Οι συζητήσεις για τον τόπο ταφής του θρυλικού κατακτητή ξεκίνησαν αμέσως μετά τον θάνατό του και συνεχίζονται μέχρι σήμερα
Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα μυστήρια της αρχαιολογίας. Εδώ και αιώνες, ερευνητές, ιστορικοί και αρχαιολόγοι αναζητούν το σημείο όπου κατέληξε η σορός του Μακεδόνα στρατηλάτη μετά τον θάνατό του στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ.
Και ενώ η απάντηση για τον τάφο του δεν έχει ακόμη βρεθεί, μια νέα σημαντική ανακάλυψη στην αρχαία Μίεζα, κοντά στη σημερινή Νάουσα, ρίχνει περισσότερο φως στα νεανικά χρόνια του Αλεξάνδρου και στον χώρο όπου εκπαιδεύτηκε από τον Αριστοτέλη.
Οι συστηματικές ανασκαφές στο λεγόμενο Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας έχουν φέρει στο φως σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, στοές, χώρους συνεστίασης, τμήματα ψηφιδωτών και στοιχεία που ενισχύουν την ταύτιση του συγκροτήματος με τον χώρο όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον νεαρό Αλέξανδρο και άλλους Μακεδόνες βασιλόπαιδες. Το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει τη Μίεζα τόπο άμεσα συνδεδεμένο με τον Φίλιππο Β΄, τον Αλέξανδρο και τον Αριστοτέλη.
Το «σχολείο» που διαμόρφωσε τον Αλέξανδρο
Η Μίεζα δεν ήταν απλώς ένας τόπος εκπαίδευσης.
Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Φίλιππος Β΄ κάλεσε τον Αριστοτέλη γύρω στο 343 π.Χ. για να αναλάβει την αγωγή του περίπου 13χρονου τότε Αλεξάνδρου και μιας ομάδας νεαρών Μακεδόνων ευγενών.
Εκεί διδάχθηκαν φιλοσοφία, πολιτική, ηθική, ρητορική, επιστήμες και πιθανότατα στρατηγική σκέψη.
Η σημερινή αρχαιολογική έρευνα ενισχύει την εικόνα ενός μεγάλου εκπαιδευτικού συγκροτήματος και όχι ενός απλού χώρου μαθημάτων. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει μάλιστα χαρακτηρίσει το αρχαίο Γυμνάσιο της Μίεζας έναν από τους σημαντικότερους τόπους της μακεδονικής αρχαιότητας.
Ωστόσο, η νέα ανακάλυψη δεν λύνει το μυστήριο του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Αυτό το ερώτημα εξακολουθεί να οδηγεί αλλού: στην Αίγυπτο και κυρίως στην αρχαία Αλεξάνδρεια.
Από τη Βαβυλώνα στην Αίγυπτο
Ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ., σε ηλικία μόλις 32 ετών.
Η ακριβής αιτία του θανάτου του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Έχουν προταθεί λοιμώξεις, παγκρεατίτιδα, νευρολογικές παθήσεις αλλά και δηλητηρίαση, χωρίς να υπάρχει οριστική απάντηση.
Μετά τον θάνατό του, η σορός του ταριχεύτηκε και τοποθετήθηκε σε πολυτελή νεκρική άμαξα.
Η αρχική πρόθεση φαίνεται ότι ήταν να μεταφερθεί στη Μακεδονία.
Όμως ο Πτολεμαίος Α΄, ένας από τους στρατηγούς και διαδόχους του Αλεξάνδρου, κατέλαβε τη σορό και τη μετέφερε στην Αίγυπτο.
Αρχικά το σώμα τοποθετήθηκε στη Μέμφιδα και αργότερα μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια.
Εκεί αρχίζει το μεγάλο μυστήριο.
Ο τάφος που κάποτε γνώριζαν όλοι
Στην αρχαιότητα, ο τάφος του Αλεξάνδρου δεν ήταν χαμένος.
Αντιθέτως, αποτελούσε ένα από τα πιο διάσημα μνημεία της Αλεξάνδρειας.
Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι τον επισκέφθηκαν σημαντικές προσωπικότητες του ρωμαϊκού κόσμου, όπως ο Julius Caesar, ο Augustus, ο Caligula και ο Caracalla.
Ο Augustus, σύμφωνα με τις πηγές, απέτισε τιμές στη σορό του Αλεξάνδρου και φέρεται μάλιστα να άγγιξε το σώμα.
Κάποια στιγμή όμως, πιθανότατα μεταξύ του 3ου και του 5ου αιώνα μ.Χ., η ακριβής θέση του τάφου χάθηκε.
Σεισμοί, πλημμύρες, καταστροφές, ανοικοδομήσεις και οι τεράστιες αλλαγές στην ίδια την Αλεξάνδρεια εξαφάνισαν σταδιακά τα ίχνη της βασιλικής συνοικίας.
Είναι ο τάφος κάτω από τη σημερινή Αλεξάνδρεια;
Αυτή παραμένει μία από τις ισχυρότερες θεωρίες.
Η αρχαία βασιλική συνοικία της Αλεξάνδρειας βρισκόταν κοντά στη σημερινή παραλιακή ζώνη, όμως μεγάλο μέρος της είτε καλύφθηκε από μεταγενέστερα κτίρια είτε βυθίστηκε εξαιτίας σεισμών και καθιζήσεων.
Υποβρύχιες αρχαιολογικές έρευνες έχουν εντοπίσει εκατοντάδες αρχιτεκτονικά μέλη, κίονες και μεγάλα λίθινα τμήματα στον βυθό γύρω από το αρχαίο λιμάνι.
Αυτό έχει τροφοδοτήσει την ιδέα ότι τμήμα της βασιλικής Αλεξάνδρειας —και ενδεχομένως στοιχεία που σχετίζονται με το μαυσωλείο του Αλεξάνδρου— μπορεί να βρίσκεται σήμερα κάτω από τη θάλασσα.
Όμως μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καμία επιγραφή, σαρκοφάγος ή άλλο εύρημα που να αποδεικνύει ότι ο τάφος του Αλεξάνδρου βρίσκεται πράγματι στον βυθό.
Το τζαμί Nabi Daniel και η ιστορία του 1850
Μια άλλη θεωρία τοποθετεί τον τάφο κάτω από το σημερινό τζαμί Nabi Daniel στην Αλεξάνδρεια.
Τον 19ο αιώνα, ένας Έλληνας διερμηνέας, ο Ambroise Schilizzi, ισχυρίστηκε ότι είχε δει σε υπόγειο χώρο ένα αρχαίο σώμα μέσα σε γυάλινο φέρετρο, με χρυσό στεφάνι.
Η ιστορία έγινε θρύλος.
Όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την αφήγηση, ενώ δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ ολοκληρωμένη αρχαιολογική έρευνα που να αποδεικνύει ότι εκεί βρίσκεται ο τάφος.
Η θεωρία της όασης Siwa
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε προκαλέσει και η θεωρία της Ελληνίδας αρχαιολόγου Liana Souvaltzi, η οποία από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 πραγματοποίησε ανασκαφές στην όαση Siwa.
Ο Αλέξανδρος είχε επισκεφθεί εκεί το περίφημο Μαντείο του Άμμωνα και η επίσκεψη είχε τεράστια συμβολική σημασία για τον ίδιο.
Η Souvaltzi ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει στοιχεία που θα μπορούσαν να ανήκουν στον τάφο του.
Ωστόσο, οι ισχυρισμοί της δεν έγιναν αποδεκτοί από την ευρύτερη αρχαιολογική κοινότητα και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει τεκμηριωμένη απόδειξη ότι η σορός του Αλεξάνδρου μεταφέρθηκε ποτέ στη Siwa.
Και η Βενετία μπήκε στο μυστήριο
Μία από τις πιο παράξενες θεωρίες συνδέει τον Μέγα Αλέξανδρο με τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.
Ο ερευνητής Andrew Chugg έχει υποστηρίξει ότι τα λείψανα που τιμώνται ως λείψανα του Αγίου Μάρκου θα μπορούσαν στην πραγματικότητα να ανήκουν στον Μέγα Αλέξανδρο.
Η θεωρία βασίζεται σε ιστορικούς συσχετισμούς σχετικά με τη μεταφορά λειψάνων από την Αλεξάνδρεια στη Βενετία.
Δεν υπάρχει όμως επιστημονική απόδειξη που να επιβεβαιώνει την υπόθεση και δεν έχει πραγματοποιηθεί γενετική ή άλλη ανάλυση που να μπορεί να τη λύσει.
Τι μας λέει τελικά η Μίεζα
Η μεγάλη σημασία της νέας ανασκαφής στη Μίεζα βρίσκεται αλλού.
Δεν μας δείχνει πού πέθανε ή πού θάφτηκε ο Αλέξανδρος.
Μας φέρνει όμως πιο κοντά στον νεαρό Αλέξανδρο πριν γίνει «Μέγας».
Στον μαθητή που άκουγε τον Αριστοτέλη, γυμναζόταν μαζί με τους συνομηλίκους του και προετοιμαζόταν για τον ρόλο που θα αναλάμβανε λίγα χρόνια αργότερα.
Τα νέα ευρήματα ενισχύουν την ταύτιση του χώρου με το Βασιλικό Γυμνάσιο και αποκαλύπτουν σταδιακά την αρχιτεκτονική και τη λειτουργία του. Το Υπουργείο Πολιτισμού υπογραμμίζει ότι η έρευνα συνεχίζεται και ότι το συγκρότημα αποτελεί μνημείο παγκόσμιας σημασίας.
Άρα, πού βρίσκεται ο τάφος;
Η πιο ασφαλής απάντηση σήμερα είναι:
δεν γνωρίζουμε.
Οι ιστορικές πηγές δείχνουν ισχυρά προς την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου γνωρίζουμε ότι ο τάφος υπήρχε και ήταν επισκέψιμος επί αιώνες.
Το ερώτημα είναι τι συνέβη στη συνέχεια.
Μπορεί να βρίσκεται κάτω από τη σύγχρονη πόλη.
Μπορεί να βρίσκεται κάτω από μεταγενέστερο θρησκευτικό κτίσμα.
Μπορεί μέρος της βασιλικής συνοικίας που τον περιείχε να έχει βυθιστεί.
Ή μπορεί να έχει καταστραφεί τόσο ολοκληρωτικά ώστε η ταυτοποίησή του να είναι πλέον σχεδόν αδύνατη.
Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί, 2.300 χρόνια μετά, ο τάφος του ανθρώπου που κατέκτησε σχεδόν ολόκληρο τον γνωστό κόσμο παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα χαμένα μνημεία της Ιστορίας.
Ξέρουμε πού γεννήθηκε. Ξέρουμε πού εκπαιδεύτηκε. Ξέρουμε πού πέθανε. Αλλά ακόμη δεν ξέρουμε πού βρίσκεται ο Μέγας Αλέξανδρος.
www.bankingnews.gr
Και ενώ η απάντηση για τον τάφο του δεν έχει ακόμη βρεθεί, μια νέα σημαντική ανακάλυψη στην αρχαία Μίεζα, κοντά στη σημερινή Νάουσα, ρίχνει περισσότερο φως στα νεανικά χρόνια του Αλεξάνδρου και στον χώρο όπου εκπαιδεύτηκε από τον Αριστοτέλη.
Οι συστηματικές ανασκαφές στο λεγόμενο Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας έχουν φέρει στο φως σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, στοές, χώρους συνεστίασης, τμήματα ψηφιδωτών και στοιχεία που ενισχύουν την ταύτιση του συγκροτήματος με τον χώρο όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον νεαρό Αλέξανδρο και άλλους Μακεδόνες βασιλόπαιδες. Το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει τη Μίεζα τόπο άμεσα συνδεδεμένο με τον Φίλιππο Β΄, τον Αλέξανδρο και τον Αριστοτέλη.
Το «σχολείο» που διαμόρφωσε τον Αλέξανδρο
Η Μίεζα δεν ήταν απλώς ένας τόπος εκπαίδευσης.
Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Φίλιππος Β΄ κάλεσε τον Αριστοτέλη γύρω στο 343 π.Χ. για να αναλάβει την αγωγή του περίπου 13χρονου τότε Αλεξάνδρου και μιας ομάδας νεαρών Μακεδόνων ευγενών.
Εκεί διδάχθηκαν φιλοσοφία, πολιτική, ηθική, ρητορική, επιστήμες και πιθανότατα στρατηγική σκέψη.
Η σημερινή αρχαιολογική έρευνα ενισχύει την εικόνα ενός μεγάλου εκπαιδευτικού συγκροτήματος και όχι ενός απλού χώρου μαθημάτων. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει μάλιστα χαρακτηρίσει το αρχαίο Γυμνάσιο της Μίεζας έναν από τους σημαντικότερους τόπους της μακεδονικής αρχαιότητας.
Ωστόσο, η νέα ανακάλυψη δεν λύνει το μυστήριο του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Αυτό το ερώτημα εξακολουθεί να οδηγεί αλλού: στην Αίγυπτο και κυρίως στην αρχαία Αλεξάνδρεια.
Από τη Βαβυλώνα στην Αίγυπτο
Ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ., σε ηλικία μόλις 32 ετών.
Η ακριβής αιτία του θανάτου του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Έχουν προταθεί λοιμώξεις, παγκρεατίτιδα, νευρολογικές παθήσεις αλλά και δηλητηρίαση, χωρίς να υπάρχει οριστική απάντηση.
Μετά τον θάνατό του, η σορός του ταριχεύτηκε και τοποθετήθηκε σε πολυτελή νεκρική άμαξα.
Η αρχική πρόθεση φαίνεται ότι ήταν να μεταφερθεί στη Μακεδονία.
Όμως ο Πτολεμαίος Α΄, ένας από τους στρατηγούς και διαδόχους του Αλεξάνδρου, κατέλαβε τη σορό και τη μετέφερε στην Αίγυπτο.
Αρχικά το σώμα τοποθετήθηκε στη Μέμφιδα και αργότερα μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια.
Εκεί αρχίζει το μεγάλο μυστήριο.
Ο τάφος που κάποτε γνώριζαν όλοι
Στην αρχαιότητα, ο τάφος του Αλεξάνδρου δεν ήταν χαμένος.
Αντιθέτως, αποτελούσε ένα από τα πιο διάσημα μνημεία της Αλεξάνδρειας.
Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι τον επισκέφθηκαν σημαντικές προσωπικότητες του ρωμαϊκού κόσμου, όπως ο Julius Caesar, ο Augustus, ο Caligula και ο Caracalla.
Ο Augustus, σύμφωνα με τις πηγές, απέτισε τιμές στη σορό του Αλεξάνδρου και φέρεται μάλιστα να άγγιξε το σώμα.
Κάποια στιγμή όμως, πιθανότατα μεταξύ του 3ου και του 5ου αιώνα μ.Χ., η ακριβής θέση του τάφου χάθηκε.
Σεισμοί, πλημμύρες, καταστροφές, ανοικοδομήσεις και οι τεράστιες αλλαγές στην ίδια την Αλεξάνδρεια εξαφάνισαν σταδιακά τα ίχνη της βασιλικής συνοικίας.
Είναι ο τάφος κάτω από τη σημερινή Αλεξάνδρεια;
Αυτή παραμένει μία από τις ισχυρότερες θεωρίες.
Η αρχαία βασιλική συνοικία της Αλεξάνδρειας βρισκόταν κοντά στη σημερινή παραλιακή ζώνη, όμως μεγάλο μέρος της είτε καλύφθηκε από μεταγενέστερα κτίρια είτε βυθίστηκε εξαιτίας σεισμών και καθιζήσεων.
Υποβρύχιες αρχαιολογικές έρευνες έχουν εντοπίσει εκατοντάδες αρχιτεκτονικά μέλη, κίονες και μεγάλα λίθινα τμήματα στον βυθό γύρω από το αρχαίο λιμάνι.
Αυτό έχει τροφοδοτήσει την ιδέα ότι τμήμα της βασιλικής Αλεξάνδρειας —και ενδεχομένως στοιχεία που σχετίζονται με το μαυσωλείο του Αλεξάνδρου— μπορεί να βρίσκεται σήμερα κάτω από τη θάλασσα.
Όμως μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καμία επιγραφή, σαρκοφάγος ή άλλο εύρημα που να αποδεικνύει ότι ο τάφος του Αλεξάνδρου βρίσκεται πράγματι στον βυθό.
Το τζαμί Nabi Daniel και η ιστορία του 1850
Μια άλλη θεωρία τοποθετεί τον τάφο κάτω από το σημερινό τζαμί Nabi Daniel στην Αλεξάνδρεια.
Τον 19ο αιώνα, ένας Έλληνας διερμηνέας, ο Ambroise Schilizzi, ισχυρίστηκε ότι είχε δει σε υπόγειο χώρο ένα αρχαίο σώμα μέσα σε γυάλινο φέρετρο, με χρυσό στεφάνι.
Η ιστορία έγινε θρύλος.
Όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την αφήγηση, ενώ δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ ολοκληρωμένη αρχαιολογική έρευνα που να αποδεικνύει ότι εκεί βρίσκεται ο τάφος.
Η θεωρία της όασης Siwa
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε προκαλέσει και η θεωρία της Ελληνίδας αρχαιολόγου Liana Souvaltzi, η οποία από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 πραγματοποίησε ανασκαφές στην όαση Siwa.
Ο Αλέξανδρος είχε επισκεφθεί εκεί το περίφημο Μαντείο του Άμμωνα και η επίσκεψη είχε τεράστια συμβολική σημασία για τον ίδιο.
Η Souvaltzi ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει στοιχεία που θα μπορούσαν να ανήκουν στον τάφο του.
Ωστόσο, οι ισχυρισμοί της δεν έγιναν αποδεκτοί από την ευρύτερη αρχαιολογική κοινότητα και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει τεκμηριωμένη απόδειξη ότι η σορός του Αλεξάνδρου μεταφέρθηκε ποτέ στη Siwa.
Και η Βενετία μπήκε στο μυστήριο
Μία από τις πιο παράξενες θεωρίες συνδέει τον Μέγα Αλέξανδρο με τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.
Ο ερευνητής Andrew Chugg έχει υποστηρίξει ότι τα λείψανα που τιμώνται ως λείψανα του Αγίου Μάρκου θα μπορούσαν στην πραγματικότητα να ανήκουν στον Μέγα Αλέξανδρο.
Η θεωρία βασίζεται σε ιστορικούς συσχετισμούς σχετικά με τη μεταφορά λειψάνων από την Αλεξάνδρεια στη Βενετία.
Δεν υπάρχει όμως επιστημονική απόδειξη που να επιβεβαιώνει την υπόθεση και δεν έχει πραγματοποιηθεί γενετική ή άλλη ανάλυση που να μπορεί να τη λύσει.
Τι μας λέει τελικά η Μίεζα
Η μεγάλη σημασία της νέας ανασκαφής στη Μίεζα βρίσκεται αλλού.
Δεν μας δείχνει πού πέθανε ή πού θάφτηκε ο Αλέξανδρος.
Μας φέρνει όμως πιο κοντά στον νεαρό Αλέξανδρο πριν γίνει «Μέγας».
Στον μαθητή που άκουγε τον Αριστοτέλη, γυμναζόταν μαζί με τους συνομηλίκους του και προετοιμαζόταν για τον ρόλο που θα αναλάμβανε λίγα χρόνια αργότερα.
Τα νέα ευρήματα ενισχύουν την ταύτιση του χώρου με το Βασιλικό Γυμνάσιο και αποκαλύπτουν σταδιακά την αρχιτεκτονική και τη λειτουργία του. Το Υπουργείο Πολιτισμού υπογραμμίζει ότι η έρευνα συνεχίζεται και ότι το συγκρότημα αποτελεί μνημείο παγκόσμιας σημασίας.
Άρα, πού βρίσκεται ο τάφος;
Η πιο ασφαλής απάντηση σήμερα είναι:
δεν γνωρίζουμε.
Οι ιστορικές πηγές δείχνουν ισχυρά προς την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου γνωρίζουμε ότι ο τάφος υπήρχε και ήταν επισκέψιμος επί αιώνες.
Το ερώτημα είναι τι συνέβη στη συνέχεια.
Μπορεί να βρίσκεται κάτω από τη σύγχρονη πόλη.
Μπορεί να βρίσκεται κάτω από μεταγενέστερο θρησκευτικό κτίσμα.
Μπορεί μέρος της βασιλικής συνοικίας που τον περιείχε να έχει βυθιστεί.
Ή μπορεί να έχει καταστραφεί τόσο ολοκληρωτικά ώστε η ταυτοποίησή του να είναι πλέον σχεδόν αδύνατη.
Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί, 2.300 χρόνια μετά, ο τάφος του ανθρώπου που κατέκτησε σχεδόν ολόκληρο τον γνωστό κόσμο παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα χαμένα μνημεία της Ιστορίας.
Ξέρουμε πού γεννήθηκε. Ξέρουμε πού εκπαιδεύτηκε. Ξέρουμε πού πέθανε. Αλλά ακόμη δεν ξέρουμε πού βρίσκεται ο Μέγας Αλέξανδρος.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών