Για την Κίνα, η ευρύτερη χρήση του νομίσματός της στο εμπόριο πετρελαίου προωθεί δύο μακροπρόθεσμους στόχους: διεθνοποίηση του νομίσματος και ενεργειακή ασφάλεια
Τα Στενά του Hormuz αντιμετωπίζονται εδώ και καιρό ως ένα θαλάσσιο στενό με εξαιρετική στρατηγική αξία.
Αλλά σε στιγμές κρίσης, καθίστανται κάτι περισσότερο από μια θαλάσσια οδός: γίνονται μέσο γεωπολιτικής πίεσης και οικονομικού πολέμου.
Αν οι πρόσφατες αναφορές είναι ακριβείς και το Ιράν σκέφτεται να επιτρέψει τη διέλευση δεξαμενόπλοιων μόνο εάν οι συναλλαγές διακανονιστούν σε γιουάν, τότε το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο τις θαλάσσιες μεταφορές.
Αφορά τη μελλοντική αρχιτεκτονική της παγκόσμιας χρηματοδότησης ενέργειας.
Το άμεσο πλαίσιο είναι η στρατιωτική κλιμάκωση και η θαλάσσια ανασφάλεια.
Ο διάπλους από τα Στενά, μέσω των οποίων διέρχεται κανονικά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει διαταραχθεί σοβαρά από την τελευταία σύγκρουση στη Μέση Ανατολή που περιλαμβάνει το Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η Ουάσιγκτον πιέζει τώρα άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, να βοηθήσουν στο άνοιγμα και την ασφάλεια του θαλάσσιου διαδρόμου, υπογραμμίζοντας πόσο κεντρικό ρόλο διατηρούν τα Στενά του Hormuz στη σταθερότητα της παγκόσμιας ενέργειας.
Στο φόντο αυτό, οι αναφορές ότι η Τεχεράνη μπορεί να θέσει ως όρο για τη διέλευση δεξαμενόπλοιων την πληρωμή σε γιουάν θα πρέπει να διαβαστούν λιγότερο ως τεχνική πρόταση πληρωμής και περισσότερο ως γεωπολιτικό σήμα.
Θα αποτελούσε μια σκόπιμη προσπάθεια να συνδυαστεί η στρατιωτική γεωγραφία με τη νομισματική στρατηγική.
Το στρατηγικό σκεπτικό της Τεχεράνης
Το Ιράν έχει τουλάχιστον τρία κίνητρα για μια τέτοια κίνηση.
Το πρώτο είναι η αποφυγή κυρώσεων.
Η πραγματική δύναμη των αμερικανικών κυρώσεων δεν βασίζεται μόνο στο νόμο ή στη στρατιωτική ισχύ, αλλά στη προνομιακή θέση του δολαρίου στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το πετρέλαιο εξακολουθεί να τιμολογείται και να γίνονται οι συναλλαγές κυρίως σε δολάρια, και μεγάλο μέρος του διεθνούς συστήματος πληρωμών παραμένει εκτεθειμένο στην αμερικανική ρυθμιστική εμβέλεια.
Όταν οι συναλλαγές περνούν από δολαριακά κανάλια εκκαθάρισης, η Ουάσιγκτον αποκτά εξαιρετική ισχύ πίεσης: μπορεί να τις παρακολουθεί, να τις καθυστερεί, να τις «παγώνει» ή να τις τιμωρεί.
Γι’ αυτό οι κυρώσεις στο Ιράν, τη Ρωσία και τη Βενεζουέλα έχουν τόσο μεγάλη επίδραση.
Μια μετακίνηση στο γιουάν δεν θα αναιτούσε τις κυρώσεις, αλλά θα μπορούσε να μειώσει τη βαρύτητά τους, μετακινώντας τουλάχιστον μέρος του εμπορίου ενέργειας εκτός των πιο ευάλωτων δολαριακών καναλιών.
Στρατηγική αμοιβαιότητα με την Κίνα
Το δεύτερο κίνητρο είναι η στρατηγική αμοιβαιότητα με την Κίνα.
Ακόμη και υπό την πίεση κυρώσεων, η Κίνα παραμένει ο βασικός πελάτης πετρελαίου του Ιράν.
Σύμφωνα με αναφορές του Reuters, το Ιράν συνέχισε να εξάγει περίπου 1,1 έως 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες εβδομάδες, με την Κίνα να παραμένει ο κορυφαίος αγοραστής.
Στην πράξη, το Πεκίνο έχει βοηθήσει στη διάσωση της ιρανικής οικονομίας πετρελαίου από τις συνέπειες των κυρώσεων.
Σε πολιτικό επίπεδο, έχει προσφέρει στην Τεχεράνη μία σχέση με μεγάλη δύναμη ώστε δεν αντιμετωπίζει πλήρη οικονομική απομόνωση.
Η απαίτηση για πληρωμές σε γιουάν δεν θα ήταν απλώς μια αντι-αμερικανική κίνηση, θα ήταν και μια στρατηγική υπέρ της Κίνας, ανταμείβοντας τον εταίρο που παρέμεινε ενεργός όταν πολλοί άλλοι αποσύρθηκαν.
Συμβολική πρόκληση: αμφισβήτηση της τάξης του πετροδολαρίου
Το τρίτο κίνητρο είναι συμβολικό, αλλά εξίσου σημαντικό: η αμφισβήτηση της διεθνούς τάξης του πετροδολαρίου.
Από τη δεκαετία του 1970, η σύνδεση των εξαγωγών πετρελαίου του Περσικού Κόλπου με τις πληρωμές σε δολάρια υπήρξε μια από τις κρυφές βάσεις της αμερικανικής ισχύος.
Η συμφωνία δεν αφορούσε μόνο νόμισμα• αφορούσε ασφάλεια, συμμαχίες και την ανακύκλωση πλούτου από το πετρέλαιο μέσω δολαριακών αγορών.
Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: οι χώρες χρειάζονταν δολάρια για να αγοράζουν ενέργεια, και οι Ηνωμένες Πολιτείες επωφελούνταν από τη συνεχιζόμενη παγκόσμια ζήτηση για το νόμισμά τους.
Αποδολαριοποίηση χωρίς αντικατάσταση του αποθεματικού νομίσματος
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ για τη σύνθεση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, το δολάριο καταλαμβάνει μακράν το μεγαλύτερο ποσοστό των παγκόσμιων αποθεμάτων, αν και το μερίδιό του έχει μειωθεί με το χρόνο.
Το γιουάν περιλαμβάνεται ήδη στο καλάθι των νομισμάτων SDR (το νόμισμα του Ταμείου, τα ειδικά τραβητική δικαιώματα) του ΔΝΤ μαζί με δολάριο, ευρώ, γεν και στερλίνα, αλλά ο ρόλος του ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα παραμένει μικρότερος.
Αυτό που επιχειρεί η Τεχεράνη δεν είναι άμεση αντικατάσταση του δολαρίου, αλλά μια σταδιακή διεύρυνση του εμπορίου ενέργειας εκτός δολαρίου - γεγονός που καθιστά τον στόχο ρεαλιστικό
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο που συχνά χάνεται στις δραματικές αναφορές για «το τέλος του πετροδόλαρου».
Το δολάριο δεν πρόκειται να εκθρονιστεί σε μια νύχτα, ούτε το γιουάν είναι έτοιμο να αναλάβει πλήρως το ρόλο παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Η Κίνα εξακολουθεί να διατηρεί ελέγχους κεφαλαίων, οι χρηματοπιστωτικές αγορές της δεν είναι τόσο ανοικτές ή αξιόπιστες όσο οι αμερικανικές, και πολλές χώρες συνεχίζουν να προτιμούν τη ρευστότητα, την νομική προστασία και το βάθος των δολαριακών αγορών.
Η γεωπολιτική διάσταση του πειράματος
Παρά τις προκλήσεις, οι τάσεις έχουν σημασία.
Η Ρωσία πωλεί ολοένα και περισσότερο ενέργεια σε γιουάν.
Η Ινδία έχει πειραματιστεί με εναλλακτικές λύσεις σε εμπόριο με χώρες υπό κυρώσεις.
Τα κράτη της ομάδας των BRICS συνεχίζουν να συζητούν μη-δολαριακούς μηχανισμούς διακανονισμού των συναλλαγών, αν και ανομοιόμορφα.
Στο ευρύτερο πλαίσιο αυτό, μια ιρανική πολιτική για την χρήση γιουάν για διέλευση από τα στενά του Hormuz δεν δημιουργεί μια νέα κατεύθυνση στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές ροές, αλλά επιταχύνει μια ήδη υπάρχουσα τάση.
Διεθνοποίηση του νομίσματος και ενεργειακή ασφάλεια
Για την Κίνα, η ευρύτερη χρήση του νομίσματός της στο εμπόριο πετρελαίου προωθεί δύο μακροπρόθεσμους στόχους: διεθνοποίηση του νομίσματος και ενεργειακή ασφάλεια.
Η Κίνα εισάγει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή και έχει ισχυρά κίνητρα να δημιουργήσει συστήματα πληρωμών λιγότερο εκτεθειμένα σε αμερικανική πίεση ή σε πολεμικές διακοπές.
Αντιθέτως, για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οποιαδήποτε μετακίνηση του εμπορίου ενέργειας του Περσικού Κόλπου εκτός δολαρίου απειλεί να αποδυναμώσει τόσο την πίεση μέσω κυρώσεων όσο και τη στρατηγική τους επιρροή στην περιοχή.
Γι’ αυτό η τρέχουσα κρίση δεν πρέπει να ερμηνευτεί μόνο μέσω του της ασφάλειας των θαλασσίων μεταφορών.
Τα Στενά του Hormuz γίνονται πλέον ένα εργαστήριο για ένα ευρύτερο πείραμα: μπορεί ο έλεγχος ενός φυσικού chokepoint (στρατηγικού στοιχείου στην αλυσίδα μεταφορας) να μετατραπεί σε μόχλευση πάνω στο νόμισμα των εμπορικών συναλλαγών;
Τα χρηματοπιστωτικά πεδία μάχης
Ακόμη κι αν η πρόταση της Τεχεράνης παραμείνει περιορισμένη ή προσωρινή, σηματοδοτεί κάτι σημαντικό.
Δείχνει πώς τα κράτη του Παγκόσμιου Νότου σκέφτονται πλέον την ισχύ: όχι μόνο με όρους πυραύλων, πολέμων δι’ αντιπροσώπων και αποκλεισμών, αλλά και με όρους συστημάτων εκκαθάρισης συναλλαγών, νομισμάτων και διαφοροποίησης αποθεμάτων.
Με άλλα λόγια, ο αγώνας για την παγκόσμια τάξη δεν περιορίζεται πλέον στα πεδία μάχης ή στις θαλάσσιες οδούς.
Διεκδικείται όλο και περισσότερο μέσα από τις υποδομές της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς.
Η ιρανική στρατηγική στα Στενά του Hormuz ίσως να μην σηματοδοτήσει το τέλος της εποχής του πετροδολαρίου, αλλά φωτίζει έναν κόσμο στον οποίο οι νομισματικές βάσεις της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας δοκιμάζονται ταυτόχρονα από πολλαπλές κατευθύνσεις.
Η ριψοκίνδυνη τακτική της Τεχεράνης
Η ρητορική του Ιράν ήταν, σε κάθε περίπτωση, εξαιρετικά ριψοκίνδυνη, δεδομένου ότι δεν υπήρχε ποτέ καμία πιθανότητα οι ΗΠΑ να επιτρέψουν στο πετρογουάν να εκθρονίσει το πετροδολάριο χωρίς να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να αποτρέψουν ένα τέτοιο σενάριο.
Ο Trump αρνήθηκε, σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι οι ΗΠΑ γνώριζαν για την επίθεση του Ισραήλ στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, η οποία προκάλεσε αντίποινα πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών στον Περσικό Κόλπο και επιδείνωσε την παγκόσμια ενεργειακή κρίση, και ισχυρίστηκε ότι ζήτησε από το Ισραήλ να μην επαναλάβει τέτοιες επιθέσεις.
Ο Netanyahu δήλωσε λίγο αργότερα ότι το Ισραήλ πράγματι ενήργησε μόνος του και συμφώνησε να υιοθετήσει το αίτημα του Trump.
Οι New York Times, ωστόσο, επικαλέστηκαν ανώνυμους Ισραηλινούς αξιωματούχους που ισχυρίστηκαν ότι η επίθεση στο South Pars ήταν συντονισμένη με τις ΗΠΑ.
Παρότι είναι αδύνατο να επαληθευτεί ανεξάρτητα η αναφορά τους, είναι πιθανό ο Trump να ενέκρινε την επίθεση, έστω και σιωπηρά, επιλέγοντας να μην πει στον Netanyahu να υποχωρήσει όταν ενημερώθηκε γι’ αυτήν.
Η λογική πίσω από το να επιτραπεί, έστω και έμμεσα, θα μπορούσε να ήταν η αναχαίτιση του λεγόμενου «πετρογουάν» από τη γέννησή του, αφότου το Ιράν άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο να επιτρέπει ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Hormuz μόνο σε δεξαμενόπλοια που αποδεικνύουν ότι πλήρωσαν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε κινεζικό νόμισμα.
Τα συμφέροντα του Ιράν σε αυτή την πολιτική θα ήταν να καταφέρει ένα ισχυρό πλήγμα στο «πετροδολάριο», το οποίο αποτελεί έναν από τους πυλώνες της παγκόσμιας ισχύος των ΗΠΑ, ενώ τα συμφέροντα των ΗΠΑ στο να επιτρέψουν στο Ισραήλ να πλήξει το South Pars θα ήταν να τιμωρήσουν το Ιράν ακόμη και για το ότι εξέτασε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Οι κυνικοί θα μπορούσαν επίσης να υποθέσουν ότι οι ΗΠΑ ίσως επιθυμούσαν το Ιράν να προβεί σε αντίποινα κατά ενεργειακών υποδομών στον Περσικό Κόλπο, όπως είχε νωρίτερα απειλήσει, σε περίπτωση που δεχόταν επίθεση η δική του υποδομή, προκειμένου να μειωθούν περαιτέρω οι πιθανές προμήθειες προς την Κίνα.
Η συνέπεια ενός τέτοιου υποθετικού υπολογισμού ήταν η περαιτέρω επιδείνωση της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, αλλά αυτό ίσως ήταν ένα κόστος που ο Trump ήταν διατεθειμένος να αποδεχτεί, έστω και με «ελεγχόμενο τρόπο», λέγοντας στη συνέχεια στο Ισραήλ να μην το επαναλάβει, καθώς και απειλώντας να καταστρέψει το South Pars αν το Ιράν επιτεθεί ξανά στο Κατάρ.
Σχετικά με αυτό, τα αντίποινα του Ιράν έθεσαν εκτός λειτουργίας το 17% της δυναμικότητας LNG του Κατάρ για τα επόμενα 3–5 χρόνια, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της κρατικής ενεργειακής του εταιρείας, η οποία είναι επίσης ο μεγαλύτερος παραγωγός LNG στον κόσμο.
Οι πληρωμές σε ρούβλια από τη Ρωσία και το deal με τις ΗΠΑ
Η αιφνίδια απόσυρση ενός τόσο μεγάλου όγκου φυσικού αερίου από την παγκόσμια αγορά λειτουργεί προς όφελος των ΗΠΑ και της Ρωσίας, που είναι δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς μαζί με το Κατάρ (και την Αυστραλία), ενισχύοντας έτσι τη θέση του πετροδολαρίου και ενδεχομένως δημιουργώντας την ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός «πετρορουβλίου».
Άλλωστε, θα είχε απόλυτο νόημα η Ρωσία να απαιτεί πληρωμές σε ρούβλια για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που πουλά στους πρωτοφανώς απελπισμένους πελάτες της, ενώ θα μπορούσε ακόμη και να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για να μονοπωλήσουν την αγορά.
Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να εκτυλιχθεί στην περίπτωση που η Ρωσία και οι ΗΠΑ συνάψουν τη στρατηγική συνεργασία με επίκεντρο τους πόρους, την οποία διαπραγματεύεται ο συνεργάτης του Putin, Kirill Dmitriev, με τους συνεργάτες του Trump, Steve Witkoff και Jared Kushner.
Ο Putin ενδέχεται επίσης να απαιτήσει πρώτα από τις ΗΠΑ (και τη νεοαπελπισμένη Ευρώπη) να εξαναγκάσουν τον Zelensky να του παραχωρήσει τα περισσότερα, αν όχι όλα, από όσα διεκδικεί στην Ουκρανία.
Ακόμη κι αν δεν συμβεί αυτό και η σύγκρουση στην Ουκρανία συνεχιστεί, ωστόσο, ίσως παραμείνει αρκετά πραγματιστής ώστε να εξετάσει αυτή τη δυνατότητα και χωρίς αυτό.
Η προσέγγιση του Ιράν προς το πετρογουάν κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης σύγκρουσης ήταν, σε κάθε περίπτωση, στρατηγικού χαρακτήρα, καθώς δεν υπήρχε καμία πιθανότητα οι ΗΠΑ να επιτρέψουν κάτι τέτοιο χωρίς να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να αποτρέψουν την εκθρόνιση του πετροδολαρίου.
www.bankingnews.gr
Αλλά σε στιγμές κρίσης, καθίστανται κάτι περισσότερο από μια θαλάσσια οδός: γίνονται μέσο γεωπολιτικής πίεσης και οικονομικού πολέμου.
Αν οι πρόσφατες αναφορές είναι ακριβείς και το Ιράν σκέφτεται να επιτρέψει τη διέλευση δεξαμενόπλοιων μόνο εάν οι συναλλαγές διακανονιστούν σε γιουάν, τότε το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο τις θαλάσσιες μεταφορές.
Αφορά τη μελλοντική αρχιτεκτονική της παγκόσμιας χρηματοδότησης ενέργειας.
Το άμεσο πλαίσιο είναι η στρατιωτική κλιμάκωση και η θαλάσσια ανασφάλεια.
Ο διάπλους από τα Στενά, μέσω των οποίων διέρχεται κανονικά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει διαταραχθεί σοβαρά από την τελευταία σύγκρουση στη Μέση Ανατολή που περιλαμβάνει το Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η Ουάσιγκτον πιέζει τώρα άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, να βοηθήσουν στο άνοιγμα και την ασφάλεια του θαλάσσιου διαδρόμου, υπογραμμίζοντας πόσο κεντρικό ρόλο διατηρούν τα Στενά του Hormuz στη σταθερότητα της παγκόσμιας ενέργειας.
Στο φόντο αυτό, οι αναφορές ότι η Τεχεράνη μπορεί να θέσει ως όρο για τη διέλευση δεξαμενόπλοιων την πληρωμή σε γιουάν θα πρέπει να διαβαστούν λιγότερο ως τεχνική πρόταση πληρωμής και περισσότερο ως γεωπολιτικό σήμα.
Θα αποτελούσε μια σκόπιμη προσπάθεια να συνδυαστεί η στρατιωτική γεωγραφία με τη νομισματική στρατηγική.
Το στρατηγικό σκεπτικό της Τεχεράνης
Το Ιράν έχει τουλάχιστον τρία κίνητρα για μια τέτοια κίνηση.
Το πρώτο είναι η αποφυγή κυρώσεων.
Η πραγματική δύναμη των αμερικανικών κυρώσεων δεν βασίζεται μόνο στο νόμο ή στη στρατιωτική ισχύ, αλλά στη προνομιακή θέση του δολαρίου στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το πετρέλαιο εξακολουθεί να τιμολογείται και να γίνονται οι συναλλαγές κυρίως σε δολάρια, και μεγάλο μέρος του διεθνούς συστήματος πληρωμών παραμένει εκτεθειμένο στην αμερικανική ρυθμιστική εμβέλεια.
Όταν οι συναλλαγές περνούν από δολαριακά κανάλια εκκαθάρισης, η Ουάσιγκτον αποκτά εξαιρετική ισχύ πίεσης: μπορεί να τις παρακολουθεί, να τις καθυστερεί, να τις «παγώνει» ή να τις τιμωρεί.
Γι’ αυτό οι κυρώσεις στο Ιράν, τη Ρωσία και τη Βενεζουέλα έχουν τόσο μεγάλη επίδραση.
Μια μετακίνηση στο γιουάν δεν θα αναιτούσε τις κυρώσεις, αλλά θα μπορούσε να μειώσει τη βαρύτητά τους, μετακινώντας τουλάχιστον μέρος του εμπορίου ενέργειας εκτός των πιο ευάλωτων δολαριακών καναλιών.
Στρατηγική αμοιβαιότητα με την Κίνα
Το δεύτερο κίνητρο είναι η στρατηγική αμοιβαιότητα με την Κίνα.
Ακόμη και υπό την πίεση κυρώσεων, η Κίνα παραμένει ο βασικός πελάτης πετρελαίου του Ιράν.
Σύμφωνα με αναφορές του Reuters, το Ιράν συνέχισε να εξάγει περίπου 1,1 έως 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες εβδομάδες, με την Κίνα να παραμένει ο κορυφαίος αγοραστής.
Στην πράξη, το Πεκίνο έχει βοηθήσει στη διάσωση της ιρανικής οικονομίας πετρελαίου από τις συνέπειες των κυρώσεων.
Σε πολιτικό επίπεδο, έχει προσφέρει στην Τεχεράνη μία σχέση με μεγάλη δύναμη ώστε δεν αντιμετωπίζει πλήρη οικονομική απομόνωση.
Η απαίτηση για πληρωμές σε γιουάν δεν θα ήταν απλώς μια αντι-αμερικανική κίνηση, θα ήταν και μια στρατηγική υπέρ της Κίνας, ανταμείβοντας τον εταίρο που παρέμεινε ενεργός όταν πολλοί άλλοι αποσύρθηκαν.
Συμβολική πρόκληση: αμφισβήτηση της τάξης του πετροδολαρίου
Το τρίτο κίνητρο είναι συμβολικό, αλλά εξίσου σημαντικό: η αμφισβήτηση της διεθνούς τάξης του πετροδολαρίου.
Από τη δεκαετία του 1970, η σύνδεση των εξαγωγών πετρελαίου του Περσικού Κόλπου με τις πληρωμές σε δολάρια υπήρξε μια από τις κρυφές βάσεις της αμερικανικής ισχύος.
Η συμφωνία δεν αφορούσε μόνο νόμισμα• αφορούσε ασφάλεια, συμμαχίες και την ανακύκλωση πλούτου από το πετρέλαιο μέσω δολαριακών αγορών.
Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: οι χώρες χρειάζονταν δολάρια για να αγοράζουν ενέργεια, και οι Ηνωμένες Πολιτείες επωφελούνταν από τη συνεχιζόμενη παγκόσμια ζήτηση για το νόμισμά τους.
Αποδολαριοποίηση χωρίς αντικατάσταση του αποθεματικού νομίσματος
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ για τη σύνθεση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, το δολάριο καταλαμβάνει μακράν το μεγαλύτερο ποσοστό των παγκόσμιων αποθεμάτων, αν και το μερίδιό του έχει μειωθεί με το χρόνο.
Το γιουάν περιλαμβάνεται ήδη στο καλάθι των νομισμάτων SDR (το νόμισμα του Ταμείου, τα ειδικά τραβητική δικαιώματα) του ΔΝΤ μαζί με δολάριο, ευρώ, γεν και στερλίνα, αλλά ο ρόλος του ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα παραμένει μικρότερος.
Αυτό που επιχειρεί η Τεχεράνη δεν είναι άμεση αντικατάσταση του δολαρίου, αλλά μια σταδιακή διεύρυνση του εμπορίου ενέργειας εκτός δολαρίου - γεγονός που καθιστά τον στόχο ρεαλιστικό
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο που συχνά χάνεται στις δραματικές αναφορές για «το τέλος του πετροδόλαρου».
Το δολάριο δεν πρόκειται να εκθρονιστεί σε μια νύχτα, ούτε το γιουάν είναι έτοιμο να αναλάβει πλήρως το ρόλο παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Η Κίνα εξακολουθεί να διατηρεί ελέγχους κεφαλαίων, οι χρηματοπιστωτικές αγορές της δεν είναι τόσο ανοικτές ή αξιόπιστες όσο οι αμερικανικές, και πολλές χώρες συνεχίζουν να προτιμούν τη ρευστότητα, την νομική προστασία και το βάθος των δολαριακών αγορών.
Η γεωπολιτική διάσταση του πειράματος
Παρά τις προκλήσεις, οι τάσεις έχουν σημασία.
Η Ρωσία πωλεί ολοένα και περισσότερο ενέργεια σε γιουάν.
Η Ινδία έχει πειραματιστεί με εναλλακτικές λύσεις σε εμπόριο με χώρες υπό κυρώσεις.
Τα κράτη της ομάδας των BRICS συνεχίζουν να συζητούν μη-δολαριακούς μηχανισμούς διακανονισμού των συναλλαγών, αν και ανομοιόμορφα.
Στο ευρύτερο πλαίσιο αυτό, μια ιρανική πολιτική για την χρήση γιουάν για διέλευση από τα στενά του Hormuz δεν δημιουργεί μια νέα κατεύθυνση στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές ροές, αλλά επιταχύνει μια ήδη υπάρχουσα τάση.
Διεθνοποίηση του νομίσματος και ενεργειακή ασφάλεια
Για την Κίνα, η ευρύτερη χρήση του νομίσματός της στο εμπόριο πετρελαίου προωθεί δύο μακροπρόθεσμους στόχους: διεθνοποίηση του νομίσματος και ενεργειακή ασφάλεια.
Η Κίνα εισάγει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή και έχει ισχυρά κίνητρα να δημιουργήσει συστήματα πληρωμών λιγότερο εκτεθειμένα σε αμερικανική πίεση ή σε πολεμικές διακοπές.
Αντιθέτως, για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οποιαδήποτε μετακίνηση του εμπορίου ενέργειας του Περσικού Κόλπου εκτός δολαρίου απειλεί να αποδυναμώσει τόσο την πίεση μέσω κυρώσεων όσο και τη στρατηγική τους επιρροή στην περιοχή.
Γι’ αυτό η τρέχουσα κρίση δεν πρέπει να ερμηνευτεί μόνο μέσω του της ασφάλειας των θαλασσίων μεταφορών.
Τα Στενά του Hormuz γίνονται πλέον ένα εργαστήριο για ένα ευρύτερο πείραμα: μπορεί ο έλεγχος ενός φυσικού chokepoint (στρατηγικού στοιχείου στην αλυσίδα μεταφορας) να μετατραπεί σε μόχλευση πάνω στο νόμισμα των εμπορικών συναλλαγών;
Τα χρηματοπιστωτικά πεδία μάχης
Ακόμη κι αν η πρόταση της Τεχεράνης παραμείνει περιορισμένη ή προσωρινή, σηματοδοτεί κάτι σημαντικό.
Δείχνει πώς τα κράτη του Παγκόσμιου Νότου σκέφτονται πλέον την ισχύ: όχι μόνο με όρους πυραύλων, πολέμων δι’ αντιπροσώπων και αποκλεισμών, αλλά και με όρους συστημάτων εκκαθάρισης συναλλαγών, νομισμάτων και διαφοροποίησης αποθεμάτων.
Με άλλα λόγια, ο αγώνας για την παγκόσμια τάξη δεν περιορίζεται πλέον στα πεδία μάχης ή στις θαλάσσιες οδούς.
Διεκδικείται όλο και περισσότερο μέσα από τις υποδομές της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς.
Η ιρανική στρατηγική στα Στενά του Hormuz ίσως να μην σηματοδοτήσει το τέλος της εποχής του πετροδολαρίου, αλλά φωτίζει έναν κόσμο στον οποίο οι νομισματικές βάσεις της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας δοκιμάζονται ταυτόχρονα από πολλαπλές κατευθύνσεις.
Η ριψοκίνδυνη τακτική της Τεχεράνης
Η ρητορική του Ιράν ήταν, σε κάθε περίπτωση, εξαιρετικά ριψοκίνδυνη, δεδομένου ότι δεν υπήρχε ποτέ καμία πιθανότητα οι ΗΠΑ να επιτρέψουν στο πετρογουάν να εκθρονίσει το πετροδολάριο χωρίς να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να αποτρέψουν ένα τέτοιο σενάριο.
Ο Trump αρνήθηκε, σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι οι ΗΠΑ γνώριζαν για την επίθεση του Ισραήλ στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, η οποία προκάλεσε αντίποινα πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών στον Περσικό Κόλπο και επιδείνωσε την παγκόσμια ενεργειακή κρίση, και ισχυρίστηκε ότι ζήτησε από το Ισραήλ να μην επαναλάβει τέτοιες επιθέσεις.
Ο Netanyahu δήλωσε λίγο αργότερα ότι το Ισραήλ πράγματι ενήργησε μόνος του και συμφώνησε να υιοθετήσει το αίτημα του Trump.
Οι New York Times, ωστόσο, επικαλέστηκαν ανώνυμους Ισραηλινούς αξιωματούχους που ισχυρίστηκαν ότι η επίθεση στο South Pars ήταν συντονισμένη με τις ΗΠΑ.
Παρότι είναι αδύνατο να επαληθευτεί ανεξάρτητα η αναφορά τους, είναι πιθανό ο Trump να ενέκρινε την επίθεση, έστω και σιωπηρά, επιλέγοντας να μην πει στον Netanyahu να υποχωρήσει όταν ενημερώθηκε γι’ αυτήν.
Η λογική πίσω από το να επιτραπεί, έστω και έμμεσα, θα μπορούσε να ήταν η αναχαίτιση του λεγόμενου «πετρογουάν» από τη γέννησή του, αφότου το Ιράν άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο να επιτρέπει ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Hormuz μόνο σε δεξαμενόπλοια που αποδεικνύουν ότι πλήρωσαν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε κινεζικό νόμισμα.
Τα συμφέροντα του Ιράν σε αυτή την πολιτική θα ήταν να καταφέρει ένα ισχυρό πλήγμα στο «πετροδολάριο», το οποίο αποτελεί έναν από τους πυλώνες της παγκόσμιας ισχύος των ΗΠΑ, ενώ τα συμφέροντα των ΗΠΑ στο να επιτρέψουν στο Ισραήλ να πλήξει το South Pars θα ήταν να τιμωρήσουν το Ιράν ακόμη και για το ότι εξέτασε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Οι κυνικοί θα μπορούσαν επίσης να υποθέσουν ότι οι ΗΠΑ ίσως επιθυμούσαν το Ιράν να προβεί σε αντίποινα κατά ενεργειακών υποδομών στον Περσικό Κόλπο, όπως είχε νωρίτερα απειλήσει, σε περίπτωση που δεχόταν επίθεση η δική του υποδομή, προκειμένου να μειωθούν περαιτέρω οι πιθανές προμήθειες προς την Κίνα.
Η συνέπεια ενός τέτοιου υποθετικού υπολογισμού ήταν η περαιτέρω επιδείνωση της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, αλλά αυτό ίσως ήταν ένα κόστος που ο Trump ήταν διατεθειμένος να αποδεχτεί, έστω και με «ελεγχόμενο τρόπο», λέγοντας στη συνέχεια στο Ισραήλ να μην το επαναλάβει, καθώς και απειλώντας να καταστρέψει το South Pars αν το Ιράν επιτεθεί ξανά στο Κατάρ.
Σχετικά με αυτό, τα αντίποινα του Ιράν έθεσαν εκτός λειτουργίας το 17% της δυναμικότητας LNG του Κατάρ για τα επόμενα 3–5 χρόνια, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της κρατικής ενεργειακής του εταιρείας, η οποία είναι επίσης ο μεγαλύτερος παραγωγός LNG στον κόσμο.
Οι πληρωμές σε ρούβλια από τη Ρωσία και το deal με τις ΗΠΑ
Η αιφνίδια απόσυρση ενός τόσο μεγάλου όγκου φυσικού αερίου από την παγκόσμια αγορά λειτουργεί προς όφελος των ΗΠΑ και της Ρωσίας, που είναι δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς μαζί με το Κατάρ (και την Αυστραλία), ενισχύοντας έτσι τη θέση του πετροδολαρίου και ενδεχομένως δημιουργώντας την ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός «πετρορουβλίου».
Άλλωστε, θα είχε απόλυτο νόημα η Ρωσία να απαιτεί πληρωμές σε ρούβλια για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που πουλά στους πρωτοφανώς απελπισμένους πελάτες της, ενώ θα μπορούσε ακόμη και να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για να μονοπωλήσουν την αγορά.
Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να εκτυλιχθεί στην περίπτωση που η Ρωσία και οι ΗΠΑ συνάψουν τη στρατηγική συνεργασία με επίκεντρο τους πόρους, την οποία διαπραγματεύεται ο συνεργάτης του Putin, Kirill Dmitriev, με τους συνεργάτες του Trump, Steve Witkoff και Jared Kushner.
Ο Putin ενδέχεται επίσης να απαιτήσει πρώτα από τις ΗΠΑ (και τη νεοαπελπισμένη Ευρώπη) να εξαναγκάσουν τον Zelensky να του παραχωρήσει τα περισσότερα, αν όχι όλα, από όσα διεκδικεί στην Ουκρανία.
Ακόμη κι αν δεν συμβεί αυτό και η σύγκρουση στην Ουκρανία συνεχιστεί, ωστόσο, ίσως παραμείνει αρκετά πραγματιστής ώστε να εξετάσει αυτή τη δυνατότητα και χωρίς αυτό.
Η προσέγγιση του Ιράν προς το πετρογουάν κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης σύγκρουσης ήταν, σε κάθε περίπτωση, στρατηγικού χαρακτήρα, καθώς δεν υπήρχε καμία πιθανότητα οι ΗΠΑ να επιτρέψουν κάτι τέτοιο χωρίς να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να αποτρέψουν την εκθρόνιση του πετροδολαρίου.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών