Ένα φοβερό παρασκήνιο φαίνεται να διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή, καθώς ΗΠΑ και Ιράν φέρονται να βρίσκονται κοντά σε μια προκαταρκτική συμφωνία αμοιβαίων παραχωρήσεων, με επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το αραβόφωνο μέσο Al-Araby Al-Jadeed, οι δύο πλευρές έχουν αποδεχθεί ορισμένες προτάσεις που κατατέθηκαν μέσω της καταριανής διαμεσολάβησης, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πρώτη διευθέτηση της κρίσης. Το σχέδιο φέρεται να προβλέπει αλλαγές στο πυρηνικό δόγμα του Ιράν με αντάλλαγμα την αποδέσμευση μέρους των δεσμευμένων κεφαλαίων του, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πληροφορία ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο ταυτόχρονων ανακοινώσεων από Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, ώστε καμία πλευρά να μην εμφανιστεί ως ηττημένη από τον συμβιβασμό.
Οι πληροφορίες, που επικαλούνται πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων, περιγράφουν μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα πολιτικό πλαίσιο το οποίο θα επιτρέπει στον Donald Trump και στην ιρανική ηγεσία να παρουσιάσουν την εξέλιξη ως δική τους διπλωματική επιτυχία. Πρόκειται για μια προσέγγιση που δεν επιλύει αυτομάτως τις θεμελιώδεις διαφορές των δύο χωρών, αλλά θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και την αποτροπή μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Το μεγάλο αντάλλαγμα
Σύμφωνα με το Al-Araby Al-Jadeed, η πρόταση που βρίσκεται στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων περιλαμβάνει δύο βασικούς πυλώνες.
Από τη μία πλευρά, το Ιράν φέρεται να έχει αποδεχθεί να προχωρήσει σε ορισμένες αλλαγές στο πυρηνικό του δόγμα. Από την άλλη, οι ΗΠΑ θα αποδεσμεύσουν ένα μέρος των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Η συγκεκριμένη ανταλλαγή έχει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία για την Τεχεράνη, καθώς η αποδέσμευση κεφαλαίων θα μπορούσε να προσφέρει σημαντική οικονομική ανάσα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αμερικανικοί περιορισμοί και η πολεμική σύγκρουση έχουν επιβαρύνει την ιρανική οικονομία.
Για την Ουάσιγκτον, αντίστοιχα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως αποτέλεσμα της αμερικανικής πίεσης προς την ιρανική πλευρά, εφόσον συνοδευτεί από συγκεκριμένες δεσμεύσεις σχετικά με την πυρηνική πολιτική της Τεχεράνης.
Ωστόσο, το δημοσίευμα δεν διευκρινίζει ούτε το ύψος των κεφαλαίων που θα μπορούσαν να αποδεσμευθούν ούτε το ακριβές περιεχόμενο των αλλαγών που φέρεται να αποδέχεται το Ιράν. Δεν υπάρχει, επομένως, ακόμη σαφής εικόνα για το εύρος των παραχωρήσεων ή για το εάν αυτές θα αφορούν τον εμπλουτισμό ουρανίου, τις επιθεωρήσεις των πυρηνικών εγκαταστάσεων ή ευρύτερες στρατηγικές επιλογές της ιρανικής ηγεσίας.
Η αναφορά στο πυρηνικό δόγμα αποκτά, πάντως, πρόσθετη βαρύτητα μετά τις δηλώσεις του Ιρανού αξιωματούχου Mohsen Rezaei, ο οποίος έχει αναφέρει ότι η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο αλλαγής της υφιστάμενης πολιτικής της για τα πυρηνικά όπλα, χωρίς να έχει ανακοινωθεί σχετική απόφαση. Η εξέλιξη αυτή δείχνει πόσο κεντρική θέση εξακολουθεί να έχει το πυρηνικό ζήτημα στον ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό του Ιράν.
Κατάρ και Σαουδική Αραβία στο παρασκήνιο των διαβουλεύσεων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη έχουν ήδη ενημερώσει το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία για τις αποφάσεις τους.
Η Ντόχα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της διαμεσολάβησης, μεταφέροντας προτάσεις και μηνύματα μεταξύ των δύο αντιπάλων, ενώ οι επαφές με την ιρανική πλευρά έχουν ενταθεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές εξετάζουν τις προτάσεις των διαμεσολαβητών και ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται. Αποκάλυψε, μάλιστα, ότι καταριανή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε την Τεχεράνη για τρίτη φορά μέσα σε μία εβδομάδα, πραγματοποιώντας συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους.
Η Ντόχα επιδιώκει αρχικά μια συμφωνία οικοδόμησης εμπιστοσύνης, η οποία θα επιτρέψει στις δύο πλευρές να εφαρμόσουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις και στη συνέχεια να περάσουν σε ευρύτερες διαπραγματεύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η εμπλοκή της Σαουδικής Αραβίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Ριάντ έχει άμεσο ενδιαφέρον για την αποτροπή μιας νέας περιφερειακής ανάφλεξης, η οποία θα μπορούσε να απειλήσει τις ενεργειακές υποδομές, τις θαλάσσιες μεταφορές και την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο.
Το σχέδιο για ταυτόχρονες ανακοινώσεις
Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο της φερόμενης συμφωνίας αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα ανακοινωθούν οι αποφάσεις.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται το Al-Araby Al-Jadeed, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια ώστε ΗΠΑ και Ιράν να προχωρήσουν σε ταυτόχρονες ανακοινώσεις σχετικά με τις παραχωρήσεις που έχουν αποδεχθεί.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Σε μια σύγκρουση όπου η πολιτική αξιοπιστία και η εικόνα ισχύος έχουν αποκτήσει τεράστια σημασία, οποιαδήποτε μονομερής υποχώρηση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό των δύο χωρών.
Ο Donald Trump θα πρέπει να παρουσιάσει οποιαδήποτε συμφωνία ως αποτέλεσμα της αμερικανικής στρατηγικής πίεσης, υποστηρίζοντας ότι εξασφάλισε ουσιαστικές δεσμεύσεις από την Τεχεράνη. Αντίστοιχα, η ιρανική ηγεσία θα επιδιώξει να εμφανίσει την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων και την αναγνώριση των οικονομικών της απαιτήσεων ως αποτέλεσμα της δικής της διαπραγματευτικής αντοχής.
Με αυτόν τον τρόπο, η ταυτόχρονη ανακοίνωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτική δικλείδα ασφαλείας, επιτρέποντας και στις δύο πλευρές να αποδεχθούν έναν συμβιβασμό χωρίς να εμφανιστούν ότι υποχώρησαν υπό την πίεση του αντιπάλου.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο το περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά και η δυνατότητα πολιτικής διαχείρισης του αποτελέσματός της.
Το μεγάλο αγκάθι παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα και το Hormuz
Παρά τις πληροφορίες για αμοιβαίες παραχωρήσεις, η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει σημαντική.
Το Reuters μετέδωσε την Τρίτη 3 Νοεμβρίου, επικαλούμενο ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, ότι ΗΠΑ και Ιράν εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από μια συνολική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι διαμεσολαβητές εργάζονται για τη γεφύρωση των διαφορών, ενώ αναμένουν απαντήσεις από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη μέσα στις επόμενες 36 ώρες.
Η ιρανική πλευρά εξακολουθεί να συνδέει την επαναλειτουργία του Στενού του Hormuz με την ικανοποίηση συγκεκριμένων απαιτήσεών της, απορρίπτοντας ως υπερβολικές τις αμερικανικές αξιώσεις.
Παράλληλα, η Τεχεράνη επιμένει ότι οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα μπορούν να ξεκινήσουν μόνο αφού προηγουμένως ικανοποιηθούν οι δικές της προϋποθέσεις.
Το ζήτημα της σειράς των παραχωρήσεων αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ το Ιράν ζητά πρώτα την άρση οικονομικών και στρατιωτικών περιορισμών, καθώς και την αποδέσμευση των περιουσιακών του στοιχείων.
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται, επομένως, μόνο στο πυρηνικό ζήτημα. Το Στενό του Hormuz αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά όπλα της Τεχεράνης, καθώς η κατάσταση στη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς ενεργειακές αγορές και τη ναυσιπλοΐα.
Την ίδια στιγμή, η στρατιωτική διάσταση της κρίσης παραμένει ενεργή. Οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν περιορισμένα πλήγματα στο νησί Κεσμ, με Αμερικανό αξιωματούχο να υποστηρίζει ότι στόχος ήταν συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει πόσο εύθραυστη παραμένει η διπλωματική διαδικασία.
Μια συμφωνία-γέφυρα
Το σενάριο που περιγράφεται από το Al-Araby Al-Jadeed αφορά περισσότερο μια προκαταρκτική διευθέτηση παρά μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία.
Εάν οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν, η αποδέσμευση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων και οι αντίστοιχες πυρηνικές δεσμεύσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την επανεκκίνηση των συνομιλιών σε ένα πιο σταθερό πλαίσιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι διαφωνίες για τον εμπλουτισμό ουρανίου, τις διεθνείς επιθεωρήσεις, τις κυρώσεις, τη ναυσιπλοΐα στον Hormuz ή τις ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες.
Το Κατάρ επιχειρεί να δημιουργήσει έναν ενδιάμεσο μηχανισμό αποκλιμάκωσης, ώστε να αποτραπεί η επιστροφή σε μια ευρύτερη στρατιωτική αναμέτρηση. Για την Ουάσιγκτον, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσφέρει διπλωματική διέξοδο, ενώ για την Τεχεράνη θα δημιουργούσε περιθώριο οικονομικής ανακούφισης και επαναδιαπραγμάτευσης των όρων της αντιπαράθεσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών