εμπιστοσύνης και τελικά της αποτροπής.
Μια αντίστοιχη δυναμική θα μπορούσε να επαναληφθεί σήμερα. Μια κρίση στην Ταϊβάν θα επηρέαζε άμεσα την ασφάλεια της Νότιας Κορέας, αλλά υπάρχει το ενδεχόμενο η Σεούλ να αντιμετωπιστεί ως «δευτερεύων παίκτης».
Αντίστοιχα, σε μια κρίση στην κορεατική χερσόνησο, η συνεργασία με την Ιαπωνία ίσως αποδειχθεί ανεπαρκώς ενσωματωμένη.
Το μάθημα του Μονάχου είναι θεσμικό: όταν όσοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλείονται από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμο σύστημα ασφαλείας.
Η Ρηνανία και οι «γκρίζες επιθέσεις»
Το τέταρτο μάθημα προέρχεται από την επαναστρατιωτικοποίηση της Ρηνανίας το 1936.
Τότε η Γερμανία παρέμενε ακόμη σχετικά αδύναμη.
Αν η Βρετανία και η Γαλλία είχαν αντιδράσει αποφασιστικά, η ιστορία ίσως είχε πάρει διαφορετική πορεία με σχετικά μικρό κόστος.
Ωστόσο, η απραξία έστειλε το μήνυμα ότι οι παραβιάσεις των συνθηκών θα γίνονταν ανεκτές, ενθαρρύνοντας περαιτέρω επιθετικότητα.
Στη σημερινή εποχή, οι «γκρίζες ζώνες» προκλήσεων —όπως οι παραβιάσεις με drones από τη Βόρεια Κορέα, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι ενέργειες της κινεζικής ναυτικής πολιτοφυλακής— αποτελούν αντίστοιχες πρώιμες απειλές.
Συχνά υποτιμώνται επειδή βρίσκονται κάτω από το κατώφλι του ολοκληρωτικού πολέμου.
Ωστόσο, η εμπειρία του Μεσοπολέμου δείχνει ξεκάθαρα ότι η συσσώρευση μικρών, αναπάντητων παραβιάσεων διαβρώνει την αποτροπή και αυξάνει εκθετικά το κόστος της μελλοντικής αντίδρασης.
Ο κίνδυνος για ΗΠΑ, Ιαπωνία και Νότια Κορέα
Συνολικά, τα τέσσερα ιστορικά παραδείγματα αποκαλύπτουν ένα κοινό μοτίβο: η αποτροπή δεν καταρρέει ξαφνικά, αλλά αποσυντίθεται αργά μέσα από συσσωρευμένες ανισορροπίες μεταξύ δεσμεύσεων, συντονισμού και εμπιστοσύνης.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η βασική πρόκληση είναι να αποφύγουν την παγίδα της επιλεκτικής δέσμευσης και της καθυστερημένης κινητοποίησης που χαρακτήρισε τη βρετανική στρατηγική του Μεσοπολέμου.
Η Ουάσιγκτον πρέπει να ξεκαθαρίσει πώς θα αντιμετωπίσει ταυτόχρονες κρίσεις που αφορούν την Ταϊβάν και την κορεατική χερσόνησο, ενώ παράλληλα να ενισχύσει την εφοδιαστική και βιομηχανική της ετοιμότητα.
Για την Ιαπωνία, το ζητούμενο είναι η βαθύτερη επιχειρησιακή ενσωμάτωση στο τριμερές πλαίσιο με ΗΠΑ και Νότια Κορέα, ξεπερνώντας τον παραδοσιακό ρόλο της «οπίσθιας υποστήριξης».
Η Νότια Κορέα, από την πλευρά της, καλείται να αποφύγει τη στρατηγική περιθωριοποίηση.
Η αναλογία με την Τσεχοσλοβακία της δεκαετίας του 1930 αφορά τον αποκλεισμό και όχι μόνο την ευαλωτότητα.
Η Σεούλ πρέπει να συμμετέχει ενεργά στον περιφερειακό σχεδιασμό κρίσεων, ακόμη και σε σενάρια που αφορούν την Ταϊβάν, ενώ ταυτόχρονα να ενισχύσει τις αυτόνομες δυνατότητες πληροφοριών και πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς.
Ένας κόσμος πριν από τη νέα καταιγίδα
Η τραγωδία του Μεσοπολέμου δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα λανθασμένων αποφάσεων. Ήταν η αποτυχία πολιτικής βούλησης, στρατιωτικής ισχύος και βιομηχανικής βάσης να συγκροτήσουν ένα λειτουργικό σύστημα αποτροπής.
Όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία το 1939, το σύστημα αποτροπής είχε ήδη καταρρεύσει.
Σήμερα, η Ανατολική Ασία βρίσκεται σε ένα παρόμοιο σταυροδρόμι.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αναγνωρίζουν την απειλή, αλλά αν μπορούν να οικοδομήσουν ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο πλαίσιο αποτροπής πριν οι κρίσεις συγχωνευθούν σε μια μεγάλη σύγκρουση.
Αν αποτύχουν, τα πιο σκοτεινά διδάγματα του Μεσοπολέμου ενδέχεται να επαναληφθούν — αυτή τη φορά στην καρδιά της Ανατολικής Ασίας.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση είναι υπερβολικά περιορισμένη.
Η αποτυχία της Ευρώπης κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου δεν προήλθε από ένα μόνο διπλωματικό λάθος, αλλά από την κατάρρευση ολόκληρης της δομής αποτροπής.
Η πολιτική βούληση, ο στρατιωτικός σχεδιασμός και η βιομηχανική ισχύς δεν συντονίστηκαν ποτέ μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.
Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η συστημική διάλυση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας από το 1919 έως το 1939.
Σήμερα, η Ανατολική Ασία αντιμετωπίζει έναν εντυπωσιακά παρόμοιο δομικό κίνδυνο.
Το ενδεχόμενο μιας διπλής κρίσης —με την Κίνα να αναλαμβάνει στρατιωτική δράση κατά της Ταϊβάν και τη Βόρεια Κορέα να κλιμακώνει την ένταση στην κορεατική χερσόνησο, ταυτόχρονα ή διαδοχικά— δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα θεμελιώδες ερώτημα: οικοδομούν ένα βιώσιμο σύστημα αποτροπής ή αναπαράγουν έναν «χάρτινο πύργο» παρόμοιο με εκείνον που κατέρρευσε στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου;
Το μάθημα του Locarno και οι «ζώνες εγκατάλειψης»
Το πρώτο μάθημα προκύπτει από το Σύμφωνο του Locarno, σύμφωνα με την ανάλυση του Modern Diplomacy.
Το 1925, οι δυτικοευρωπαϊκές δυνάμεις επιδίωξαν να σταθεροποιήσουν την Ευρώπη, εγγυώμενες τα δυτικά σύνορα της Γερμανίας, ενώ άφησαν ουσιαστικά εκτός αρχιτεκτονικής ασφαλείας την ανατολική πτέρυγα, συμπεριλαμβανομένων της Πολωνίας και της Τσεχοσλοβακίας.
Για ένα διάστημα, εξασφαλίστηκε σχετική σταθερότητα στη Δυτική Ευρώπη.
Όμως η Ανατολική Ευρώπη έμεινε εκτεθειμένη, ανοίγοντας τελικά τον δρόμο στις αναθεωρητικές πιέσεις.
Ένας παρόμοιος κίνδυνος παραμένει σήμερα.
Παρότι η αμερικανική δέσμευση αποτροπής προς την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα είναι θεσμοθετημένη, η σαφήνεια γύρω από ταυτόχρονες κρίσεις —ιδίως σε σχέση με την Ταϊβάν— παραμένει άνιση.
Αν η αμερικανική δέσμευση εκληφθεί ως γεωγραφικά ή επιχειρησιακά «ιεραρχημένη», τότε η αξιοπιστία της αποτροπής θα μπορούσε να καταρρεύσει εύκολα σε μια κρίση. Το μάθημα του Locarno δεν είναι ότι οι εγγυήσεις είναι άχρηστες, αλλά ότι οι επιλεκτικές διαβεβαιώσεις δημιουργούν στρατηγικά ρήγματα που οι αντίπαλοι μπορούν να εκμεταλλευτούν.
Οι επικίνδυνες διμερείς συμφωνίες
Το δεύτερο μάθημα προέρχεται από τη Ναυτική Συμφωνία Αγγλίας–Γερμανίας του 1935.
Με τη διμερή αυτή συμφωνία περιορισμού εξοπλισμών, η Βρετανία υπονόμευσε ουσιαστικά τις συλλογικές προσπάθειες αποτροπής του γερμανικού επανεξοπλισμού.
Αν και στόχος ήταν η σταθερότητα, το μήνυμα που πέρασε ήταν ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούσαν να παρακάμπτουν τους συλλογικούς μηχανισμούς όταν αυτό τις συνέφερε.
Ένας αντίστοιχος κίνδυνος υπάρχει σήμερα στην Ανατολική Ασία.
Μια συμφωνία διαχείρισης κρίσεων αποκλειστικά μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας ή ένα σχήμα περιορισμένο στη συνεργασία ΗΠΑ–Ιαπωνίας θα μπορούσε να περιθωριοποιήσει τη Νότια Κορέα και να αποδυναμώσει την τριμερή συνοχή.
Σε ένα πολυμέτωπο περιβάλλον, η αποτροπή δεν μπορεί να στηρίζεται σε αποσπασματικές διμερείς συμφωνίες. Η εμπειρία του Μεσοπολέμου δείχνει ότι ακόμη και καλοπροαίρετες συμφωνίες αποτυγχάνουν όταν δεν ενσωματώνονται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο.
Το Μόναχο και ο αποκλεισμός των άμεσα απειλούμενων
Το τρίτο μάθημα προέρχεται από τη Συμφωνία του Μονάχου το 1938.
Το βασικό πρόβλημα τότε δεν ήταν απλώς οι παραχωρήσεις, αλλά ο αποκλεισμός.
Η Τσεχοσλοβακία —της οποίας η κυριαρχία και τα εδάφη βρίσκονταν στο επίκεντρο— αποκλείστηκε από τη συμφωνία που καθόρισε το μέλλον της.
Αυτός ο διαχωρισμός στη λήψη αποφάσεων οδήγησε σε κατάρρευση της εμπιστοσύνης και τελικά της αποτροπής.
Μια αντίστοιχη δυναμική θα μπορούσε να επαναληφθεί σήμερα. Μια κρίση στην Ταϊβάν θα επηρέαζε άμεσα την ασφάλεια της Νότιας Κορέας, αλλά υπάρχει το ενδεχόμενο η Σεούλ να αντιμετωπιστεί ως «δευτερεύων παίκτης».
Αντίστοιχα, σε μια κρίση στην κορεατική χερσόνησο, η συνεργασία με την Ιαπωνία ίσως αποδειχθεί ανεπαρκώς ενσωματωμένη.
Το μάθημα του Μονάχου είναι θεσμικό: όταν όσοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλείονται από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμο σύστημα ασφαλείας.
Η Ρηνανία και οι «γκρίζες επιθέσεις»
Το τέταρτο μάθημα προέρχεται από την επαναστρατιωτικοποίηση της Ρηνανίας το 1936.
Τότε η Γερμανία παρέμενε ακόμη σχετικά αδύναμη.
Αν η Βρετανία και η Γαλλία είχαν αντιδράσει αποφασιστικά, η ιστορία ίσως είχε πάρει διαφορετική πορεία με σχετικά μικρό κόστος.
Ωστόσο, η απραξία έστειλε το μήνυμα ότι οι παραβιάσεις των συνθηκών θα γίνονταν ανεκτές, ενθαρρύνοντας περαιτέρω επιθετικότητα.
Στη σημερινή εποχή, οι «γκρίζες ζώνες» προκλήσεων —όπως οι παραβιάσεις με drones από τη Βόρεια Κορέα, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι ενέργειες της κινεζικής ναυτικής πολιτοφυλακής— αποτελούν αντίστοιχες πρώιμες απειλές.
Συχνά υποτιμώνται επειδή βρίσκονται κάτω από το κατώφλι του ολοκληρωτικού πολέμου.
Ωστόσο, η εμπειρία του Μεσοπολέμου δείχνει ξεκάθαρα ότι η συσσώρευση μικρών, αναπάντητων παραβιάσεων διαβρώνει την αποτροπή και αυξάνει εκθετικά το κόστος της μελλοντικής αντίδρασης.
Ο κίνδυνος για ΗΠΑ, Ιαπωνία και Νότια Κορέα
Συνολικά, τα τέσσερα ιστορικά παραδείγματα αποκαλύπτουν ένα κοινό μοτίβο: η αποτροπή δεν καταρρέει ξαφνικά, αλλά αποσυντίθεται αργά μέσα από συσσωρευμένες ανισορροπίες μεταξύ δεσμεύσεων, συντονισμού και εμπιστοσύνης.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η βασική πρόκληση είναι να αποφύγουν την παγίδα της επιλεκτικής δέσμευσης και της καθυστερημένης κινητοποίησης που χαρακτήρισε τη βρετανική στρατηγική του Μεσοπολέμου.
Η Ουάσιγκτον πρέπει να ξεκαθαρίσει πώς θα αντιμετωπίσει ταυτόχρονες κρίσεις που αφορούν την Ταϊβάν και την κορεατική χερσόνησο, ενώ παράλληλα να ενισχύσει την εφοδιαστική και βιομηχανική της ετοιμότητα.
Για την Ιαπωνία, το ζητούμενο είναι η βαθύτερη επιχειρησιακή ενσωμάτωση στο τριμερές πλαίσιο με ΗΠΑ και Νότια Κορέα, ξεπερνώντας τον παραδοσιακό ρόλο της «οπίσθιας υποστήριξης».
Η Νότια Κορέα, από την πλευρά της, καλείται να αποφύγει τη στρατηγική περιθωριοποίηση.
Η αναλογία με την Τσεχοσλοβακία της δεκαετίας του 1930 αφορά τον αποκλεισμό και όχι μόνο την ευαλωτότητα.
Η Σεούλ πρέπει να συμμετέχει ενεργά στον περιφερειακό σχεδιασμό κρίσεων, ακόμη και σε σενάρια που αφορούν την Ταϊβάν, ενώ ταυτόχρονα να ενισχύσει τις αυτόνομες δυνατότητες πληροφοριών και πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς.
Ένας κόσμος πριν από τη νέα καταιγίδα
Η τραγωδία του Μεσοπολέμου δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα λανθασμένων αποφάσεων. Ήταν η αποτυχία πολιτικής βούλησης, στρατιωτικής ισχύος και βιομηχανικής βάσης να συγκροτήσουν ένα λειτουργικό σύστημα αποτροπής.
Όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία το 1939, το σύστημα αποτροπής είχε ήδη καταρρεύσει.
Σήμερα, η Ανατολική Ασία βρίσκεται σε ένα παρόμοιο σταυροδρόμι.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αναγνωρίζουν την απειλή, αλλά αν μπορούν να οικοδομήσουν ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο πλαίσιο αποτροπής πριν οι κρίσεις συγχωνευθούν σε μια μεγάλη σύγκρουση.
Αν αποτύχουν, τα πιο σκοτεινά διδάγματα του Μεσοπολέμου ενδέχεται να επαναληφθούν — αυτή τη φορά στην καρδιά της Ανατολικής Ασίας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών