Kανείς στον κόσμο δεν πιστεύει ότι οι HΠΑ κέρδισαν αυτόν τον πόλεμο και ότι η Αμερική έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει κάτι που να μοιάζει με μια μεγάλη και αποφασιστική οικονομική επίθεση λέει ο αναλυτής Scott Ritter
(upd2) Η κυβέρνηση Trump με τις νέες κυρώσεις που ανακοίνωσε κατά του Ιράν παίζει το τελευταίο της χαρτί προκειμένου αν όχι να επιβληθεί στο Ιράν, τουλάχιστον να απεμπλακεί με... αξιοπρέπεια από την περιοχή του Περσικού κόλπου.
Με την κίνηση αυτή οι ΗΠΑ επιχειρούν να μετατρέψουν την οικονομική απομόνωση του Ιράν σε παγκόσμια δοκιμασία ισχύος, προειδοποιώντας ότι στο στόχαστρο δεν θα βρεθούν μόνο ιρανικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικά δίκτυα, αλλά και όσοι εξακολουθούν να κρατούν ανοιχτές τις οικονομικές «αρτηρίες» της χώρας.
Ωστόσο, και δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά στοχεύουν κυρίως την Κίνα, μια και αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου, πολλοί αναλυτές εντοπίζουν σε αυτήν την παράμετρο ... .την αποτυχία των ΗΠΑ.
Πρόκειται για μια εκτιμήση που αν υλοποιηθεί, θα επιβεβαιώσει την ταπείνωση των ΗΠΑ και του προέδρου Trump, ο οποίος θα πληρώσει βαρύ πολιτικό τίμημα στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου…
Scott Ritter: Κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει ότι ΗΠΑ νίκησαν τον πόλεμο
Ενδεικτική είναι η εκτίμηση του Scott Ritter, πρώην αξιωματικού και επιθεωρητή όπλων του ΟΗΕ (United Nations), ο οποίος δήλωσε ότι «σήμερα, κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν αυτόν τον πόλεμο και κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει σήμερα ότι η Αμερική έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει κάτι που να μοιάζει με μια μεγάλη και αποφασιστική οικονομική επίθεση».
«Όλα αυτά ανήκουν στον φανταστικό κόσμο του Donald Trump» επισήμανε ο Ritter.
Πώς σχεδιάζει η Ουάσινγκτον να κόψει τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν
Ο Scott Bessent, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, υποστήριξε ότι η νέα φάση πίεσης κατά του Ιράν αποτελεί «τη μεγαλύτερη οικονομική επιχείρηση στην ιστορία».
Μια επιχείρηση που δεν έχει πλέον ως στόχο απλώς την επιβολή κυρώσεων σε μερικές ιρανικές τράπεζες ή εταιρείες, αλλά επιχειρεί να διακόψει όλες τις οδούς που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να αποκτά έσοδα, να μεταφέρει χρήματα, να αγοράζει αγαθά και να διατηρεί επαφή με την παγκόσμια οικονομία.
Πώς όμως σκοπεύει να κόψει όλες τις οικονομικές αρτηρίες της Τεχεράνης;
Ποια είναι η διαφορά αυτής της φάσης από τις προηγούμενες κυρώσεις;
Οι ΗΠΑ επιβάλλουν εδώ και χρόνια κυρώσεις σε ιρανικές τράπεζες, πετρελαϊκές εταιρείες, πλοία, πρόσωπα και χρηματοπιστωτικά δίκτυα.
Η βασική διαφορά της νέας φάσης είναι ότι η Ουάσινγκτον σκοπεύει να μεταφέρει την πίεση από το εσωτερικό του Ιράν σε όλους όσοι συνεργάζονται οικονομικά με τη χώρα.
Αυτό είναι που αποκαλείται «δευτερογενείς κυρώσεις».
Δηλαδή, μια τράπεζα, μια ναυτιλιακή εταιρεία, μια αεροπορική εταιρεία ή ακόμη και μια ξένη κυβέρνηση μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο των ΗΠΑ επειδή συνεχίζει την οικονομική συνεργασία με το Ιράν, ακόμη κι αν ο συγκεκριμένος φορέας δεν δραστηριοποιείται άμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Donald Trump έχει επίσης προειδοποιήσει ότι χώρες των οποίων οι τράπεζες, οι εταιρείες, τα αεροδρόμια ή οι κρατικοί θεσμοί παρέχουν στο Ιράν «οποιαδήποτε ζωτική αρτηρία» θα βρεθούν αντιμέτωπες με βαρύ οικονομικό κόστος.
Τα πέντε βασικά μέτωπα της επίθεσης
Τα νέα μέτρα που ανακοινώθηκαν στοχεύουν τουλάχιστον πέντε σημαντικούς τομείς: ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τεχνολογία, χρυσό, αεροπορία και ναυτιλία.
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έθεσε επίσης στο στόχαστρο περίπου 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία σε αυτή τη φάση.
Η «λογική» της Ουάσινγκτον είναι σαφής: αν το Ιράν δεν μπορεί να μετατρέψει τα πετρελαϊκά του έσοδα σε χρήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, να μεταφέρει κεφάλαια μέσω τραπεζικών δικτύων, να διαθέτει πλοία για εξαγωγές και εισαγωγές, να χρησιμοποιεί χρυσό και ξένο συνάλλαγμα για να παρακάμπτει τους περιορισμούς ή να αποκτά πρόσβαση στην τεχνολογία που χρειάζεται, τότε ακόμη και τα υφιστάμενα έσοδά του θα καθίστανται σταδιακά άχρηστα.
Επίθεση στους «μεσάζοντες» και στους «αγοραστές»
Ένα μέρος αυτής της πολιτικής αφορά τη στοχοποίηση των δικτύων που έχει δημιουργήσει το Ιράν για να παρακάμπτει τις κυρώσεις.
Οι ΗΠΑ είχαν ήδη στοχεύσει την Bank Shahr, δύο ανταλλακτήρια συναλλάγματος με έδρα το Dubai και μια σειρά εταιρειών-βιτρίνα στο Hong Kong, τη Σιγκαπούρη και το Dubai — δίκτυα τα οποία η Ουάσινγκτον θεωρούσε ότι εμπλέκονταν στη μεταφορά πετρελαϊκών εσόδων και χρημάτων του Ιράν.
Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν απλώς να επιβάλουν κυρώσεις σε μια ιρανική τράπεζα, αλλά να κλείσουν ολόκληρη τη διαδρομή από τις ιρανικές τράπεζες προς τις ξένες τράπεζες, τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος, τις ενδιάμεσες εταιρείες και τους τελικούς αγοραστές.
Το δολάριο: το σημαντικότερο όπλο
Κατά την «αντίληψη» του Bessent, η ισχύς των αμερικανικών κυρώσεων δεν βρίσκεται στον ίδιο τον κατάλογο των κυρώσεων, αλλά στην πρόσβαση στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Πολλές διεθνείς τράπεζες και εταιρείες, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο δολάριο, στην αμερικανική αγορά και στο χρηματοπιστωτικό δίκτυο των ΗΠΑ, χρειάζεται να συμμορφώνονται με τους κανόνες της Ουάσινγκτον
Επομένως, το «γελοίο μήνυμα» του Bessent προς τις ξένες εταιρείες είναι ουσιαστικά το εξής: είτε δεν συναλλάσσεστε με το Ιράν είτε αποδέχεστε τον κίνδυνο να χάσετε την πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Για τον λόγο αυτό, οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση μπορεί να ασκήσει πίεση ακόμη και σε κυβερνήσεις όπως της Κίνας, της Τουρκίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Κατά την άποψή τους, η Κίνα αποτελεί τη σημαντικότερη δοκιμασία για τη Ουάσινγκτον, καθώς είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.
Τελικός στόχος: διακοπή των εσόδων και αύξηση του κόστους
Στην πραγματικότητα, οι ΗΠΑ στοχεύουν ταυτόχρονα τέσσερις κρίκους: τα έσοδα του Ιράν, τη μεταφορά χρημάτων, το εξωτερικό εμπόριο και την πρόσβαση σε αγαθά και τεχνολογία.
Η πίεση αυτή ασκείται σε μια περίοδο κατά την οποία η αξία του ιρανικού rial έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο της ιστορίας του.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η στρατηγική της Ουάσινγκτον φαίνεται να είναι η ενίσχυση της οικονομικής πίεσης σε τέτοιο βαθμό ώστε η ιρανική κυβέρνηση να αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες στη χρηματοδότησή της, στη διαχείριση της οικονομίας και στη διατήρηση των εμπορικών της σχέσεων με το εξωτερικό.
Το ρίσκο
Ωστόσο, αυτή η πολιτική ενέχει και έναν μεγάλο κίνδυνο: αν οι δευτερογενείς κυρώσεις επεκταθούν στους βασικούς αγοραστές του ιρανικού πετρελαίου, ιδίως στην Κίνα, ο αμερικανικός οικονομικός πόλεμος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια πολύ ευρύτερη οικονομική αντιπαράθεση. Από την άλλη πλευρά, η συνέχιση των προβλημάτων στη διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές της ενέργειας.
Έτσι, οι «υπερβολικές δηλώσεις» του Bessent συνιστούν στην πράξη μια προσπάθεια να μετατραπεί η οικονομία του Ιράν σε ένα χρηματοπιστωτικό νησί — ένα νησί του οποίου τα έσοδα, οι τράπεζες, οι εμπορικές διαδρομές και ακόμη και οι ξένοι εταίροι τίθενται ο ένας μετά τον άλλον υπό πίεση.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά της νέας φάσης: οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν πλέον κυρώσεις μόνο στο Ιράν· θέλουν να αναγκάσουν σε επιλογή και οποιονδήποτε του επιτρέπει να συνεχίζει να «αναπνέει» οικονομικά.
Η προειδοποίηση αφορά την Κίνα
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent δεσμεύτηκε για μια «οικονομική D-Day» σε βάρος των χωρών που αγοράζουν πετρέλαιο από το Ιράν.
Σύμφωνα με ειδικούς, η προειδοποίηση αυτή αφορά πάνω απ’ όλα μία συγκεκριμένη χώρα: την Κίνα.
Ο Bessent δεν κατονόμασε την Κίνα, όμως άφησε ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας.
«Διαπιστώνουμε ότι ο καλύτερος τρόπος για να συνεργαζόμαστε με τις χώρες είναι μέσω διακριτικής διπλωματίας και βρισκόμαστε σε συνεννόηση με κάθε χώρα, ώστε να τους καταστήσουμε σαφές τι περιμένουμε», δήλωσε ο Bessent.
«Ξέρουμε ποιοι είναι. Και εκείνοι ξέρουν ποιοι είναι».
Αγοράζει το 90% του ιρανικού πετρελαίου
Ωστόσο, παρότι η απειλή του Bessent μπορεί να φέρει την Κίνα στο επίκεντρο, οι συνέπειες θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο — ακόμη και από τους Αμερικανούς καταναλωτές, οι οποίοι ενδέχεται να δουν το δικό τους ενεργειακό κόστος να αυξάνεται.
Η Τεχεράνη εκτιμάται ότι εξήγαγε πετρέλαιο αξίας μεταξύ 3,9 και 4,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον Σεπτέμβριο του 2025, σύμφωνα με μία ανάλυση.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος καταναλωτής ενέργειας στον κόσμο, αγοράζει τη συντριπτική πλειονότητα αυτών των ποσοτήτων.
«Οι κινεζικές αγορές αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, εξασφαλίζοντας δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, τα οποία στηρίζουν τον κρατικό προϋπολογισμό και τις στρατιωτικές δραστηριότητες του Ιράν», ανέφερε νωρίτερα φέτος η Επιτροπή Οικονομικής και Ασφάλειας ΗΠΑ–Κίνας (U.S.-China Economic and Security Review Commission).
Mόνο κλιμάκωση
Ο Bessent χαρακτήρισε την ανακοίνωση της Δευτέρας «προειδοποιητική βολή».
Παρότι επιβλήθηκαν κυρώσεις σε ορισμένες οντότητες και φυσικά πρόσωπα, δεν ανακοίνωσε ευρείας κλίμακας μέτρα εναντίον κάποιας συγκεκριμένης χώρας.
Nωρίτερα, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Lin Jian, δήλωσε: «Οι κυρώσεις και οι τακτικές πίεσης δεν βοηθούν στην επίλυση των προβλημάτων.
Θα οδηγήσουν μόνο σε κλιμάκωση, η οποία δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα κανενός».
Το 38% του πετρελαίου της Κίνας και το 23% του υγροποιημένου φυσικού αερίου της διέρχονται από τα Στενά του Hormuz, ένα από τα κύρια σημεία έντασης στον πόλεμο με το Ιράν, σύμφωνα με έκθεση της Nomura τον Απρίλιο.
Μείωσε τις εισαγωγές
Η Κίνα έχει ήδη μειώσει τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου.
Πριν από τον πόλεμο, οι εισαγωγές ιρανικού αργού ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αλλά τους τελευταίους μήνες έχουν υποχωρήσει σε περίπου 700.000 βαρέλια την ημέρα, λόγω της μειωμένης λειτουργίας των διυλιστηρίων και της άντλησης ποσοτήτων από τα χερσαία αποθέματα, σύμφωνα με την Emma Li της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων Vortexa.
«Μια πλήρης διακοπή των εισαγωγών ιρανικού αργού πιθανότατα θα είχε περιορισμένο άμεσο αντίκτυπο στη συνολική ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, επειδή οι εισαγωγές από το Ιράν έχουν ήδη μειωθεί σημαντικά και η Κίνα εξακολουθεί να διαθέτει σχετικά μεγάλα αποθέματα αργού», δήλωσε στο CNN η Tianyue Hu, αναλύτρια της εταιρείας ενεργειακών πληροφοριών Rystad.
Ο ισχυρότερος αντίκτυπος
Ωστόσο, νέες κυρώσεις θα μπορούσαν να επιδεινώσουν ακόμη περισσότερο τις ήδη δύσκολες σχέσεις της κυβέρνησης Trump με την Κίνα.
Οι δύο χώρες είχαν εμπλακεί πέρυσι σε έναν σκληρό εμπορικό πόλεμο, στην κορύφωση της πολιτικής επιβολής δασμών από τον πρόεδρο Trump.
Πρόσφατα, μάλιστα, αναβίωσαν έναν νέο κύκλο αμοιβαίων κυρώσεων.
«Η Κίνα είναι, με μεγάλη διαφορά, η χώρα που μπορεί να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, εάν ο στόχος είναι πραγματικά να περιοριστεί η δυνατότητα του Ιράν να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του», υποστήριξε μιλώντας στο CNN ο (Daniel Tannebaum, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής του Atlantic Council.
Δεν είναι η πρώτη φορά
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες απειλούν με κυρώσεις εμπορικούς εταίρους του Ιράν.
Η Ινδία ήταν κάποτε μεγάλος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου.
Οι δύο χώρες διατήρησαν εμπορικές συναλλαγές ύψους 1,1 δισεκατομμυρίου δολαρίων μεταξύ Απριλίου και Δεκεμβρίου 2025 σε προϊόντα όπως ρύζι και ζάχαρη, όμως η Ινδία είχε σταματήσει να εισάγει ιρανικό πετρέλαιο το 2019 λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, πάντως, αγόρασε ξανά ιρανικό πετρέλαιο εν μέσω ενεργειακής κρίσης.
Θολά νερά
Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί σε ποιο βαθμό οι αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν την Κίνα ή άλλες χώρες που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο.
Ακόμη και οι αναλυτές της Wall Street δεν έχουν καταφέρει να λάβουν σαφή απάντηση σχετικά με το πόσο πετρέλαιο εξακολουθεί να διέρχεται από τα Στενά του Hormuz.
Ενώ ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright υποστήριξε ότι τα στενά παραμένουν ανοικτά και ότι η ροή πετρελαίου συνεχίζεται, το Ιράν υποστηρίζει το αντίθετο.
Παράλληλα, στοιχεία τρίτων εταιρειών παρακολούθησης πλοίων έδειξαν ότι η πραγματική ποσότητα ήταν περίπου η μισή από εκείνη που ανέφερε ο Wright.
«Σκιώδεις στόλοι»
Υπάρχουν επίσης οι λεγόμενοι «σκιώδεις στόλοι» (shadow fleets), οι οποίοι χρησιμοποιούνται συχνά από χώρες που βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων.
Τα συγκεκριμένα δεξαμενόπλοια αποκρύπτουν τους ιδιοκτήτες τους, την προέλευσή τους και τους προορισμούς τους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την παρακολούθησή τους.
Η πλατφόρμα παρακολούθησης πλοίων Kpler ανέφερε αυτόν τον μήνα ότι οι διελεύσεις πλοίων του «σκιώδους στόλου» αντιπροσώπευαν περίπου το 50% της κίνησης στα στενά τις τελευταίες εβδομάδες, από περίπου 12,5% έναν μήνα νωρίτερα.
Ωστόσο, η μείωση της ροής πετρελαίου επηρεάζει τους πάντες.
Τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου απέτρεψαν μια σοβαρή παγκόσμια έλλειψη όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν τον Φεβρουάριο.
Παράλληλα, οι κατά διαστήματα εκεχειρίες στη διάρκεια του πολέμου οδήγησαν σε πτώση τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου — για να αυξηθούν ξανά κάθε φορά που οι συμφωνίες αυτές κατέρρεαν ή έληγαν.
Η υπομονή των ΗΠΑ
Οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν ήδη αισθανθεί τις συνέπειες της ανόδου των τιμών του πετρελαίου εξαιτίας του πολέμου. Η σημερινή μέση τιμή της βενζίνης σε εθνικό επίπεδο στις ΗΠΑ είναι 4,10 δολάρια ανά γαλόνι, έναντι μέσης τιμής 3,15 δολαρίων πέρυσι, σύμφωνα με την AAA.
«Κανείς δεν βρίσκεται πέρα από την εμβέλεια των αμερικανικών κυρώσεων», δήλωσε τη Δευτέρα ο Scott Bessent.
Ωστόσο, απέφυγε να θέσει συγκεκριμένες προθεσμίες για τις επόμενες αποφάσεις.
Την ίδια ώρα, ο Κινέζος ηγέτης Xi Jinping αναμένεται να επισκεφθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες τον επόμενο μήνα.
«Δεν πρόκειται να θέσω χρονοδιαγράμματα, όμως η υπομονή μας δεν είναι απεριόριστη», δήλωσε ο Bessent.
Ο τελευταίος όμως λόγος είναι σαφές ότι ανήκει στην Κίνα…
www.bankingnews.gr
Με την κίνηση αυτή οι ΗΠΑ επιχειρούν να μετατρέψουν την οικονομική απομόνωση του Ιράν σε παγκόσμια δοκιμασία ισχύος, προειδοποιώντας ότι στο στόχαστρο δεν θα βρεθούν μόνο ιρανικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικά δίκτυα, αλλά και όσοι εξακολουθούν να κρατούν ανοιχτές τις οικονομικές «αρτηρίες» της χώρας.
Ωστόσο, και δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά στοχεύουν κυρίως την Κίνα, μια και αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου, πολλοί αναλυτές εντοπίζουν σε αυτήν την παράμετρο ... .την αποτυχία των ΗΠΑ.
Πρόκειται για μια εκτιμήση που αν υλοποιηθεί, θα επιβεβαιώσει την ταπείνωση των ΗΠΑ και του προέδρου Trump, ο οποίος θα πληρώσει βαρύ πολιτικό τίμημα στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου…
Scott Ritter: Κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει ότι ΗΠΑ νίκησαν τον πόλεμο
Ενδεικτική είναι η εκτίμηση του Scott Ritter, πρώην αξιωματικού και επιθεωρητή όπλων του ΟΗΕ (United Nations), ο οποίος δήλωσε ότι «σήμερα, κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν αυτόν τον πόλεμο και κανείς στον κόσμο δεν πιστεύει σήμερα ότι η Αμερική έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει κάτι που να μοιάζει με μια μεγάλη και αποφασιστική οικονομική επίθεση».
«Όλα αυτά ανήκουν στον φανταστικό κόσμο του Donald Trump» επισήμανε ο Ritter.
Πώς σχεδιάζει η Ουάσινγκτον να κόψει τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν
Ο Scott Bessent, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, υποστήριξε ότι η νέα φάση πίεσης κατά του Ιράν αποτελεί «τη μεγαλύτερη οικονομική επιχείρηση στην ιστορία».
Μια επιχείρηση που δεν έχει πλέον ως στόχο απλώς την επιβολή κυρώσεων σε μερικές ιρανικές τράπεζες ή εταιρείες, αλλά επιχειρεί να διακόψει όλες τις οδούς που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να αποκτά έσοδα, να μεταφέρει χρήματα, να αγοράζει αγαθά και να διατηρεί επαφή με την παγκόσμια οικονομία.
Πώς όμως σκοπεύει να κόψει όλες τις οικονομικές αρτηρίες της Τεχεράνης;
Ποια είναι η διαφορά αυτής της φάσης από τις προηγούμενες κυρώσεις;
Οι ΗΠΑ επιβάλλουν εδώ και χρόνια κυρώσεις σε ιρανικές τράπεζες, πετρελαϊκές εταιρείες, πλοία, πρόσωπα και χρηματοπιστωτικά δίκτυα.
Η βασική διαφορά της νέας φάσης είναι ότι η Ουάσινγκτον σκοπεύει να μεταφέρει την πίεση από το εσωτερικό του Ιράν σε όλους όσοι συνεργάζονται οικονομικά με τη χώρα.
Αυτό είναι που αποκαλείται «δευτερογενείς κυρώσεις».
Δηλαδή, μια τράπεζα, μια ναυτιλιακή εταιρεία, μια αεροπορική εταιρεία ή ακόμη και μια ξένη κυβέρνηση μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο των ΗΠΑ επειδή συνεχίζει την οικονομική συνεργασία με το Ιράν, ακόμη κι αν ο συγκεκριμένος φορέας δεν δραστηριοποιείται άμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Donald Trump έχει επίσης προειδοποιήσει ότι χώρες των οποίων οι τράπεζες, οι εταιρείες, τα αεροδρόμια ή οι κρατικοί θεσμοί παρέχουν στο Ιράν «οποιαδήποτε ζωτική αρτηρία» θα βρεθούν αντιμέτωπες με βαρύ οικονομικό κόστος.
Τα πέντε βασικά μέτωπα της επίθεσης
Τα νέα μέτρα που ανακοινώθηκαν στοχεύουν τουλάχιστον πέντε σημαντικούς τομείς: ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τεχνολογία, χρυσό, αεροπορία και ναυτιλία.
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έθεσε επίσης στο στόχαστρο περίπου 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία σε αυτή τη φάση.
Η «λογική» της Ουάσινγκτον είναι σαφής: αν το Ιράν δεν μπορεί να μετατρέψει τα πετρελαϊκά του έσοδα σε χρήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, να μεταφέρει κεφάλαια μέσω τραπεζικών δικτύων, να διαθέτει πλοία για εξαγωγές και εισαγωγές, να χρησιμοποιεί χρυσό και ξένο συνάλλαγμα για να παρακάμπτει τους περιορισμούς ή να αποκτά πρόσβαση στην τεχνολογία που χρειάζεται, τότε ακόμη και τα υφιστάμενα έσοδά του θα καθίστανται σταδιακά άχρηστα.
Επίθεση στους «μεσάζοντες» και στους «αγοραστές»
Ένα μέρος αυτής της πολιτικής αφορά τη στοχοποίηση των δικτύων που έχει δημιουργήσει το Ιράν για να παρακάμπτει τις κυρώσεις.
Οι ΗΠΑ είχαν ήδη στοχεύσει την Bank Shahr, δύο ανταλλακτήρια συναλλάγματος με έδρα το Dubai και μια σειρά εταιρειών-βιτρίνα στο Hong Kong, τη Σιγκαπούρη και το Dubai — δίκτυα τα οποία η Ουάσινγκτον θεωρούσε ότι εμπλέκονταν στη μεταφορά πετρελαϊκών εσόδων και χρημάτων του Ιράν.
Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν απλώς να επιβάλουν κυρώσεις σε μια ιρανική τράπεζα, αλλά να κλείσουν ολόκληρη τη διαδρομή από τις ιρανικές τράπεζες προς τις ξένες τράπεζες, τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος, τις ενδιάμεσες εταιρείες και τους τελικούς αγοραστές.
Το δολάριο: το σημαντικότερο όπλο
Κατά την «αντίληψη» του Bessent, η ισχύς των αμερικανικών κυρώσεων δεν βρίσκεται στον ίδιο τον κατάλογο των κυρώσεων, αλλά στην πρόσβαση στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Πολλές διεθνείς τράπεζες και εταιρείες, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο δολάριο, στην αμερικανική αγορά και στο χρηματοπιστωτικό δίκτυο των ΗΠΑ, χρειάζεται να συμμορφώνονται με τους κανόνες της Ουάσινγκτον
Επομένως, το «γελοίο μήνυμα» του Bessent προς τις ξένες εταιρείες είναι ουσιαστικά το εξής: είτε δεν συναλλάσσεστε με το Ιράν είτε αποδέχεστε τον κίνδυνο να χάσετε την πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Για τον λόγο αυτό, οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση μπορεί να ασκήσει πίεση ακόμη και σε κυβερνήσεις όπως της Κίνας, της Τουρκίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Κατά την άποψή τους, η Κίνα αποτελεί τη σημαντικότερη δοκιμασία για τη Ουάσινγκτον, καθώς είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.
Τελικός στόχος: διακοπή των εσόδων και αύξηση του κόστους
Στην πραγματικότητα, οι ΗΠΑ στοχεύουν ταυτόχρονα τέσσερις κρίκους: τα έσοδα του Ιράν, τη μεταφορά χρημάτων, το εξωτερικό εμπόριο και την πρόσβαση σε αγαθά και τεχνολογία.
Η πίεση αυτή ασκείται σε μια περίοδο κατά την οποία η αξία του ιρανικού rial έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο της ιστορίας του.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η στρατηγική της Ουάσινγκτον φαίνεται να είναι η ενίσχυση της οικονομικής πίεσης σε τέτοιο βαθμό ώστε η ιρανική κυβέρνηση να αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες στη χρηματοδότησή της, στη διαχείριση της οικονομίας και στη διατήρηση των εμπορικών της σχέσεων με το εξωτερικό.
Το ρίσκο
Ωστόσο, αυτή η πολιτική ενέχει και έναν μεγάλο κίνδυνο: αν οι δευτερογενείς κυρώσεις επεκταθούν στους βασικούς αγοραστές του ιρανικού πετρελαίου, ιδίως στην Κίνα, ο αμερικανικός οικονομικός πόλεμος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια πολύ ευρύτερη οικονομική αντιπαράθεση. Από την άλλη πλευρά, η συνέχιση των προβλημάτων στη διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές της ενέργειας.
Έτσι, οι «υπερβολικές δηλώσεις» του Bessent συνιστούν στην πράξη μια προσπάθεια να μετατραπεί η οικονομία του Ιράν σε ένα χρηματοπιστωτικό νησί — ένα νησί του οποίου τα έσοδα, οι τράπεζες, οι εμπορικές διαδρομές και ακόμη και οι ξένοι εταίροι τίθενται ο ένας μετά τον άλλον υπό πίεση.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά της νέας φάσης: οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν πλέον κυρώσεις μόνο στο Ιράν· θέλουν να αναγκάσουν σε επιλογή και οποιονδήποτε του επιτρέπει να συνεχίζει να «αναπνέει» οικονομικά.
Η προειδοποίηση αφορά την Κίνα
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent δεσμεύτηκε για μια «οικονομική D-Day» σε βάρος των χωρών που αγοράζουν πετρέλαιο από το Ιράν.
Σύμφωνα με ειδικούς, η προειδοποίηση αυτή αφορά πάνω απ’ όλα μία συγκεκριμένη χώρα: την Κίνα.
Ο Bessent δεν κατονόμασε την Κίνα, όμως άφησε ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας.
«Διαπιστώνουμε ότι ο καλύτερος τρόπος για να συνεργαζόμαστε με τις χώρες είναι μέσω διακριτικής διπλωματίας και βρισκόμαστε σε συνεννόηση με κάθε χώρα, ώστε να τους καταστήσουμε σαφές τι περιμένουμε», δήλωσε ο Bessent.
«Ξέρουμε ποιοι είναι. Και εκείνοι ξέρουν ποιοι είναι».
Αγοράζει το 90% του ιρανικού πετρελαίου
Ωστόσο, παρότι η απειλή του Bessent μπορεί να φέρει την Κίνα στο επίκεντρο, οι συνέπειες θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο — ακόμη και από τους Αμερικανούς καταναλωτές, οι οποίοι ενδέχεται να δουν το δικό τους ενεργειακό κόστος να αυξάνεται.
Η Τεχεράνη εκτιμάται ότι εξήγαγε πετρέλαιο αξίας μεταξύ 3,9 και 4,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον Σεπτέμβριο του 2025, σύμφωνα με μία ανάλυση.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος καταναλωτής ενέργειας στον κόσμο, αγοράζει τη συντριπτική πλειονότητα αυτών των ποσοτήτων.
«Οι κινεζικές αγορές αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, εξασφαλίζοντας δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, τα οποία στηρίζουν τον κρατικό προϋπολογισμό και τις στρατιωτικές δραστηριότητες του Ιράν», ανέφερε νωρίτερα φέτος η Επιτροπή Οικονομικής και Ασφάλειας ΗΠΑ–Κίνας (U.S.-China Economic and Security Review Commission).
Mόνο κλιμάκωση
Ο Bessent χαρακτήρισε την ανακοίνωση της Δευτέρας «προειδοποιητική βολή».
Παρότι επιβλήθηκαν κυρώσεις σε ορισμένες οντότητες και φυσικά πρόσωπα, δεν ανακοίνωσε ευρείας κλίμακας μέτρα εναντίον κάποιας συγκεκριμένης χώρας.
Nωρίτερα, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Lin Jian, δήλωσε: «Οι κυρώσεις και οι τακτικές πίεσης δεν βοηθούν στην επίλυση των προβλημάτων.
Θα οδηγήσουν μόνο σε κλιμάκωση, η οποία δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα κανενός».
Το 38% του πετρελαίου της Κίνας και το 23% του υγροποιημένου φυσικού αερίου της διέρχονται από τα Στενά του Hormuz, ένα από τα κύρια σημεία έντασης στον πόλεμο με το Ιράν, σύμφωνα με έκθεση της Nomura τον Απρίλιο.
Μείωσε τις εισαγωγές
Η Κίνα έχει ήδη μειώσει τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου.
Πριν από τον πόλεμο, οι εισαγωγές ιρανικού αργού ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αλλά τους τελευταίους μήνες έχουν υποχωρήσει σε περίπου 700.000 βαρέλια την ημέρα, λόγω της μειωμένης λειτουργίας των διυλιστηρίων και της άντλησης ποσοτήτων από τα χερσαία αποθέματα, σύμφωνα με την Emma Li της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων Vortexa.
«Μια πλήρης διακοπή των εισαγωγών ιρανικού αργού πιθανότατα θα είχε περιορισμένο άμεσο αντίκτυπο στη συνολική ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, επειδή οι εισαγωγές από το Ιράν έχουν ήδη μειωθεί σημαντικά και η Κίνα εξακολουθεί να διαθέτει σχετικά μεγάλα αποθέματα αργού», δήλωσε στο CNN η Tianyue Hu, αναλύτρια της εταιρείας ενεργειακών πληροφοριών Rystad.
Ο ισχυρότερος αντίκτυπος
Ωστόσο, νέες κυρώσεις θα μπορούσαν να επιδεινώσουν ακόμη περισσότερο τις ήδη δύσκολες σχέσεις της κυβέρνησης Trump με την Κίνα.
Οι δύο χώρες είχαν εμπλακεί πέρυσι σε έναν σκληρό εμπορικό πόλεμο, στην κορύφωση της πολιτικής επιβολής δασμών από τον πρόεδρο Trump.
Πρόσφατα, μάλιστα, αναβίωσαν έναν νέο κύκλο αμοιβαίων κυρώσεων.
«Η Κίνα είναι, με μεγάλη διαφορά, η χώρα που μπορεί να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, εάν ο στόχος είναι πραγματικά να περιοριστεί η δυνατότητα του Ιράν να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του», υποστήριξε μιλώντας στο CNN ο (Daniel Tannebaum, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής του Atlantic Council.
Δεν είναι η πρώτη φορά
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες απειλούν με κυρώσεις εμπορικούς εταίρους του Ιράν.
Η Ινδία ήταν κάποτε μεγάλος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου.
Οι δύο χώρες διατήρησαν εμπορικές συναλλαγές ύψους 1,1 δισεκατομμυρίου δολαρίων μεταξύ Απριλίου και Δεκεμβρίου 2025 σε προϊόντα όπως ρύζι και ζάχαρη, όμως η Ινδία είχε σταματήσει να εισάγει ιρανικό πετρέλαιο το 2019 λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, πάντως, αγόρασε ξανά ιρανικό πετρέλαιο εν μέσω ενεργειακής κρίσης.
Θολά νερά
Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί σε ποιο βαθμό οι αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν την Κίνα ή άλλες χώρες που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο.
Ακόμη και οι αναλυτές της Wall Street δεν έχουν καταφέρει να λάβουν σαφή απάντηση σχετικά με το πόσο πετρέλαιο εξακολουθεί να διέρχεται από τα Στενά του Hormuz.
Ενώ ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright υποστήριξε ότι τα στενά παραμένουν ανοικτά και ότι η ροή πετρελαίου συνεχίζεται, το Ιράν υποστηρίζει το αντίθετο.
Παράλληλα, στοιχεία τρίτων εταιρειών παρακολούθησης πλοίων έδειξαν ότι η πραγματική ποσότητα ήταν περίπου η μισή από εκείνη που ανέφερε ο Wright.
«Σκιώδεις στόλοι»
Υπάρχουν επίσης οι λεγόμενοι «σκιώδεις στόλοι» (shadow fleets), οι οποίοι χρησιμοποιούνται συχνά από χώρες που βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων.
Τα συγκεκριμένα δεξαμενόπλοια αποκρύπτουν τους ιδιοκτήτες τους, την προέλευσή τους και τους προορισμούς τους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την παρακολούθησή τους.
Η πλατφόρμα παρακολούθησης πλοίων Kpler ανέφερε αυτόν τον μήνα ότι οι διελεύσεις πλοίων του «σκιώδους στόλου» αντιπροσώπευαν περίπου το 50% της κίνησης στα στενά τις τελευταίες εβδομάδες, από περίπου 12,5% έναν μήνα νωρίτερα.
Ωστόσο, η μείωση της ροής πετρελαίου επηρεάζει τους πάντες.
Τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου απέτρεψαν μια σοβαρή παγκόσμια έλλειψη όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν τον Φεβρουάριο.
Παράλληλα, οι κατά διαστήματα εκεχειρίες στη διάρκεια του πολέμου οδήγησαν σε πτώση τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου — για να αυξηθούν ξανά κάθε φορά που οι συμφωνίες αυτές κατέρρεαν ή έληγαν.
Η υπομονή των ΗΠΑ
Οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν ήδη αισθανθεί τις συνέπειες της ανόδου των τιμών του πετρελαίου εξαιτίας του πολέμου. Η σημερινή μέση τιμή της βενζίνης σε εθνικό επίπεδο στις ΗΠΑ είναι 4,10 δολάρια ανά γαλόνι, έναντι μέσης τιμής 3,15 δολαρίων πέρυσι, σύμφωνα με την AAA.
«Κανείς δεν βρίσκεται πέρα από την εμβέλεια των αμερικανικών κυρώσεων», δήλωσε τη Δευτέρα ο Scott Bessent.
Ωστόσο, απέφυγε να θέσει συγκεκριμένες προθεσμίες για τις επόμενες αποφάσεις.
Την ίδια ώρα, ο Κινέζος ηγέτης Xi Jinping αναμένεται να επισκεφθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες τον επόμενο μήνα.
«Δεν πρόκειται να θέσω χρονοδιαγράμματα, όμως η υπομονή μας δεν είναι απεριόριστη», δήλωσε ο Bessent.
Ο τελευταίος όμως λόγος είναι σαφές ότι ανήκει στην Κίνα…
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών