Γράφει η Κωνσταντίνα Λεκκάκου, Δικηγόρος - Τραπεζική Διαμεσολαβήτρια, Δικηγορικά γραφεία «Λεκκάκου & Συνεργάτες»
Η αναδιάρθρωση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος και η εκτεταμένη μεταβίβαση χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs) σε αλλοδαπές οντότητες ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicles – SPVs), με παράλληλη ανάθεση της διαχείρισης σε Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (servicers), δημιούργησαν ένα πολυεπίπεδο οικοσύστημα συναλλαγών. Ενώ η λειτουργία αυτής της αγοράς αποσκοπεί στη ρευστότητα και την εξυγίανση των ισολογισμών, η πολυπλοκότητα των αλυσίδων εκπροσώπησης και διαχείρισης αναδεικνύει κρίσιμα ζητήματα εταιρικής διαφάνειας, κανονιστικής συμμόρφωσης και ελέγχου νομιμοποίησης.
Η πρόσφατη νομολογιακή εξέλιξη, κατά την οποία ακυρώθηκαν μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, τόσο σε πρώτο όσο και σε δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας, λόγω ανυπαρξίας νόμιμης εκπροσώπησης κατά την καταγγελία της δανειακής σύμβασης, προσφέρει ένα σημαντικό πεδίο μελέτης. Η υπόθεση αποκαλύπτει τις πρακτικές ανεπάρκειες και τα λειτουργικά ρίσκα, που ενδέχεται να προκύψουν όταν οι απαιτούμενοι έλεγχοι νομιμοποίησης υποκαθίστανται από τυποποιημένες, μη εξατομικευμένες διαδικασίες.
Το Πραγματικό και Δικονομικό Ιστορικό της Υπόθεσης
Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης εκκινεί το 2008 με τη σύναψη σύμβασης στεγαστικού δανείου ύψους 180.000 ευρώ. Το 2015, στο πλαίσιο διακανονισμού, υπεγράφη πρόσθετη πράξη ρύθμισης, με την οφειλή να προσδιορίζεται στο ποσό των 240.000 ευρώ. Το 2020 έλαβε χώρα η τιτλοποίηση και μεταβίβαση της απαίτησης σε αλλοδαπό επενδυτικό κεφάλαιο (fund), ενώ το 2021 κοινοποιήθηκε στον δανειολήπτη καταγγελία της σύμβασης. Ακολούθησε η έκδοση διαταγής πληρωμής το 2023 και η επιβολή αναγκαστικής κατάσχεσης ακίνητης περιουσίας το 2024.
Ο οφειλέτης άσκησε ανακοπή κατά των πράξεων εκτέλεσης. Το αρμόδιο Πρωτοδικείο έκανε δεκτή την ανακοπή, κρίνοντας άκυρη την καταγγελία της σύμβασης και συνακόλουθα τις επ' αυτής ερειδόμενες πράξεις εκτέλεσης (διαταγή πληρωμής και κατασχετήρια έκθεση), επαναφέροντας τη σύμβαση σε κατάσταση μη καταγγελμένης. Η έφεση που άσκησε η διαχειρίστρια εταιρεία απορρίφθηκε από το Εφετείο, επικυρώνοντας την πρωτόδικη κρίση και επιδικάζοντας τα δικαστικά έξοδα σε βάρος του πιστωτή.
Η Νομική και Οικονομική Αξιολόγηση του Ελλείμματος Νομιμοποίησης
1. Το Πρόβλημα της Αλυσίδας Εξουσιοδότησης και η Έλλειψη Διαφάνειας
Ο πυρήνας της δικαστικής κρίσης εδράζεται στην αδυναμία απόδειξης της εξουσίας εκπροσώπησης κατά τη μονομερή διαπλαστική πράξη της καταγγελίας. Κατά την κοινοποίηση της καταγγελίας, δεν συγκοινοποιήθηκε νομιμοποιητικό έγγραφο, που να πιστοποιεί ότι τα φυσικά πρόσωπα, τα οποία υπέγραψαν την πράξη, έφεραν σχετική πληρεξουσιότητα. Επιπροσθέτως, το έγγραφο πληρεξουσιότητας που προσκομίστηκε μεταγενέστερα περιλάμβανε ονομαστικό κατάλογο 50 εξουσιοδοτημένων προσώπων, εντός του οποίου ουδόλως περιλαμβάνονταν οι συγκεκριμένοι υπογράφοντες.
Το γεγονός αυτό δεν συνιστά απλή δικονομική παρατυπία, αλλά ουσιώδη έλλειψη διαφάνειας:
- Ασύμμετρη Πληροφόρηση: Ο οφειλέτης και η συναλλακτική κοινότητα στερούνται της δυνατότητας να εξακριβώσουν άμεσα αν η πράξη εκπορεύεται πράγματι από τον φορέα της απαίτησης ή από εντολοδόχο με νόμιμη εξουσία.
- Διοικητικό και Λειτουργικό Ρίσκο (Operational Risk): Η αδυναμία διασύνδεσης των υπογραφόντων προσώπων με τα επίσημα νομιμοποιητικά έγγραφα υποδεικνύει κενά στους εσωτερικούς ελέγχους των διαχειριστριών εταιρειών, οι οποίες καλούνται να διαχειριστούν μαζικούς όγκους δανειακών συμβάσεων.
2. Επιπτώσεις στη Συστημική Αξιοπιστία και το Επενδυτικό Κλίμα
Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η ασφάλεια δικαίου αποτελεί προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία των χρηματαγορών. Όταν η αναγκαστική εκτέλεση εκκινεί επί τη βάσει ατελών νομιμοποιήσεων:
- Αυξάνεται το κόστος συναλλαγών (transaction costs), λόγω παρατεταμένων δικαστικών διενέξεων.
- Υπονομεύεται η προβλεψιμότητα ανάκτησης κεφαλαίων (recovery rates), καθότι οι πράξεις εκτέλεσης καθίστανται ευάλωτες σε ακυρώσεις.
- Ενισχύεται η αντίληψη περί ελλείμματος λογοδοσίας, αναφορικά με αλλοδαπές επενδυτικές οντότητες που δραστηριοποιούνται στην εγχώρια αγορά, μέσω τοπικών εκπροσώπων.
Συγκριτική Ανάλυση ανά ενδιαφερόμενο μέρος της συναλλαγής
- Η Οπτική του Δανειολήπτη / Οφειλέτη: Η αυστηρή τήρηση των κανόνων νομιμοποίησης λειτουργεί ως απαραίτητο θεσμικό ανάχωμα απέναντι στην ανεξέλεγκτη άσκηση δικονομικών και ουσιαστικών δικαιωμάτων. Η ακύρωση της καταγγελίας αποτρέπει την πρόωρη απώλεια περιουσιακών στοιχείων και αποκαθιστά το πλαίσιο ισότιμης διαπραγμάτευσης για εύρεση βιώσιμης ρύθμισης.
- Η Οπτική των Πιστωτών και Διαχειριστών (Funds & Servicers): Από την πλευρά των επενδυτικών σχημάτων, τέτοιες αποφάσεις αναδεικνύουν το κόστος συμμόρφωσης (compliance cost) και τον κίνδυνο καθυστέρησης της ρευστοποίησης εξασφαλίσεων. Υπογραμμίζουν την ανάγκη μετάβασης από την αυτοματοποιημένη, μαζική διαχείριση σε αυστηρότερα συστήματα εταιρικής διακυβέρνησης (corporate governance) και εξατομικευμένου ελέγχου εγγράφων.
- Η Οπτική της Ρυθμιστικής Αρχής και της Οικονομίας: Η δικαστική παρέμβαση επαναφέρει τα όρια της νομιμότητας, διασφαλίζοντας ότι η ταχεία εκκαθάριση των επισφαλειών δεν μπορεί να επιτευχθεί εις βάρος των θεμελιωδών κανόνων διαφάνειας και δημόσιας τάξης.
Συμπεράσματα
Η τελεσίδικη απόφαση του Μον.Εφετ. με αριθμ. 237/2026 υπενθυμίζει, ότι η αποτελεσματικότητα της δευτερογενούς αγοράς πιστώσεων συνδέεται άρρηκτα με τη θεσμική διαφάνεια. Η παρουσία αλλοδαπών εταιρειών και των εγχώριων εκπροσώπων τους δεν μπορεί να λειτουργεί σε καθεστώς εποπτικής ή διαδικαστικής χαλάρωσης. Η απαρέγκλιτη τεκμηρίωση της νομιμοποίησης των φυσικών προσώπων, που ασκούν διαπλαστικά δικαιώματα, αποτελεί αναγκαία συνθήκη, τόσο για την προστασία των δικαιωμάτων των οφειλετών όσο και για τη διατήρηση της σταθερότητας και αξιοπιστίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών