Ελβετικό φράγκο - Συγκριτική ανάλυση και δομικές αστοχίες

Το ζήτημα των δανείων σε ελβετικό φράγκο (CHF) παραμένει μια ανοιχτή πληγή στο ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, με τις πρόσφατες κυβερνητικές πρωτοβουλίες του τέλους του 2025 να αποτυγχάνουν, επί του παρόντος, να εκτονώσουν την ένταση. Η κεντρική κριτική εστιάζεται στο γεγονός ότι η προτεινόμενη λύση δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα στη γενεσιουργό του αιτία —τον μη συμβατικό χαρακτήρα του συναλλαγματικού κινδύνου— αλλά το μετατοπίζει στο πεδίο της κοινωνικής πρόνοιας.

Η ελληνική προσέγγιση - Κοινωνική πρόνοια αντί για αποκατάσταση δικαίου

Η θεσμοθέτηση μιας νέας πλατφόρμας, που αναμένεται να λειτουργήσει στα τέλη Φεβρουαρίου, εισάγει αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια για τη βελτίωση της ισοτιμίας ή τη διαγραφή μέρους του κεφαλαίου. Η μεθοδολογία αυτή εξομοιώνει τους δανειολήπτες CHF με τους κλασικούς υπερήμερους οφειλέτες, οι οποίοι βρίσκονται σε αντικειμενική αδυναμία πληρωμής.
Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή αγνοεί τη θεμελιώδη ειδοποιό διαφορά: οι δανειολήπτες αυτοί δεν αιτούνται ελεημοσύνης λόγω πτώχευσης, αλλά αποκατάστασης της συμβατικής ισορροπίας. Η επιβολή «κουρέματος» 50% μόνο στο 10% των δανειοληπτών (περίπου 4.000 από τους 57.000) με εισοδηματικό πλαφόν τα 7.500€, ουσιαστικά τιμωρεί τους συνεπείς δανειολήπτες και εκείνους που, παρά τις δυσκολίες, διατήρησαν τα εισοδήματά τους σε επίπεδα επιβίωσης.

Ευρωπαϊκή πρακτική

Σε αντίθεση με την ελληνική τακτική της «πλατφόρμας κοινωνικής κρίσης», πολλά ευρωπαϊκά κράτη αντιμετώπισαν το ζήτημα ως δομικό σφάλμα της τραπεζικής αγοράς:

• Ουγγαρία: Το κράτος προχώρησε σε υποχρεωτική μετατροπή των δανείων σε εγχώριο νόμισμα (Forint) με ιστορική ισοτιμία, επιρρίπτοντας το κόστος στις τράπεζες, αναγνωρίζοντας την αποτυχία ενημέρωσης για τον συναλλαγματικό κίνδυνο.
• Πολωνία: Μετά από σειρά αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), τα πολωνικά δικαστήρια ακυρώνουν μαζικά καταχρηστικές ρήτρες, οδηγώντας σε συνολικές ρυθμίσεις, που επαναφέρουν τα δάνεια στην αρχική τους αξία σε ζλότι, χωρίς την επιβάρυνση της υποτίμησης.
• Γαλλία & Κροατία: Υπήρξαν αυστηρές δικαστικές και νομοθετικές παρεμβάσεις, που εστίασαν στην ακυρότητα των συμβάσεων, λόγω έλλειψης διαφάνειας, ανεξαρτήτως της οικονομικής κατάστασης του δανειολήπτη.

Η ελληνική πρόταση αποκλίνει από το ευρωπαϊκό κεκτημένο, καθώς δεν αναγνωρίζει την ασυμμετρία πληροφόρησης κατά τη σύναψη των δανείων, αλλά περιορίζεται σε μια διαχείριση «ζημίας» με όρους επιδοματικής πολιτικής.

Τα δάνεια step-up

Ιδιαίτερη πολυπλοκότητα παρουσιάζουν τα δάνεια τύπου step-up, όπου οι δανειολήπτες καλούνται τώρα να μετατρέψουν τις ρυθμίσεις τους σε σταθερές τοκοχρεωλυτικές δόσεις. Η σύγχυση που επικρατεί, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η ένταξη στην πλατφόρμα απαιτεί την παραίτηση από κάθε μελλοντική δικαστική διεκδίκηση, καθιστά τη λύση μη ελκυστική. Οι δανειολήπτες βρίσκονται προ του διλήμματος: μια πενιχρή και υπό όρους ρύθμιση ή η συνέχιση ενός μακροχρόνιου δικαστικού αγώνα με την ελπίδα μιας ευνοϊκής απόφασης από τον Άρειο Πάγο, η οποία θα ευθυγραμμίζεται με τη διεθνή νομολογία.

Προτάσεις για δίκαιη και ουσιαστική λύση

Για την οριστική και δίκαιη διευθέτηση του ζητήματος, απαιτείται η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τα εισοδηματικά κριτήρια στην ουσία της σύμβασης:

• Νομοθετική καθιέρωση «κόφτη» ισοτιμίας: Επιβολή ενός ανώτατου ορίου συναλλαγματικής επιβάρυνσης (π.χ. στο 10% - 20% της αρχικής ισοτιμίας) για το σύνολο των δανειοληπτών, ανεξαρτήτως εισοδήματος.
• Αναδρομικός επανυπολογισμός: Μετατροπή του υπολοίπου του δανείου σε ευρώ με την ισοτιμία της ημέρας εκταμίευσης, με ταυτόχρονη αφαίρεση των επιπλέον ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί, λόγω της μεταβολής της ισοτιμίας.
• Διαχωρισμός Κοινωνικής και Συμβατικής Προστασίας: Τα εισοδηματικά κριτήρια θα πρέπει να αφορούν αποκλειστικά επιπλέον ελαφρύνσεις για ευάλωτες ομάδες και όχι το δικαίωμα στην αποκατάσταση της συμβατικής αδικίας.