Το Βέλγιο επαναφέρει το «όχι», την ώρα που Σουηδία, Πολωνία, Ολλανδία και Ισπανία πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει εκ νέου τρόπους αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων για τη στήριξη του Κιέβου
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με το ίδιο δύσκολο ερώτημα: μπορεί να αξιοποιήσει τα περίπου 200 - 210 δισ. ευρώ σε παγωμένα ρωσικά κρατικά assets που βρίσκονται στην Ευρώπη για να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία χωρίς να μεταφέρει το νομικό και χρηματοπιστωτικό ρίσκο στα κράτη-μέλη;
Η απάντηση εξακολουθεί να είναι αρνητική.
Το Βέλγιο επαναφέρει το «όχι», την ώρα που Σουηδία, Πολωνία, Ολλανδία και Ισπανία πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει εκ νέου τρόπους αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων για τη στήριξη του Κιέβου.
Ο Βέλγος υπουργός Άμυνας Theo Francken δήλωσε ότι η θέση της κυβέρνησης είναι αδιαπραγμάτευτη.
«Η πόρτα είναι κλειστή», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας το ζήτημα ως λήξαν.
Η σκληρή τοποθέτηση έρχεται λίγες ημέρες μετά την πρωτοβουλία τεσσάρων κρατών-μελών να επαναφέρουν στο τραπέζι το σχέδιο.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την πολιτική αλληλεγγύη προς την Ουκρανία.
Αφορά τον πυρήνα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος: ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν ένα κράτος χρησιμοποιεί κρατικά αποθεματικά μιας άλλης χώρας που έχουν παγώσει λόγω κυρώσεων;
Τα 200 δισ. ευρώ που βρίσκονται στην καρδιά της διαμάχης
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ και οι σύμμαχοί της ακινητοποίησαν σημαντικό μέρος των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας.
Από το συνολικό ποσό που βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, περίπου 185 δισ. ευρώ βρίσκονται στο αποθετήριο Euroclear στις Βρυξέλλες, γεγονός που εξηγεί γιατί το Βέλγιο βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης. Συνολικά, οι ρωσικοί κρατικοί πόροι που παραμένουν ακινητοποιημένοι στην ΕΕ υπολογίζονται σε περίπου 210 δισ. ευρώ.
Ποιο ήταν το σχέδιο της Ευρώπης
Η αρχική ευρωπαϊκή ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα «δάνειο επανορθώσεων» (reparations loan) προς την Ουκρανία, χρησιμοποιώντας τα παγωμένα ρωσικά assets ως οικονομική βάση ή εγγύηση.
Το σχέδιο προέβλεπε χρηματοδότηση πολύ μεγαλύτερη από τα ποσά που μπορούν να προκύψουν απλώς από τους τόκους των κεφαλαίων.
Το πρόβλημα είναι ότι τα ίδια τα κεφάλαια δεν έχουν κατασχεθεί οριστικά. Παραμένουν ρωσική κρατική περιουσία, η οποία έχει ακινητοποιηθεί στο πλαίσιο των κυρώσεων.
Αυτό δημιουργεί ένα σύνθετο νομικό ζήτημα: άλλο είναι να χρησιμοποιούνται τα έκτακτα έσοδα και οι τόκοι που παράγουν τα παγωμένα assets και άλλο να χρησιμοποιείται το ίδιο το κεφάλαιο.
Γιατί το Βέλγιο φοβάται το ρίσκο
Η βασική ανησυχία των Βρυξελλών δεν είναι μόνο πολιτική.
Είναι κυρίως νομική και χρηματοπιστωτική.
Εάν η Ρωσία προσφύγει εναντίον της Euroclear ή άλλων ευρωπαϊκών θεσμών και απαιτήσει την επιστροφή των κεφαλαίων, ποιος θα καλύψει τις πιθανές ζημιές;
Το Βέλγιο φοβάται ότι, επειδή η Euroclear βρίσκεται στη χώρα, θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή μιας ενδεχόμενης νομικής και οικονομικής αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.
Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος για τον οποίο ο Βέλγος πρωθυπουργός Bart De Wever είχε αντιταχθεί στο προηγούμενο σχέδιο για δάνειο περίπου €210 δισ.
Η βελγική κυβέρνηση έχει ζητήσει ουσιαστικά ευρωπαϊκή κατανομή του ρίσκου, ώστε να μην επωμιστεί ένα κράτος το μεγαλύτερο μέρος της πιθανής ζημιάς.
Ακόμη και το νέο βελγικό υπουργείο Εξωτερικών έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης, υπό την προϋπόθεση ότι η νομική ευθύνη θα κατανεμηθεί δίκαια μεταξύ των κρατών-μελών.
Τέσσερις χώρες επαναφέρουν το σχέδιο
Η Σουηδία, η Πολωνία, η Ολλανδία και η Ισπανία δεν θεωρούν το θέμα λήξαν.
Οι τέσσερις χώρες ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει τις νομικές και τεχνικές δυνατότητες αξιοποίησης των περίπου €200 δισ. για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Το επιχείρημά τους είναι ότι η σημερινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν επαρκεί για τις ανάγκες του Κιέβου, ιδιαίτερα καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται και οι ανάγκες για αεράμυνα, πυρομαχικά και δημοσιονομική στήριξη αυξάνονται.
Η πρωτοβουλία των τεσσάρων χωρών αναμένεται να συζητηθεί σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι το ζήτημα δεν έχει αποσυρθεί ποτέ από την ατζέντα.
Στις 27 Αυγούστου, εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι η συζήτηση για τη νομική και τεχνική διάσταση ενός πιθανού reparations loan παραμένει ενεργή και ότι η Επιτροπή είναι έτοιμη να συνδράμει εφόσον υπάρξει νέα επίσημη πρωτοβουλία των κρατών-μελών.
Η Ευρώπη ήδη χρησιμοποιεί τα έσοδα — όχι όμως το κεφάλαιο
Υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.
Η ΕΕ ήδη χρησιμοποιεί τα έκτακτα κέρδη που παράγονται από τα παγωμένα ρωσικά assets.
Τον Αύγουστο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι έλαβε ακόμη €1,4 δισ. από τα έσοδα που δημιουργούν τα immobilised («παγωμένα») ρωσικά assets.
Συνολικά, από τότε που πάγωσαν τα ρωσικά κεφάλαια της Κεντρικής Τράπεζας, έχουν παραχθεί περίπου €8 δισ. σε έκτακτα κέρδη.
Τα ποσά αυτά διοχετεύονται προς την Ουκρανία - σε ένα οικονομικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από διαφθορά.
Το ίδιο μοντέλο έχει ήδη ενσωματωθεί στον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοδότησης, ο οποίος χρησιμοποιεί τα έσοδα από τα ακινητοποιημένα ρωσικά assets για να στηρίξει την αποπληρωμή δανείων προς την Ουκρανία.
Το επόμενο βήμα, όμως, είναι πολύ πιο δύσκολο: να αξιοποιηθεί το ίδιο το κεφάλαιο των περίπου 200 δισ. ευρώ ως βάση για πολύ μεγαλύτερη χρηματοδότηση.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το νομικό και πολιτικό όριο των κινήσεων έχουν στη διάθεσή τους οι Βρυξέλλες..
Η εναλλακτική των 90 δισ. ευρώ
Η ΕΕ έχει ήδη δημιουργήσει έναν εναλλακτικό μηχανισμό.
Για την περίοδο 2026-2027 έχει συμφωνηθεί πακέτο στήριξης ύψους €90 δισ., εκ των οποίων περίπου 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και €30 δισ. για τη γενικότερη δημοσιονομική στήριξη της Ουκρανίας.
Η χρηματοδότηση αυτή δεν βασίζεται στην άμεση κατάσχεση των ρωσικών assets.
Ωστόσο, η ΕΕ έχει διατηρήσει το δικαίωμα να αξιοποιήσει τα ακινητοποιημένα ρωσικά κεφάλαια για την αποπληρωμή του δανείου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό θα γίνει σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Αυτό δείχνει ότι οι Βρυξέλλες προσπαθούν να κινηθούν σε μια ενδιάμεση λύση: να χρηματοδοτήσουν την Ουκρανία σήμερα, χωρίς να κάνουν ακόμη το βήμα της άμεσης αξιοποίησης του ρωσικού κεφαλαίου.
Ο πραγματικός κίνδυνος για το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης
Για τις ευρωπαϊκές τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές υποδομές, η υπόθεση είναι εξαιρετικά σημαντική.
Η απόφαση για τα ρωσικά assets δημιουργεί προηγούμενο για το πώς αντιμετωπίζονται τα κρατικά αποθεματικά μιας χώρας όταν αυτή βρίσκεται υπό καθεστώς κυρώσεων.
Το ερώτημα που παρακολουθούν οι αγορές είναι εάν η χρήση των assets μπορεί να θεωρηθεί προσωρινό εργαλείο κυρώσεων ή εάν μπορεί να εξελιχθεί σε μηχανισμό μόνιμης μεταφοράς κρατικής περιουσίας.
Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι διπλό.
Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη χρηματοδότησης της Ουκρανίας χωρίς να αυξηθεί υπερβολικά το δημοσιονομικό βάρος των κρατών-μελών.
Από την άλλη, υπάρχει η ανάγκη να προστατευθεί η αξιοπιστία του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος και των υποδομών όπως το αποθετήριο Euroclear.
Η τελευταία εξέλιξη δείχνει ότι η διαμάχη δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο επίπεδο της πολιτικής βούλησης.
Έχει μετατραπεί σε σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης για χρηματοδότηση της Ουκρανίας και της ανάγκης προστασίας του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού ισολογισμού από ένα δυνητικά τεράστιο νομικό και οικονομικό ρίσκο.
Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, η πίεση για αξιοποίηση των ρωσικών assets θα αυξάνεται.
Το Βέλγιο, όμως, δείχνει ότι δεν είναι διατεθειμένο να αναλάβει μόνο του το κόστος.
Η επόμενη μεγάλη μάχη στις Βρυξέλλες, επομένως, δεν θα αφορά μόνο το εάν η Ρωσία πρέπει να πληρώσει για την καταστροφή στην Ουκρανία.
Θα αφορά ποιος θα εγγυηθεί τον λογαριασμό εάν η Ρωσία διεκδικήσει τα χρήματά της πίσω - γεγονός που είναι εκ των προτέρων σίγουρο.
www.bankingnews.gr
Η απάντηση εξακολουθεί να είναι αρνητική.
Το Βέλγιο επαναφέρει το «όχι», την ώρα που Σουηδία, Πολωνία, Ολλανδία και Ισπανία πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει εκ νέου τρόπους αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων για τη στήριξη του Κιέβου.
Ο Βέλγος υπουργός Άμυνας Theo Francken δήλωσε ότι η θέση της κυβέρνησης είναι αδιαπραγμάτευτη.
«Η πόρτα είναι κλειστή», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας το ζήτημα ως λήξαν.
Η σκληρή τοποθέτηση έρχεται λίγες ημέρες μετά την πρωτοβουλία τεσσάρων κρατών-μελών να επαναφέρουν στο τραπέζι το σχέδιο.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την πολιτική αλληλεγγύη προς την Ουκρανία.
Αφορά τον πυρήνα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος: ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν ένα κράτος χρησιμοποιεί κρατικά αποθεματικά μιας άλλης χώρας που έχουν παγώσει λόγω κυρώσεων;
Τα 200 δισ. ευρώ που βρίσκονται στην καρδιά της διαμάχης
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ και οι σύμμαχοί της ακινητοποίησαν σημαντικό μέρος των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας.
Από το συνολικό ποσό που βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, περίπου 185 δισ. ευρώ βρίσκονται στο αποθετήριο Euroclear στις Βρυξέλλες, γεγονός που εξηγεί γιατί το Βέλγιο βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης. Συνολικά, οι ρωσικοί κρατικοί πόροι που παραμένουν ακινητοποιημένοι στην ΕΕ υπολογίζονται σε περίπου 210 δισ. ευρώ.
Ποιο ήταν το σχέδιο της Ευρώπης
Η αρχική ευρωπαϊκή ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα «δάνειο επανορθώσεων» (reparations loan) προς την Ουκρανία, χρησιμοποιώντας τα παγωμένα ρωσικά assets ως οικονομική βάση ή εγγύηση.
Το σχέδιο προέβλεπε χρηματοδότηση πολύ μεγαλύτερη από τα ποσά που μπορούν να προκύψουν απλώς από τους τόκους των κεφαλαίων.
Το πρόβλημα είναι ότι τα ίδια τα κεφάλαια δεν έχουν κατασχεθεί οριστικά. Παραμένουν ρωσική κρατική περιουσία, η οποία έχει ακινητοποιηθεί στο πλαίσιο των κυρώσεων.
Αυτό δημιουργεί ένα σύνθετο νομικό ζήτημα: άλλο είναι να χρησιμοποιούνται τα έκτακτα έσοδα και οι τόκοι που παράγουν τα παγωμένα assets και άλλο να χρησιμοποιείται το ίδιο το κεφάλαιο.
Γιατί το Βέλγιο φοβάται το ρίσκο
Η βασική ανησυχία των Βρυξελλών δεν είναι μόνο πολιτική.
Είναι κυρίως νομική και χρηματοπιστωτική.
Εάν η Ρωσία προσφύγει εναντίον της Euroclear ή άλλων ευρωπαϊκών θεσμών και απαιτήσει την επιστροφή των κεφαλαίων, ποιος θα καλύψει τις πιθανές ζημιές;
Το Βέλγιο φοβάται ότι, επειδή η Euroclear βρίσκεται στη χώρα, θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή μιας ενδεχόμενης νομικής και οικονομικής αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.
Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος για τον οποίο ο Βέλγος πρωθυπουργός Bart De Wever είχε αντιταχθεί στο προηγούμενο σχέδιο για δάνειο περίπου €210 δισ.
Η βελγική κυβέρνηση έχει ζητήσει ουσιαστικά ευρωπαϊκή κατανομή του ρίσκου, ώστε να μην επωμιστεί ένα κράτος το μεγαλύτερο μέρος της πιθανής ζημιάς.
Ακόμη και το νέο βελγικό υπουργείο Εξωτερικών έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης, υπό την προϋπόθεση ότι η νομική ευθύνη θα κατανεμηθεί δίκαια μεταξύ των κρατών-μελών.
Τέσσερις χώρες επαναφέρουν το σχέδιο
Η Σουηδία, η Πολωνία, η Ολλανδία και η Ισπανία δεν θεωρούν το θέμα λήξαν.
Οι τέσσερις χώρες ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει τις νομικές και τεχνικές δυνατότητες αξιοποίησης των περίπου €200 δισ. για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Το επιχείρημά τους είναι ότι η σημερινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν επαρκεί για τις ανάγκες του Κιέβου, ιδιαίτερα καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται και οι ανάγκες για αεράμυνα, πυρομαχικά και δημοσιονομική στήριξη αυξάνονται.
Η πρωτοβουλία των τεσσάρων χωρών αναμένεται να συζητηθεί σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι το ζήτημα δεν έχει αποσυρθεί ποτέ από την ατζέντα.
Στις 27 Αυγούστου, εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι η συζήτηση για τη νομική και τεχνική διάσταση ενός πιθανού reparations loan παραμένει ενεργή και ότι η Επιτροπή είναι έτοιμη να συνδράμει εφόσον υπάρξει νέα επίσημη πρωτοβουλία των κρατών-μελών.
Η Ευρώπη ήδη χρησιμοποιεί τα έσοδα — όχι όμως το κεφάλαιο
Υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.
Η ΕΕ ήδη χρησιμοποιεί τα έκτακτα κέρδη που παράγονται από τα παγωμένα ρωσικά assets.
Τον Αύγουστο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι έλαβε ακόμη €1,4 δισ. από τα έσοδα που δημιουργούν τα immobilised («παγωμένα») ρωσικά assets.
Συνολικά, από τότε που πάγωσαν τα ρωσικά κεφάλαια της Κεντρικής Τράπεζας, έχουν παραχθεί περίπου €8 δισ. σε έκτακτα κέρδη.
Τα ποσά αυτά διοχετεύονται προς την Ουκρανία - σε ένα οικονομικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από διαφθορά.
Το ίδιο μοντέλο έχει ήδη ενσωματωθεί στον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοδότησης, ο οποίος χρησιμοποιεί τα έσοδα από τα ακινητοποιημένα ρωσικά assets για να στηρίξει την αποπληρωμή δανείων προς την Ουκρανία.
Το επόμενο βήμα, όμως, είναι πολύ πιο δύσκολο: να αξιοποιηθεί το ίδιο το κεφάλαιο των περίπου 200 δισ. ευρώ ως βάση για πολύ μεγαλύτερη χρηματοδότηση.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το νομικό και πολιτικό όριο των κινήσεων έχουν στη διάθεσή τους οι Βρυξέλλες..
Η εναλλακτική των 90 δισ. ευρώ
Η ΕΕ έχει ήδη δημιουργήσει έναν εναλλακτικό μηχανισμό.
Για την περίοδο 2026-2027 έχει συμφωνηθεί πακέτο στήριξης ύψους €90 δισ., εκ των οποίων περίπου 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και €30 δισ. για τη γενικότερη δημοσιονομική στήριξη της Ουκρανίας.
Η χρηματοδότηση αυτή δεν βασίζεται στην άμεση κατάσχεση των ρωσικών assets.
Ωστόσο, η ΕΕ έχει διατηρήσει το δικαίωμα να αξιοποιήσει τα ακινητοποιημένα ρωσικά κεφάλαια για την αποπληρωμή του δανείου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό θα γίνει σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Αυτό δείχνει ότι οι Βρυξέλλες προσπαθούν να κινηθούν σε μια ενδιάμεση λύση: να χρηματοδοτήσουν την Ουκρανία σήμερα, χωρίς να κάνουν ακόμη το βήμα της άμεσης αξιοποίησης του ρωσικού κεφαλαίου.
Ο πραγματικός κίνδυνος για το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης
Για τις ευρωπαϊκές τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές υποδομές, η υπόθεση είναι εξαιρετικά σημαντική.
Η απόφαση για τα ρωσικά assets δημιουργεί προηγούμενο για το πώς αντιμετωπίζονται τα κρατικά αποθεματικά μιας χώρας όταν αυτή βρίσκεται υπό καθεστώς κυρώσεων.
Το ερώτημα που παρακολουθούν οι αγορές είναι εάν η χρήση των assets μπορεί να θεωρηθεί προσωρινό εργαλείο κυρώσεων ή εάν μπορεί να εξελιχθεί σε μηχανισμό μόνιμης μεταφοράς κρατικής περιουσίας.
Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι διπλό.
Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη χρηματοδότησης της Ουκρανίας χωρίς να αυξηθεί υπερβολικά το δημοσιονομικό βάρος των κρατών-μελών.
Από την άλλη, υπάρχει η ανάγκη να προστατευθεί η αξιοπιστία του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος και των υποδομών όπως το αποθετήριο Euroclear.
Η τελευταία εξέλιξη δείχνει ότι η διαμάχη δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο επίπεδο της πολιτικής βούλησης.
Έχει μετατραπεί σε σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης για χρηματοδότηση της Ουκρανίας και της ανάγκης προστασίας του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού ισολογισμού από ένα δυνητικά τεράστιο νομικό και οικονομικό ρίσκο.
Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, η πίεση για αξιοποίηση των ρωσικών assets θα αυξάνεται.
Το Βέλγιο, όμως, δείχνει ότι δεν είναι διατεθειμένο να αναλάβει μόνο του το κόστος.
Η επόμενη μεγάλη μάχη στις Βρυξέλλες, επομένως, δεν θα αφορά μόνο το εάν η Ρωσία πρέπει να πληρώσει για την καταστροφή στην Ουκρανία.
Θα αφορά ποιος θα εγγυηθεί τον λογαριασμό εάν η Ρωσία διεκδικήσει τα χρήματά της πίσω - γεγονός που είναι εκ των προτέρων σίγουρο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών